Xroniki hepatit B: Sirroz və qaraciyər xərçəngi riski

TİBB

02.09.2026, 13:35

Xroniki hepatit B uzun müddət heç bir ciddi şikayət yaratmadan davam edə bilən, lakin vaxtında nəzarət və müalicə olunmadıqda qaraciyərdə ağır və həyati təhlükə yaradan fəsadlara səbəb ola bilən ciddi xəstəliklərdən biridir. Xüsusilə xəstəliyin illərlə davam etdiyi və mütəmadi tibbi nəzarətin olmadığı hallarda qaraciyər sirrozu, qaraciyər funksiyalarının tədricən pozulması, assit, müxtəlif infeksiyalar və hepatoselulyar karsinoma, yəni qaraciyər xərçəngi kimi ağırlaşmalar meydana çıxa bilər.

Oxu24.com xəbər verir ki, mütəxəssislər xəstələr və tibb sahəsində yeni fəaliyyətə başlayan rezident həkimlər üçün paylaşdıqları klinik hallardan birində məhz xroniki hepatit B-nin nə qədər ciddi nəticələrə gətirib çıxara biləcəyinə diqqət çəkirlər.Belə klinik hallarda xəstənin xəstəxanaya müraciət etməsinə səbəb olan ilk əlamətlər bəzən çox spesifik olmur. Yaxınları tərəfindən xəstənin bir neçə ay ərzində ümumi vəziyyətinin tədricən pisləşdiyi, son dövrlərdə isə bu pozulmanın daha da artdığı bildirilə bilər. Halsızlıq, iştahanın azalması, zəiflik, arıqlama, gündəlik fəaliyyətlərə marağın və fiziki gücün azalması kimi ümumi şikayətlər ilk baxışdan müxtəlif xəstəliklərlə əlaqələndirilə bilər. Lakin həkim üçün xəstənin keçmiş xəstəlik tarixçəsi, yəni anamnezi son dərəcə mühüm məlumat mənbəyidir.Klinik halın araşdırılması zamanı xəstənin uzun müddətdir xroniki hepatit B xəstəsi olduğu məlum oldu. Məhz bu məlumat klinisist üçün son dərəcə vacib idi. Çünki xroniki hepatit B olan xəstədə zaman keçdikcə qaraciyər xəstəliyinin irəliləməsi və bir sıra ciddi ağırlaşmaların meydana çıxması ehtimalı nəzərə alınmalıdır.

Xroniki hepatit B sadəcə qaraciyərdə müəyyən dəyişiklik yaradan və uzun müddət diqqət tələb etməyən bir xəstəlik kimi qəbul edilməməlidir. Virusun qaraciyərdə uzun müddət davam edən fəaliyyəti xroniki iltihaba səbəb ola bilər. Davamlı iltihab isə zaman keçdikcə qaraciyər toxumasının zədələnməsinə, fibrozun yaranmasına və nəticə etibarilə sirroza gətirib çıxara bilər. Qaraciyər sirrozu inkişaf etdikdən sonra isə xəstənin həyatı üçün təhlükəli olan bir sıra əlavə fəsadların yaranma riski daha da artır.Xəstənin digər sistemlər üzrə aparılan fiziki müayinəsində ağciyərlər və ürək-damar sistemi baxımından ciddi və izah edici patoloji əlamətlər müəyyən edilmədikdə, xəstənin ümumi vəziyyətindəki pisləşmənin səbəbini aydınlaşdırmaq üçün laborator müayinələrə müraciət edildi.Aparılan qan analizlərində qaraciyər fermentləri olan ALT və AST-nin nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəldiyi müəyyən edildi. Bu göstəricilərin yüksək olması qaraciyər hüceyrələrinin ciddi zədələnməsi barədə həkim üçün mühüm məlumat verə bilər. Bundan əlavə, xolestazla əlaqəli fermentlərdə də yüksəlmə müşahidə edildi. Qan analizində digər göstəricilər də diqqət tələb edən dəyişikliklər göstərirdi. İltihabi göstəricilərin yüksəlməsi, leykositozun və CRP-nin yüksək olması orqanizmdə aktiv iltihabi və ya infeksion proses ehtimalını gündəmə gətirdi.

Xəstənin xroniki qaraciyər xəstəliyi olması nəzərə alınaraq alfa-fetoprotein göstəricisi də qiymətləndirildi. Alfa-fetoprotein bəzi hallarda hepatoselulyar karsinoma şübhəsinin araşdırılmasında istifadə olunan mühüm laborator göstəricilərdən biridir. Eyni zamanda böyrək funksiyalarının qiymətləndirilməsi zamanı kreatinin səviyyəsində də yüksəlmə müşahidə olunması xəstənin ümumi vəziyyətinin daha geniş şəkildə araşdırılmasını zəruri etdi.Laborator nəticələr və xəstənin anamnezi nəzərə alınaraq qaraciyərin daha ətraflı görüntülənməsi üçün maqnit-rezonans müayinəsi aparıldı. MRT müayinəsinin nəticələri isə xəstəliyin artıq çox ciddi mərhələyə çatdığını göstərdi.Görüntüləmə zamanı qaraciyərin sağ payının böyük hissəsini, demək olar ki, tamamilə əhatə edən hepatoselulyar karsinoma ilə uyğun gələn törəmə aşkar edildi. Lakin vəziyyət bununla da məhdudlaşmırdı. Şiş prosesinin qaraciyər və ətraf damarlara yayılması, portal venanın müxtəlif hissələrinə, qaraciyər venalarına və aşağı boş venaya doğru uzanan şiş trombu da müşahidə edildi.Bu tapıntılar əsasında xəstəyə xroniki hepatit B fonunda inkişaf etmiş qaraciyər sirrozu, hepatoselulyar karsinoma və damarlara yayılmış şiş trombu ilə bağlı kompleks diaqnoz qoyuldu. Eyni zamanda xəstədə qaraciyər xəstəliyinin yaratdığı digər ağırlaşmaların, o cümlədən assit fonunda inkişaf edə bilən spontan bakterial peritonit kimi ciddi vəziyyətlərin də qiymətləndirilməsi zəruri idi.Bu mərhələdə xəstəliyin artıq çox irəliləmiş olması müalicə imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırırdı. Qaraciyər xərçənginin mərhələləndirilməsi və xəstənin ümumi vəziyyətinin qiymətləndirilməsi nəticəsində xəstə Barcelona Clinic Liver Cancer sistemi üzrə terminal mərhələyə uyğun qiymətləndirilə bilər. Belə ağır və gecikmiş mərhələlərdə hər bir xəstə üçün müalicə planı fərdi şəkildə müəyyən edilir və bəzi hallarda əsas məqsəd xəstəliyi tam aradan qaldırmaqdan daha çox xəstənin vəziyyətinin yüngülləşdirilməsi, simptomların nəzarətdə saxlanılması və dəstək müalicəsinin aparılması olur.

Bu klinik hal həm xəstələr, həm də həkimlər üçün çox mühüm mesajlar daşıyır.Ən vacib mesajlardan biri xroniki hepatit B-nin heç vaxt diqqətdən kənarda saxlanılmamalı olmasıdır. Bir çox insan özünü uzun müddət yaxşı hiss etdiyi üçün xəstəliyin ciddi olmadığını düşünə bilər. Halbuki qaraciyər xəstəliklərinin təhlükəli xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, qaraciyərdə ciddi zədələnmə müəyyən müddət ərzində açıq və nəzərəçarpacaq simptomlar yaratmadan davam edə bilər. Xəstə özünü nisbətən normal hiss etdiyi dövrdə belə qaraciyərdə fibroz və digər dəyişikliklər inkişaf edə bilər.Məhz buna görə xroniki hepatit B diaqnozu qoyulmuş şəxslərin mütəmadi həkim nəzarətində olması, qaraciyər göstəricilərinin izlənilməsi və müvafiq hallarda antiviral müalicənin vaxtında başlanması böyük əhəmiyyət daşıyır. Həkimin təyin etdiyi nəzarət müayinələri və görüntüləmə üsulları xəstəliyin gedişini izləməyə, sirroz və qaraciyər xərçəngi kimi ağırlaşmaları mümkün qədər erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edə bilər.

İkinci mühüm mesaj isə xüsusilə rezident həkimlər və klinik fəaliyyətə yeni başlayan mütəxəssislər üçündür. Diaqnozun qoyulmasında anamnezin, yəni xəstənin keçmiş xəstəlikləri və sağlamlıq tarixçəsi haqqında məlumatların rolu olduqca böyükdür. Bəzən xəstənin hazırkı şikayətləri qeyri-spesifik görünə bilər. Ümumi vəziyyətin pisləşməsi, halsızlıq, zəiflik və iştahasızlıq onlarla müxtəlif xəstəlikdə müşahidə oluna bilər. Lakin xəstənin uzun illərdir xroniki hepatit B keçirməsi haqqında məlumat klinisistin düşüncə istiqamətini tamamilə dəyişə bilər.Məhz düzgün anamnez həkimə hansı laborator analizlərin və görüntüləmə müayinələrinin daha məqsədəuyğun olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edir. Klinik təbabətdə bəzən ən mürəkkəb diaqnostik proseslərin başlanğıc nöqtəsi xəstədən düzgün alınmış bir məlumat olur.

Bu klinik hal bir daha göstərir ki, xroniki hepatit B sadəcə laborator analizdə aşkarlanan virus infeksiyası deyil. Bu xəstəlik nəzarətsiz qaldıqda illər sonra qaraciyər sirrozu, qaraciyər çatışmazlığı və hepatoselulyar karsinoma kimi həyati təhlükəli nəticələrə gətirib çıxara bilər.Ona görə də xroniki hepatit B diaqnozu olan şəxslər xəstəliyi ciddiyə almalı, özbaşına müalicədən və ya nəzarətsiz qalmaqdan çəkinməli, mütəmadi olaraq hepatoloq və ya müvafiq ixtisaslı həkim nəzarətində olmalıdırlar. Erkən diaqnoz və düzgün izləmə bir çox ağırlaşmanın vaxtında aşkar edilməsində həlledici rol oynaya bilər.Rezidentlər və gənc həkimlər üçün isə bu klinik halın əsas dərsi ondan ibarətdir ki, xəstənin şikayətinə yalnız bir simptom kimi baxmaq kifayət deyil. Xəstənin keçmişi, xroniki xəstəlikləri, laborator göstəriciləri və görüntüləmə nəticələri birlikdə qiymətləndirilməlidir. Düzgün anamnez, sistemli klinik düşüncə və vaxtında aparılan müayinələr diaqnoza gedən yolun ən mühüm hissələrindən biridir.

Hazırladı:Jalə

Həmçinin oxuyun