Dünyanın ən böyük kərtənkələsinin qeyri-adi çoxalma üsulu

MARAQLI

03.08.2026, 13:25

Təbiət elə canlılarla zəngindir ki, onların yaşamaq və nəslini davam etdirmək üçün inkişaf etdirdiyi üsullar insanı heyrətləndirir. Bu canlılardan biri də dünyanın ən böyük kərtənkələsi hesab edilən Komodo varanıdır. Onun ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri isə müəyyən hallarda erkək fərd olmadan da nəslini davam etdirə bilməsidir.Alimlərin müəyyən etdiyi bu qeyri-adi proses partenogenez adlanır. Partenogenez zamanı dişi Komodo varanı uzun müddət erkəklə cütləşmədiyi halda belə yumurta qoya bilir. Maraqlısı isə odur ki, bu yumurtalardan inkişaf edən balaların əksəriyyəti erkək olur.Bunun səbəbi Komodo varanlarının genetik quruluşu ilə bağlıdır. Onlarda cinsiyyət xromosomları məməlilərdən fərqli sistem üzrə formalaşır. Partenogenez nəticəsində yalnız yaşaya bilən embrionlar erkək fərdlər olur. Bu da təbiətin həmin növün məhv olmasının qarşısını almaq üçün yaratdığı unikal mexanizmlərdən biri hesab edilir.

Oxu24.com xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu xüsusiyyət xüsusilə təcrid olunmuş adalarda yaşayan Komodo varanları üçün böyük üstünlükdür. Əgər dişi fərd yeni bir əraziyə təkbaşına gəlib çıxarsa və ətrafda erkək olmazsa, partenogenez yolu ilə erkək balalar dünyaya gətirə bilir. Sonrakı dövrdə isə həmin erkək fərdlərlə normal çoxalma baş verir və beləliklə, yeni populyasiya formalaşır.

Araşdırmalar göstərir ki, bu üsul Komodo varanlarında daimi çoxalma forması deyil. Əksinə, yalnız fövqəladə şəraitdə – erkək fərdin olmadığı hallarda işə düşən təbii ehtiyat mexanizmidir. Erkək varan mövcud olduqda isə dişilər adi cinsi çoxalma yolu ilə nəsillərini davam etdirirlər.Komodo varanları əsasən İndoneziyanın Komodo, Rinca, Flores və ətraf adalarında yaşayır. Uzunluğu 3 metrə, çəkisi isə 70–90 kiloqrama çata bilən bu nəhəng sürünənlər həm güclü ovçuluq qabiliyyəti, həm də son dərəcə həssas qoxu hissi ilə seçilirlər. Onlar kilometrlərlə uzaqdan ovun qoxusunu hiss edə bilirlər.

Bioloqlar hesab edirlər ki, partenogenez yalnız Komodo varanlarına xas deyil. Bəzi ilan, kərtənkələ, balıq və hətta müəyyən həşərat növlərində də bu hadisəyə rast gəlinir. Lakin iri onurğalı heyvanlarda bu xüsusiyyət olduqca nadir sayılır və Komodo varanını elm üçün xüsusi maraq doğuran canlılardan birinə çevirir.

Alimlər bu qeyri-adi çoxalma mexanizmini hələ də araşdırırlar. Onların fikrincə, partenogenezin öyrənilməsi təkcə vəhşi təbiətin sirlərini anlamağa deyil, həm də genetika və növlərin qorunması sahəsində yeni elmi nəticələrin əldə olunmasına kömək edə bilər.Komodo varanının hekayəsi bir daha göstərir ki, təbiət ən çətin şəraitdə belə canlıların yaşamasını təmin etmək üçün heyrətamiz həll yolları yaradıb. Bu səbəbdən Komodo varanı təkcə dünyanın ən böyük kərtənkələsi deyil, həm də biologiyanın ən maraqlı möcüzələrindən biri hesab olunur.

Həmçinin oxuyun