Qədim türklərdə "Keç qılıncımın altından" nəyi ifadə edirdi?

$Qədim türklərdə \"Keç qılıncımın altından\" nəyi ifadə edirdi?$

MARAQLI

14.07.2026, 12:00

Azərbaycan xalqının ən qiymətli ədəbi və tarixi irslərindən biri olan "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı təkcə qəhrəmanlıq salnaməsi deyil, həm də qədim türk dünyasının düşüncə tərzini, adət-ənənələrini və mənəvi dəyərlərini özündə yaşadan möhtəşəm bir abidədir. Bu dastanda işlədilən bir çox ifadələr əsrlər keçməsinə baxmayaraq bu gün də dilimizdə yaşayır. Onlardan biri də tez-tez eşitdiyimiz "Keç qılıncımın altından" sözləridir.

Oxu24.com xəbər verir ki, əksər insanlar bu ifadəni sadəcə qalib gələn şəxsin məğlub olanı alçaltması və ya ona öz üstünlüyünü qəbul etdirməsi kimi başa düşür. Lakin tarixçilərin, filoloqların və türk mədəniyyətini araşdıran alimlərin fikrincə, bu ifadənin mənası çox daha dərin və qədim inanclara söykənir.

Dədə Qorqud dastanında döyüş zamanı qalib gələn igid rəqibini öldürmək əvəzinə ona "Keç qılıncımın altından" deyərək həyat bəxş edir. Bu sözlər əslində ölüm hökmünün bağışlanması, mərhəmət göstərilməsi və qarşı tərəfə ikinci həyat şansının verilməsi mənasını daşıyır. Yəni burada məqsəd məğlub olanı təhqir etmək deyil, onu öldürməmək, bağışlamaq və qan tökülməsinə son qoymaqdır.

Qədim türk inanclarında qılınc adi bir döyüş aləti sayılmırdı. O, gücün, ədalətin, igidliyin, dövlət hakimiyyətinin və müqəddəsliyin rəmzi hesab olunurdu. Türklər üçün dəmir və qılınc xüsusi məna daşıyırdı. Döyüşçü qılıncını yalnız savaş üçün deyil, həm də şərəfin, namusun və haqqın simvolu kimi qəbul edirdi. Buna görə də qılıncın altından keçmək həmin müqəddəs gücün himayəsinə daxil olmaq, bağışlanmaq və yeni münasibətin başlanğıcı kimi qəbul edilirdi.

Bu fikri təsdiqləyən mənbələrdən biri də XI əsrdə böyük türk alimi Mahmud Kaşğari tərəfindən yazılmış "Divanü Lüğat-it-Türk" əsəridir. Həmin əsərdə dəmirin və silahın qədim türklər arasında xüsusi hörmətə malik olduğu qeyd edilir. Mahmud Kaşğari yazır ki, türklər dəmirə böyük ehtiram göstərir, onu müqəddəs hesab edir, hətta bəzi hallarda and içərkən dəmiri şahid tuturdular. Bu fakt göstərir ki, qılınc sadəcə silah deyil, eyni zamanda mənəvi və hüquqi rəmz rolunu oynayırdı.

Araşdırmaçılar bildirirlər ki, qədim türklərdə qılıncın altından keçmək həm də düşmənçiliyin sona çatmasını ifadə edirdi. Döyüş meydanında qalib gələn tərəf rəqibini öldürmürdüsə və ona qılıncın altından keçməyi təklif edirdisə, bu, "Səni bağışlayıram, artıq sənə qarşı kinim yoxdur" mesajı demək idi. Beləliklə, qan davası bitir, iki tərəf arasında yeni münasibət formalaşırdı.

Maraqlıdır ki, bu ənənənin izlərinə yalnız "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında deyil, digər türk xalqlarının folklorunda, qədim dastanlarında və tarixi mənbələrində də rast gəlinir. Bu da göstərir ki, söhbət təkcə bir ifadədən deyil, bütün türk dünyasında formalaşmış qədim hüquq və mənəviyyat anlayışından gedir.

Bu gün də insanlar zarafatla və ya məcazi mənada "Keç qılıncımın altından" ifadəsini işlədirlər. Lakin çox az adam bilir ki, bu sözlərin arxasında min illərlə yaşı olan bir tarix, qədim türk dövlətçilik ənənəsi və yüksək mənəvi dəyər dayanır. Əslində bu ifadə alçaltmaq yox, bağışlamaq, mərhəmət göstərmək, qarşı tərəfə yeni həyat şansı vermək və düşmənçiliyə son qoymaq anlamını daşıyır.

Məhz buna görə də "Keç qılıncımın altından" ifadəsi sadəcə bir deyim deyil. O, qədim türklərin mərdlik, ədalət, bağışlama və insanlıq anlayışını özündə yaşadan, Dədə Qorqud irsi vasitəsilə bu günümüzə qədər gəlib çatan ən qiymətli mədəni simvollardan biridir. Bu ifadə göstərir ki, əsl qəhrəmanlıq yalnız qalib gəlməkdə deyil, lazım gəldikdə rəqibini bağışlamağı bacarmaqdadır.

Turan

Həmçinin oxuyun