Netanyahu təhlükəli qərar verdi:xalq nə düşünür? — TƏHLİL

SİYASƏT

297

04.11.2026, 09:05

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Yaxın Şərqdə gərginlik yenidən yüksəlir. ABŞ və İran arasında diplomatik təmasların davam etdiyi bir vaxtda İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun Vaşinqtonu İrana qarşı yeni hərbi zərbələrə razı salmağa çalışdığı barədə məlumatlar yayılır. İsrail cəmiyyəti isə bir tərəfdən İranın hərbi imkanlarından narahatdır, digər tərəfdən yeni müharibənin ölkəyə nə qazandıracağı və hansı nəticələrə səbəb olacağı barədə ciddi suallar qarşısındadır.

Noyabrın 2-də yayılan məlumata görə, Netanyahu ABŞ Prezidenti Donald Trampla telefon danışığında İrana qarşı yeni zərbələrin noyabrın 3-də keçiriləcək ABŞ aralıq seçkilərindən sonra başlanmasını istəyib. Trampın isə hələ yekun qərar vermədiyi, diplomatik imkanları tükətmədən hərbi əməliyyatlara qayıtmaq istəmədiyi bildirilir. ABŞ administrasiyası diplomatiyaya üstünlük verdiyini desə də, hərbi variantı tamamilə istisna etmir.

Bu məlumat İsrailin daxilində də mühüm müzakirələrə səbəb olub. Çünki ölkə artıq uzun müddətdir təhlükəsizlik böhranı, hərbi əməliyyatlar və siyasi qarşıdurmalar şəraitində yaşayır. Yeni müharibə ehtimalı təkcə hərbi rəhbərliyin deyil, milyonlarla israillinin gündəlik həyatına təsir edən məsələdir.

İsrail mətbuatının diqqət mərkəzində indi iki əsas mövzu dayanır: İranla mümkün yeni qarşıdurma və Netanyahunun ölkə daxilindəki siyasi vəziyyəti. ABŞ-ın Associated Press agentliyinin yaydığı məlumata görə, Netanyahu yeni hücumların tərəfdarıdır, Tramp isə qərar verməyə tələsmir. Agentlik həmçinin region ölkələrinin yeni zərbələrin vəziyyəti daha da ağırlaşdıra biləcəyi barədə xəbərdarlıqlarına diqqət çəkir. Bu narahatlıqların səbəbi aydındır: İranla yeni müharibə təkcə iki ölkənin qarşıdurması ilə məhdudlaşmaya, Körfəz ölkələrini və beynəlxalq gəmiçilik marşrutlarını da əhatə edə bilər.

İsrail cəmiyyətinin əhvalını anlamaq üçün ictimai rəy sorğuları da mühüm göstəricidir. Təl-Əviv Universitetinin Milli Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutunun 2026-cı ilin iyununda keçirdiyi sorğunun nəticələri cəmiyyətdəki ziddiyyətli münasibəti aydın göstərir. Sorğuda iştirak edənlərin 52 faizi Trampın etirazına baxmayaraq İrana qarşı hərbi əməliyyatın tərəfdarı olduğunu bildirib. 35 faiz isə belə addımın əleyhinə çıxıb. Yəni İsrail ictimaiyyətində İrana qarşı sərt hərbi xətti dəstəkləyənlər çox olsa da, yeni hücumlara qarşı çıxanların da sayı az deyil.

Sorğunun digər nəticələri daha düşündürücüdür. Respondentlərin 68 faizi İsrailin növbəti bir il ərzində İranla hərbi əməliyyatları yenidən başlatmağa məcbur qalacağını düşünür. Bununla yanaşı, yalnız 24 faiz İranın nüvə proqramına əvvəlki hərbi kampaniya zamanı ciddi zərər vurulduğunu hesab edir. 69 faiz isə proqramın ya ümumiyyətlə zərər görmədiyini, ya da yalnız məhdud şəkildə zəiflədiyini düşünür. Bu rəqəmlər İsrail cəmiyyətində hərbi əməliyyatlara dəstəyin mövcud olduğunu, lakin onların nəticələrinə dair ciddi şübhələrin də qaldığını göstərir.

Sorğuda hökumətə etimad məsələsi də diqqət çəkir. Respondentlərin yalnız 25 faizi İsrail hökumətinə yüksək etimad göstərib, 73 faizi isə etimadının aşağı olduğunu bildirib. Baş nazir Benyamin Netanyahuya yüksək etimad göstərənlərin payı 31 faiz olub. Bu göstəricilər ölkədə siyasi rəhbərliyə münasibətin ciddi şəkildə parçalandığını nümayiş etdirir. Qeyd etmək lazımdır ki, bunlar iyun ayında aparılmış sorğunun nəticələridir və noyabrın 2-dəki ictimai rəyin tam ölçüsü kimi qəbul edilməməlidir.

İsrail cəmiyyətindəki fikir ayrılığı siyasi düşərgələr arasında da aydın görünür. Hökumət tərəfdarları İranın hərbi imkanlarının zəiflədilməsini vacib hesab edir və yeni əməliyyatlara daha çox dəstək verirlər. Müxalifət düşərgəsində isə müharibənin nəticələri, hökumətin məsuliyyəti və ölkənin uzunmüddətli təhlükəsizliyi ilə bağlı daha sərt suallar səslənir. Beləliklə, İran məsələsi İsraildə yalnız xarici siyasət mövzusu deyil, həm də daxili siyasi mübarizənin əsas istiqamətlərindən biridir.

Netanyahunun siyasi vəziyyəti də mürəkkəb olaraq qalır. Oktyabrın 27-də keçirilmiş parlament seçkilərindən sonra ölkədə hökumətin formalaşdırılması ilə bağlı qeyri-müəyyənlik yaranıb. Financial Times-ın noyabrın 2-də yaydığı məlumata görə, Netanyahu seçkinin nəticələrinin saxtalaşdırıldığı barədə iddialar səsləndirib. Lakin İsrail Mərkəzi Seçki Komitəsinin rəhbəri səsvermənin qanuni keçirildiyini və nəticələrin seçicilərin iradəsini əks etdirdiyini bildirib. Bu mübahisə ölkədə siyasi gərginliyin yalnız İran məsələsi ilə məhdudlaşmadığını göstərir.

Belə bir şəraitdə İranla yeni müharibənin başlanması İsrail üçün həm hərbi, həm də siyasi baxımdan ciddi nəticələr doğura bilər. Bir tərəfdən hökumət İranın nüvə və raket imkanlarını təhlükə kimi təqdim edir, digər tərəfdən ölkə daxilində hərbi əməliyyatların real nəticəsi, iqtisadi yükü və insan həyatı üçün riski barədə müzakirələr davam edir.

İsrail əhalisinin gündəlik narahatlıqları da nəzərə alınmalıdır. Raket hücumları təhlükəsi, sığınacaqlara enmək ehtimalı, məktəblərin və iş yerlərinin fəaliyyətində mümkün fasilələr, ailələrin təhlükəsizliyi və iqtisadi qeyri-müəyyənlik insanların həyatına birbaşa təsir edir. Müharibə barədə qərar siyasi kabinetdə qəbul olunsa da, onun nəticələri küçələrdə, evlərdə və xəstəxanalarda hiss olunur.

İranla qarşıdurmanın daha geniş müharibəyə çevrilməsi İsrailin qonşu ölkələrlə münasibətlərinə və regiondakı təhlükəsizlik vəziyyətinə də təsir göstərə bilər. İranın cavab zərbələri, onunla əlaqəli silahlı qrupların fəaliyyəti və Hörmüz boğazında gəmiçiliyin təhlükə altına düşməsi İsrailin öz sərhədlərindən kənarda da ciddi problemlərlə üzləşməsinə səbəb ola bilər. Bu ehtimalı nəzərə alan region ölkələri yeni hərbi eskalasiyanın qarşısının alınması üçün diplomatik təmasların davam etdirilməsində maraqlıdırlar.

Hazırda İsrail cəmiyyətini vahid mövqedə birləşdirən əsas fikir İranın təhlükəsizlik məsələsinin vacibliyidir. Lakin bu təhlükəyə necə cavab verilməsi barədə fikir ayrılığı qalır. Bir qisim insan hərbi təzyiqin davam etdirilməsini zəruri sayır, digər qisim isə yeni müharibənin əvvəlkilər kimi nəticəsiz qalacağından və ölkəni daha ağır böhrana sürükləyəcəyindən ehtiyatlanır.

İsrailin hazırkı mənzərəsi məhz bu ziddiyyətlərlə xarakterizə olunur: hökumət daxilində sərt hərbi mövqelər, Vaşinqtonla mürəkkəb danışıqlar, cəmiyyətdə təhlükəsizlik narahatlığı və siyasi rəhbərliyə etimad problemi. Netanyahu yeni hücumların tərəfdarıdır, Tramp isə hələ yekun qərar verməyib. İsrail cəmiyyətinin bir hissəsi hərbi əməliyyatları dəstəkləsə də, onların nəticələrinə inam birmənalı deyil.

Bu gün İsraildə əsas sual yalnız İranla müharibənin yenidən başlayıb-başlamayacağı deyil. Əsas məsələ belə bir müharibənin ölkəyə real təhlükəsizlik gətirib-gətirməyəcəyi, yoxsa İsraili daha uzun və daha ağır qarşıdurmanın içərisinə çəkəcəyidir. Bu suala isə nə siyasi bəyanatlar, nə də hərbi güc nümayişi təkbaşına cavab verə bilər.

Şəmsi QOCA