Etibarnamə ilə alınan torpaq sahəsini necə özəlləşdirmək olar? -AÇIQLAMA

Etibarnamə ilə alınan torpaq sahəsini necə özəlləşdirmək olar? Hüquqşünasdan vacib açıqlama

Torpaq sahəsinin etibarnamə əsasında alınması və sonradan həmin əraziyə mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsi məsələsi bir çox vətəndaş üçün aktualdır. Bəzi şəxslər illər əvvəl etibarnamə əsasında torpaq sahəsi əldə etsələr də, həmin ərazinin çıxarışını öz adlarına ala bilmirlər. Bu zaman torpağın hansı sənədlər əsasında ayrıldığı, əvvəlki sahibin mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilib-rəsmiləşdirilmədiyi və etibarnamənin hansı səlahiyyətləri əhatə etdiyi əsas məsələlərdən birinə çevrilir. Vətəndaşların bir qismi etibarnamənin torpaq üzərində mülkiyyət hüququnu təsdiqlədiyini düşünsə də, hüquqi baxımdan bu sənədlər fərqli məna daşıyır. Bəs etibarnamə əsasında əldə edilmiş torpaq sahəsinə çıxarış almaq üçün hansı addımlar atılmalıdır? Sənədlər qaydasında olmadıqda mülkiyyət hüququnun tanınması mümkündürmü?

Hüquqşünas Adil Piriyev Oxu24.com-a açıqlamasında etibarnamə əsasında əldə edilmiş torpaq sahələrinin sənədləşdirilməsi, mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatına alınması və bu prosesdə qarşıya çıxan çətinliklər barədə danışıb.

Hüquqşünas bildirib ki, ilk növbədə, etibarnamə əsasında əldə edilmiş torpaq sahəsinin hüquqi vəziyyəti dəqiq araşdırılmalıdır. Belə hallarda torpağın əvvəlki sahibinə hansı əsasla verildiyi, həmin şəxsin mülkiyyət hüququnu təsdiqləyən sənədlərin olub-olmadığı və torpaq sahəsinin dövlət qeydiyyatına alınıb-alınmadığı müəyyən edilməlidir. Çünki torpağın faktiki olaraq alınması, onun üçün pul ödənilməsi və etibarnamənin mövcudluğu öz-özlüyündə alıcının həmin ərazi üzərində mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatına alınması demək deyil.

Adil Piriyevin sözlərinə görə, bəzi hallarda torpaq sahələri vaxtilə bələdiyyələrin, yerli icra hakimiyyəti orqanlarının, eləcə də keçmiş kolxoz və sovxozların fəaliyyəti ilə bağlı sənədlər əsasında vətəndaşlara ayrılıb. Belə torpaqların hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsi üçün onların ayrılmasını təsdiq edən qərarlar, sərəncamlar, arxiv sənədləri və digər hüquqi əsaslar araşdırılmalıdır. Həmin sənədlərin mövcudluğu və qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğu torpaq sahəsinə mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Hüquqşünas qeyd edib ki, əgər torpaq sahəsinin əvvəlki sahibinin mülkiyyət hüququ hələ dövlət qeydiyyatına alınmayıbsa, bəzi hallarda ilk növbədə ilkin hüquqmüəyyənedici sənədlər əsasında həmin hüququn rəsmiləşdirilməsi məsələsi həll edilməlidir. Yəni torpağı etibarnamə ilə əldə edən şəxs dərhal öz adına çıxarış almaq istədikdə, əvvəlki sahibin hüquqi statusu və torpağın ayrılmasına dair sənədlər maneə yarada bilər. Belə vəziyyətlərdə sənədlərin hüquqi təhlili aparılmalı, hansı prosedurun tətbiq ediləcəyi müəyyənləşdirilməlidir.

Adil Piriyevin izahına görə, torpaq sahəsinin əvvəlki sahibinin hüquqları qanuni əsaslarla təsdiqləndikdən və dövlət qeydiyyatı üçün zəruri şərtlər yerinə yetirildikdən sonra mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsi məsələsinə baxıla bilər. Lakin etibarnamənin özünün mülkiyyət hüququnu avtomatik olaraq başqa şəxsə keçirmədiyini nəzərə almaq lazımdır. Etibarnamə, bir qayda olaraq, müəyyən hərəkətləri həyata keçirmək üçün səlahiyyət verir. Buna görə də həmin sənədin məzmunu, qüvvədə olma vəziyyəti və torpaqla bağlı hansı əməliyyatları həyata keçirməyə imkan verməsi ayrıca yoxlanılmalıdır.

Hüquqşünas vurğulayıb ki, etibarnamə ilə torpaq sahəsi əldə etmiş şəxslər sənədləşdirmə prosesinə başlamazdan əvvəl bütün mövcud sənədləri toplamalı və hüquqi baxımdan qiymətləndirməlidirlər. Torpağın ayrılması haqqında qərar, sərəncam, arxiv arayışı, əvvəlki sahibin hüquqlarını təsdiqləyən sənədlər, torpaq sahəsinin planı və digər aidiyyəti materiallar işin nəticəsinə təsir göstərə bilər. Sənədlərdəki uyğunsuzluqlar, torpağın sərhədləri ilə bağlı problemlər və ya ayrılma prosedurunda yol verilmiş mümkün qanun pozuntuları qeydiyyat prosesini çətinləşdirə bilər.

Adil Piriyev bildirib ki, torpaq sahəsinin dövlət qeydiyyatına alınması üçün müvafiq quruma müraciət edildikdə, təqdim olunan sənədlər qanunvericiliyin tələbləri əsasında qiymətləndirilir. Əgər qeydiyyatdan imtina edilirsə, ilk növbədə imtinanın konkret səbəbləri araşdırılmalıdır. İmtina sənədində göstərilən hüquqi əsaslar müəyyənləşdirilməli, çatışmazlıqların əlavə sənədlər təqdim etməklə aradan qaldırılmasının mümkün olub-olmadığı yoxlanılmalıdır. Bəzi hallarda sənədlərin tamamlanması və ya müvafiq məlumatların dəqiqləşdirilməsi problemin həllinə kömək edə bilər.

Bununla yanaşı, hüquqşünasın sözlərinə görə, qeydiyyatdan imtina qanunsuz və ya əsassız hesab edilirsə, mübahisənin məhkəmə qaydasında həlli məsələsi də gündəmə gələ bilər. Belə hallarda məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl mövcud sənədlərin hüquqi təhlili aparılmalı, iddianın hansı hüquqi əsaslara söykəndiyi müəyyən edilməli və tələblər düzgün formalaşdırılmalıdır. Məhkəmənin qərarı işin konkret hallarından, sübutlardan və tətbiq olunan qanunvericilikdən asılıdır. Buna görə də bütün torpaq sahələrinə yalnız məhkəmə qərarı ilə çıxarış alınmasının mümkün olduğunu söyləmək düzgün olmaz; bəzi hallarda məsələ inzibati qaydada da həll edilə bilər.

Hüquqşünas əlavə edib ki, torpaq sahəsi ilə bağlı hüquqi mübahisələrdə ilkin sənədlərin əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Torpağın vaxtilə hansı qərarla ayrıldığı, həmin qərarın qanuniliyini təsdiqləyən materialların mövcudluğu və əvvəlki sahibin hüquqlarının hansı əsasla yarandığı diqqətlə araşdırılmalıdır. Eyni zamanda, torpaq sahəsinin üzərində başqa şəxslərin hüquqlarının olub-olmaması, ərazinin sərhədləri və təyinatı da nəzərə alınmalıdır. Bu məsələlər aydınlaşdırılmadan aparılan sənədləşdirmə prosesi əlavə vaxt və xərc tələb edə bilər.

Adil Piriyevin sözlərinə görə, torpaq sahəsinin sənədləşdirilməsi ilə bağlı çətinlik yaşayan vətəndaşların peşəkar hüquqi yardım alması onların hüquqlarının düzgün müdafiəsi baxımından əhəmiyyətlidir. Hüquqi yardım çərçivəsində mövcud sənədlər təhlil edilə, qeydiyyat üçün tələb olunan prosedurlar müəyyənləşdirilə, aidiyyəti qurumlara müraciətlər hazırlana və zərurət olduqda məhkəmədə hüquqların müdafiəsi istiqamətində addımlar atıla bilər.

Beləliklə, etibarnamə əsasında əldə edilmiş torpaq sahəsinə çıxarış almaq üçün ilk növbədə həmin ərazinin hüquqi statusu və ilkin sənədləri araşdırılmalıdır. Etibarnamənin mövcudluğu torpaq üzərində mülkiyyət hüququnun avtomatik olaraq alıcıya keçməsi demək deyil. Əvvəlki sahibin hüquqları, torpağın ayrılma əsasları və dövlət qeydiyyatı üçün tələb olunan şərtlər dəqiqləşdirilməlidir. Qeydiyyatdan imtina edildiyi halda isə imtinanın səbəbləri araşdırılmalı, problemin inzibati qaydada və ya məhkəmə vasitəsilə həlli imkanları qiymətləndirilməlidir.

Hüquqşünas Adil Piriyev qeyd edib ki, bu sahədə çətinliklərlə üzləşən vətəndaşlar rəsmi müqavilə əsasında hüquqi xidmətlərdən yararlana bilərlər. Bunun üçün müraciət edən şəxslərin torpaq sahəsinə aid sənədləri təqdim etməsi, mövcud vəziyyətin hüquqi baxımdan qiymətləndirilməsi və bundan sonra müvafiq addımların müəyyənləşdirilməsi vacibdir.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Ramiz Mehdiyevin SONU

Nazirlər Kabineti bu qərarını DƏYİŞDİ

Ermənistanda qəbul edilən qərar Azərbaycan üçün nə deməkdir?  —  ŞƏRH

Rəis vəzifəsindən AZAD EDİLDİ