Hüquq oxumaq istəyənlər, BU MƏQALƏNİ OXUMADAN QƏRAR VERMƏYİN!  

Xaricdə hüquq təhsili almaq sadəcə bir diplom seçimi deyil, həm də gələcək karyeranın beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması cəhdidir. Lakin son dövrlər bu sahədə yaranan “təhsil xaosu” və tanınmayan diplomlar məsələsi Elm və Təhsil Nazirliyinin də diqqət mərkəzindədir.

Təhsil eksperti İlqar Orucov  Oxu24.com-a açıqlamasında mövzu ilə bağlı mühüm məqamlara aydınlıq gətirib:

“Xaricdə hüquq təhsili almaq istəyən gənclərin sayının artması və Elm və Təhsil Nazirliyi rəsmilərinin bu məsələni gündəmə gətirməsi sahədəki müəyyən boşluqlardan xəbər verir. Bu meyilin fundamental səbəblərini və mövcud çətinlikləri bir neçə əsas istiqamət üzrə qruplaşdırmaq olar:

1. Beynəlxalq Reytinq və İxtisaslaşma İmkanları:

Gənclərin xarici universitetləri seçməsinin əsas səbəbi prestij və qlobal əmək bazarında rəqabətqabiliyyətlilikdir. Top universitetlərin diplomları məzunlar üçün daha geniş qapılar açır.

* Dar ixtisaslaşma: Azərbaycanda hüquq təhsili daha çox ümumi xarakter daşısa da, xaricdə Kiber hüquq, Dəniz hüququ və Beynəlxalq arbitraj kimi spesifik və müasir sahələr üzrə dərinləşmiş biliklər təklif olunur.

* Praktiki bacarıqlar: Qərb təhsil sistemində nəzəriyyədən daha çox praktiki vərdişlərin və səriştələrin aşılanmasına üstünlük verilir.

2. Ölkələr üzrə Seçim Meyarları

Tələbələrin üstünlük verdiyi ölkələr müxtəlif amillərlə bağlıdır:

* Türkiyə: Dil və mədəniyyət yaxınlığı, həmçinin diplomların tanınma prosedurunun nisbətən sadə olması əsas rol oynayır. Lakin burada həm yüksək reytinqli, həm də kifayət qədər zəif universitetlər mövcuddur.

* Böyük Britaniya: Hüququn "vətəni" sayıldığı üçün ən keyfiyyətli təhsil mərkəzi hesab olunur.

* Almaniya: Təhsilin pulsuz və ya ucuz olması ilə yanaşı, Alman mülki hüquq sisteminin Azərbaycan hüquq sistemi ilə eyni kökdən gəlməsi bu ölkəni cəlbedici edir.

* Mərkəzi Avropa: Polşa və Macarıstan da son illər populyar istiqamətlərdəndir.

3. Keyfiyyət Problemi və "Qara Siyahı":

Xüsusilə Ukrayna, Rusiya (məsələn, Dağıstan), Gürcüstan və Şimali Kiprin bəzi özəl universitetlərində təhsilin keyfiyyəti ilə bağlı ciddi şübhələr mövcuddur.

* Distant və Qiyabi Təhsil: Azərbaycan qanunvericiliyi hüquq sahəsində distant təhsili qəbul etmir, qiyabi təhsilin nostrifikasiyasında isə ciddi məhdudiyyətlər tətbiq olunur.

* Kredit Uyğunsuzluğu: Xarici proqramların məzmunu və saatları Azərbaycan dövlət standartlarına cavab vermədikdə tanınma prosesində problemlər yaranır.

* TKTA-nın Rolu: Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi (TKTA) bu prosesi şəffaf şəkildə həyata keçirir. Rəsmi olmasa da, bəzi aşağı reytinqli və mənşəyi şübhəli universitetlər faktiki olaraq "qara siyahı"da hesab olunur.

4. Gənclərə Tövsiyələr

Təəssüf ki, bəzi gənclər təhsil şirkətlərinin vədlərinə aldanaraq reytinqsiz universitetlərə üz tuturlar. Problemlərlə qarşılaşmamaq üçün:

1. Universitetin beynəlxalq reytinqi araşdırılmalıdır.

2. TKTA-nın rəsmi saytından universitetin və diplomun tanınma statusu yoxlanılmalıdır.

3. Tədris proqramının Azərbaycanın dövlət standartlarına uyğunluğu nəzərə alınmalıdır.

Nəticə: Hüquq diplomunun tanınması üçün Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən keçirilən imtahanlar kifayət qədər çətindir. Bu səbəbdən gənclər seçim edərkən emosional deyil, rasional və araşdırmaya dayanan qərarlar verməlidirlər”.

Azərbaycanda hüquq təhsili üçün xaricə üz tutan gənclərin sayının artması həm təhsilin keyfiyyəti, həm də diplomların tanınması məsələsini aktuallaşdırıb. Bu tendensiya yerli təhsil sistemindəki boşluqlar və gənclərin status axtarışı ilə birbaşa bağlıdır.

Təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlu isə bildirir ki:

Həmçinin oxuyun

Prezident ona yüksək mükafat verdi  - SƏRƏNCAM

Suyun bahalaşması üçün Tarif Şurasına müraciət olundu 

Bu il fitrə zəkatı nə qədər olacaq?   —  AÇIQLANDI

Hüseynbala Cəfərov həbs olundu: Əməlləri ŞOK ETDİ +VİDEO

“Azərbaycanda gənclərin hüquq təhsili üçün xarici ölkələrə üz tutması təsadüfi xarakter daşımır. Bu tendensiya bir neçə struktur, sosial və psixoloji amilin kəsişməsi ilə izah olunur.

1. Daxili Təhsil Sisteminə Etimadın Aşağı Olması

Yerli ali təhsil müəssisələrində hüquq tədrisinin böyük ölçüdə nəzəri və arxaik metodologiyaya söykənməsi əsas problemdir. Praktiki vərdişlərin — hüquqi yazı (legal writing), məhkəmə simulyasiyaları və tənqidi təhlil bacarıqlarının zəifliyi tələbələrdə peşəkar hazırlıqla bağlı şübhələr yaradır. Akademik mühitdəki həddindən artıq formalizm gəncləri real hüquqşünas kimi yetişmək üçün alternativ platformalar axtarmağa sövq edir.

2. Sosial Status və "Diplom Prestiji"

Hüquq ixtisası Azərbaycanda sadəcə bir peşə deyil, həm də yüksək sosial status və elit mənsubiyyət rəmzi kimi qəbul olunur. Xarici universitet diplomu bu statusu bir pillə də artırır. Bir çox hallarda gənclər peşəkar səriştədən daha çox, "xaricdə təhsil almış mütəxəssis" imici qazanmağa üstünlük verirlər.

3. Obyektiv Qiymətləndirmə və Qlobal Standartlar

Karyera yüksəlişinin daxili bazarda subyektiv faktorlardan asılı olduğu düşüncəsi gəncləri xaricdəki daha obyektiv və meritokratik qiymətləndirmə sistemlərinə yönəldir. Eyni zamanda, beynəlxalq korporativ hüquq, insan hüquqları və Avropa hüququ kimi spesifik sahələrdə ixtisaslaşmaq istəyi xarici təhsili qaçılmaz edir.

Tələbələrin ölkə seçimi üç əsas meyar üzərində qurulur: asanlıq, prestij və gələcək miqrasiya planları.

* Türkiyə İstiqaməti: Dil baryerinin olmaması, mədəni yaxınlıq və qəbulun nisbətən sadə olması bu ölkəni kütləvi seçimə çevirir. Lakin Türkiyədə təhsilin keyfiyyəti universitetlər üzrə kəskin fərqlənir; bəzi müəssisələr ciddi akademik baza verdiyi halda, digərləri yalnız "diplom istehsalı" ilə məşğul olur.

* Rusiya və Post-Sovet Məkanı: Metodoloji yaxınlıq və sovet hüquq məktəbinin mirası bəzi gəncləri bura cəlb edir. Lakin bu sistemlərdə müasir beynəlxalq standartlardan geri qalma və analizdən çox norma əzbərçiliyinə meyil ciddi risklər yaradır.

* Avropa və Böyük Britaniya: Almaniya, Polşa və Britaniya kimi ölkələr "Avropa diplomu" brendi və beynəlxalq şirkətlərdə iş imkanları üçün seçilir. Bu ölkələrdə təhsil çətin və filtrli olsa da, gələcək miqrasiya planları olanlar üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.

* "Asan Diplom" Xətti: Bolqarıstan, Ukrayna və Gürcüstan kimi ölkələr bəzən zəif dil tələbləri və ucuz təhsil haqları səbəbindən seçilir. Lakin sonradan bu diplomların tanınması (nostrifikasiya) mərhələsində ciddi hüquqi və akademik maneələr yaranır”.

Ekspertin sözlərinə görə, diplomların tanınmaması problemi təkcə tələbələrin deyil, həm də sistemin məsuliyyətidir:

“Nazir müavini Həsən Həsənlinin qeyd etdiyi kimi, 25%-lik uğur göstəricisi sahədəki keyfiyyət böhranının göstəricisidir.

* Akademik Məzmunun Uyğunsuzluğu: Xarici proqramlar çox vaxt Azərbaycanın milli hüquq sisteminin (Konstitusiya, mülki, cinayət, inzibati hüquq) baza prinsiplərini əhatə etmir. Bu isə məzunların yerli bazarda fəaliyyətini çətinləşdirir.

* Dil və Anlayış Problemi: Tələbənin təhsil aldığı dili (məsələn, rus və ya ingilis dili) zəif bilməsi təhsilin məzmununu formallaşdırır. Hüquq — dil, məntiq və mətn interpretasiyası peşəsidir; dili bilmədən hüquqşünas yetişmək mümkün deyil.

* "Yüksək Bal" Paradoksu: Azərbaycanda 600+ bal toplayan hər kəsin hüququ seçməsi riskli bir yanaşmadır. Hüquqşünaslıq üçün yalnız yüksək intellekt deyil, həm də etik dayanıqlıq, analitik düşüncə və xarakter tələb olunur. Balına görə bu sahəyə gələnlər çox vaxt peşəkar kimliyini tapa bilmirlər.

Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, Hüquq təhsilində islahatlar nəzəriyyədən çox hüquqi düşüncənin formalaşmasına yönəlməlidir. Auditoriyada dərsi yalnız elmi dərəcəsi olanlar deyil, həm də real məhkəmə və vəkillik təcrübəsi olan mütəxəssislər keçməlidir. Əgər daxili təhsil sistemində bu inam bərpa olunmasa, heç bir inzibati qadağa xaricə axın tendensiyasını dayandıra bilməyəcək”,-deyə ekspert qeyd edib.

Çimnaz Telmanqızı