Tələbə krediti ilə bağlı MÜHÜM MƏQAMLAR: “Gələcək gəlirinizi əvvəlcədən hesablayın”  

Təhsil tələbə kreditləri müasir ali təhsil sistemində maliyyə əlçatanlığını təmin edən, insan kapitalının inşası və sosial bərabərliyin qorunması üçün strateji əhəmiyyətli sosial-iqtisadi alətdir.

Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov  Oxu24.com-a bildirib ki, bu mexanizm xüsusilə aztəminatlı ailələrdən olan gənclərin maddi imkansızlıq səbəbindən ali təhsildən kənarda qalmasının qarşısını almaqda əsas vasitələrdəndir. Məsələnin aktuallığını və gənclər üçün daşıdığı əhəmiyyəti nəzərə alaraq, müsahibin mövzu ilə bağlı geniş təhlillərini və səsləndirdiyi bütün fikirləri təqdim edirik.

İlqar Orucov qeyd edib ki, təhsil tələbə kreditləri dövlət və fərd arasında xərclərin bölüşdürülməsi modelinə əsaslanır və bir neçə fundamental imkan yaradır:

”Maddi imkanlarından asılı olmayaraq, istedadlı gənclərin yüksək reytinqli universitetlərə və ixtisaslara çıxışını təmin edir. Fərdlərin intellektual potensialını artırmağa, onların gələcəkdə əmək bazarına rəqabətqabiliyyətli şəkildə qoşulmasına və gəlir əldə etmək imkanlarını yüksəltməyə xidmət edir. Aşağı gəlirli ailələrdə olan tələbələrin sosial statusunun dəyişməsinə və cəmiyyətin daha üst təbəqələrinə inteqrasiyasına şərait yaradır.

Ali təhsil müəssisələrinin büdcə asılılığını azaldır, onların həm də tədqiqat və infrastruktur layihələrinin sərbəst maliyyələşməsinə kömək edir”.

Sistemin həm makroiqtisadi, həm də fərdi səviyyədə üstünlükləri ilə yanaşı, müəyyən institusional çətinlikləri də mövcuddur. Mütəxəssis bu istiqamətləri belə dəyərləndirib:

“Ödəmə yükünün uzun müddətə yayılması və təhsil müddətində güzəşt dövrünün təqdim edilməsi sistemin əsas üstünlüklərindəndir. Tələbədə maliyyə məsuliyyəti və müstəqillik hissi formalaşdırır, lakin mütəxəssislər gənc yaşda borc stresinin və gələcək qayğıların arta biləcəyini də qeyd edirlər.

Yaxşı oxuyan tələbələrin yüksək maaşlı iş tapmaq şansını artırsa da, bazarın konyukturundan asılı olaraq məzun işsizliyi zamanı borc riski yarana bilər”.

O bildirib ki, ABŞ və bəzi qərb ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, nəzarətsiz kreditləşmə milyardlarla dollarlıq sistem borcuna və iqtisadi problemlərə səbəb ola bilər. Tələbənin bitirdiyi ixtisas üzrə qazanacağı gəlir götürdüyü krediti ödəməyə çatmaya bilər. Kreditlərin əlçatan olması universitetlərin təhsil haqlarının süni şəkildə artmasına rəvac verə bilər.

İlqar Orucov vurğulayıb ki, təhsil tələbə kreditləri həm də tələbələr arasında yaxşı oxumağa motivasiya yaradan müsbət bir alətdir:

“Yaxşı oxuyan tələbə güzəştlər əldə edir, bu da onun gələcəkdə həm tələbə, həm də mütəxəssis kimi formalaşmasına təsir göstərir. Ailələr gələcəkdə həmin ixtisasın əmək bazarında tələbatını öncədən düşünərək addım atmalı, maliyyə savadlılığı nümayiş etdirməlidirlər.

Tələbə krediti sadəcə bir borc deyil, gələcəyin gəlirlərinə yatırılmış bir investisiya kimi qiymətləndirilməlidir”.

Müsahib qeyd edib ki, gənclər qərar verərkən mütləq şəkildə müəyyən addımlar atmalıdırlar:

”Seçilən ixtisasın əmək bazarındakı cari və gələcək trendləri, eləcə də gözlənilən başlanğıc maaşı mütləq analiz edilməlidir. Məzuniyyətdən sonra illik gəlirin 15%-dən çoxunun borca qarşılanmaması vacibdir.

Standart və sosial kreditlərin şərtləri (güzəşt müddəti, faiz dərəcəsi və subsidiyalaşdırma imkanları) dərindən incələnməlidir. Kredit son çarə olmalı, ilk olaraq daxili və xarici təqaüdlər, qrantlar və universitetlərdən təqdim edilən pulsuz təhsil imkanları araşdırılmalıdır”.

İlqar Orucov yekunda əlavə edib ki, təhsil tələbə kreditləri ölkəmizdə həssas ailələrdən olan, təhsil almaq istəyən gənclər üçün dövlətin yaratdığı unikal imkandır. Lakin bu sistemin uğuru yalnız kreditin verilməsindən deyil, həm də əmək bazarının şəffaflığından və tələbələrin maliyyə savadlılığından asılıdır. Məsuliyyətli borclanma strategiyası tətbiq edilmədikdə sistem fərdləri sosial-iqtisadi asılılığa sürükləyə bilər. Buna görə də düzgün yanaşma ilə həm tələbə, həm də dövlət üçün böyük qazanc əldə etmək mümkündür.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun

Azərbaycan idmanına ağır itki üz verib

Tələbə krediti ilə bağlı MÜHÜM MƏQAMLAR: “Gələcək gəlirinizi əvvəlcədən hesablayın”  

Tez-tez təyyarəyə minmək dəmir çatışmazlığı yaradır? – Həkimdən Şəbnəm Tovuzluya CAVAB  

Liderlərin  görüşü Azərbaycan-Ermənistan sülh gündəliyinə nə vəd edir?