Məzuniyyətdə olarkən xəsətlənən işçi işdən çıxarıla bilərmi? - Vacib məqam

İşçi məzuniyyətdə xəstələnərsə, işəgötürən nə etməlidir? – Hüquqşünasdan AÇIQLAMA

İşçinin əmək məzuniyyətində olduğu müddətdə xəstələnməsi əmək münasibətlərində praktikada tez-tez rast gəlinən hallardan biridir. Bu zaman həm işçinin, həm də işəgötürənin qarşısında müəyyən suallar yaranır: xəstəlik vərəqəsi məzuniyyət günlərinə düşərsə, həmin günlər itirilir, yoxsa sonradan istifadə edilə bilər? İşçi xəstəlik müddəti başa çatdıqdan sonra məzuniyyətini davam etdirə bilərmi? İşəgötürən həmin günləri başqa vaxta keçirməlidirmi və əvvəlcədən ödənilmiş məzuniyyət haqqı necə hesablanmalıdır?

Oxu24.com xəbər verir ki, məsələ ilə bağlı hüquqşünaslar bildirirlər ki, burada ilk növbədə əmək məzuniyyəti ilə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi dövrünü bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 134-cü maddəsinə əsasən, işçinin əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirməsi əmək məzuniyyətinin başqa vaxta keçirilməsi üçün əsaslardan biridir. Bu isə o deməkdir ki, xəstəlik səbəbindən istifadə olunmayan məzuniyyət günləri müəyyən edilmiş qaydada sonrakı tarixə keçirilə bilər.Məsələn, işçinin 1-dən 30-dək əmək məzuniyyətində olduğunu təsəvvür edək. Əgər işçi məzuniyyətin ilk günlərində, məsələn, ayın 10-da xəstələnərsə və onun əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi beş gün davam edərsə, həmin beş günlük dövr məzuniyyət müddətinə təsadüf edir. Bu zaman xəstəlik elektron sistemdə rəsmiləşdirilir və işçinin əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi günlər ayrıca nəzərə alınır.

Burada əsas məsələ həmin beş günün məzuniyyət baxımından necə rəsmiləşdirilməsidir. Əmək Məcəlləsinə görə, işçinin təşəbbüsü ilə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halında əmək məzuniyyəti başqa vaxta keçirilə bilər. Yəni işçinin xəstəlik səbəbindən istifadə edə bilmədiyi məzuniyyət günlərinin sonradan verilməsi mümkündür.Lakin xəstəlik məzuniyyətin bitməsinə qədər başa çatırsa, vəziyyət bir qədər fərqli olur. Məsələn, işçi ayın 10-da xəstələnib beş günlük xəstəlik vərəqəsi alırsa və bu müddət ayın 15-də başa çatırsa, xəstəlik məzuniyyətin davam etdiyi günlərə təsadüf etmiş olur. Belə halda işçinin həmin istifadə olunmamış məzuniyyət günlərinin sonradan verilməsi məsələsi tərəflərin qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada rəsmiləşdirməsindən asılıdır.Digər və daha çox mübahisə doğuran hal isə xəstəliyin məzuniyyətin son günlərinə təsadüf etməsidir. Məsələn, işçi ayın 28-də xəstələnir və ona beş günlük əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi müəyyən edilir. Bu zaman xəstəliyin ilk üç günü məzuniyyət müddətinə, son iki günü isə artıq məzuniyyətin başa çatdığı tarixdən sonrakı dövrə düşür.Bu halda həmin iki gün artıq məzuniyyət günü hesab edilmir. İşçinin əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi davam etdiyi üçün işəgötürənin ondan məzuniyyət bitən kimi, yəni ayın 1-də işə çıxmasını tələb etməsi mümkün deyil. Çünki işçinin həmin tarixdə işə çıxmamasının səbəbi məzuniyyət deyil, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsidir.Əmək Məcəlləsində də əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi dövr ayrıca nəzərə alınır. Belə dövr əmək məzuniyyətinə hüquq verən əmək stajına daxil edilir və işçi müvəqqəti əmək qabiliyyətini itirdiyi müddətdə əmək münasibətləri çərçivəsində müvafiq təminatlardan istifadə edir.

Beləliklə, ikinci nümunədə işçinin 30 günlük məzuniyyətinin, məsələn, 28-dən başlayan xəstəlik səbəbindən ilk üç günü məzuniyyətə təsadüf edirsə, həmin üç gün üzrə məzuniyyət məsələsi ayrıca həll edilir. Xəstəliyin sonrakı iki günü isə artıq məzuniyyət müddətinə deyil, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi dövrə aid olur.Burada mühüm məsələ xəstəliklə bağlı müavinətin də məzuniyyət haqqından fərqli ödəniş olmasıdır. İşəgötürən “işçiyə artıq məzuniyyət pulu ödənilib, buna görə xəstəlik müddətinə görə əlavə ödəniş edilmir” yanaşmasını tətbiq edə bilməz. Məzuniyyət haqqı və əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə ödənilən müavinət hüquqi baxımdan fərqli ödənişlərdir və onların hesablanması da fərqli qaydalarla tənzimlənir.Əmək Məcəlləsinin müvafiq müddəalarına əsasən, əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirən işçinin iş yeri və vəzifəsi saxlanılır. Müvəqqəti əmək qabiliyyətsizliklə bağlı müavinətin ödənilməsi isə qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirilir.

Bəs işçi xəstəlik müddəti başa çatdıqdan sonra məzuniyyətini avtomatik olaraq davam etdirə bilərmi? Hüquqşünasların izahına görə, bu məsələdə də rəsmiləşdirmə mühüm əhəmiyyət daşıyır. İşçinin əmək məzuniyyətinin başqa vaxta keçirilməsi və ya istifadə olunmamış hissəsinin sonradan verilməsi müvafiq qaydada rəsmiləşdirilməlidir. Əmək Məcəlləsinin 138-ci maddəsi məzuniyyətlərin verilməsinin rəsmiləşdirilməsini və uçotunun aparılmasını nəzərdə tutur.Yəni işçi sadəcə olaraq “xəstə idim, ona görə məzuniyyətimi daha beş gün uzadıram” deyərək özbaşına işə çıxmamaq qərarı verə bilməz. İşəgötürən də bu məsələni şifahi razılaşma ilə kifayətləndirməməlidir. Məzuniyyətin istifadə olunmamış hissəsinin hansı tarixdə veriləcəyi müvafiq sənədlərlə və işəgötürənin əmri ilə rəsmiləşdirilməlidir.Əgər işçi xəstəlik müddətindən sonra həmin beş günlük məzuniyyət hissəsini dərhal davam etdirmək istəyirsə, bunun üçün işçinin müraciəti və işəgötürənin razılığı nəzərə alınmalıdır. Əmək Məcəlləsində məzuniyyətin başqa vaxta keçirilməsi işçinin təşəbbüsü ilə, o cümlədən əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halında mümkün sayılır. Eyni zamanda, məzuniyyətlərin uçotunun düzgün aparılması və müvafiq əmrlə rəsmiləşdirilməsi vacibdir.İşəgötürən həmin günlərin dərhal verilməsinə razı deyilsə, istifadə olunmamış məzuniyyət hissəsi başqa tarixə keçirilə bilər. Əmək Məcəlləsinə əsasən, məzuniyyətlərin verilmə vaxtı müəyyən hallarda tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə başqa vaxta keçirilə bilər. İşçinin əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi isə bu hallardan biridir.

Digər tərəfdən, işəgötürənin də məzuniyyət günlərinin uçotunu dəqiq aparması vacibdir. Çünki xəstəlik səbəbindən məzuniyyət dövrünün bir hissəsinin başqa tarixə keçirilməsi işçinin həmin iş ili üzrə istifadə etdiyi məzuniyyət günlərinin sayına təsir edir. Məsələn, 30 günlük məzuniyyətin üç günü əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi səbəbindən məzuniyyətə daxil edilmirsə, işçinin həmin iş ili üzrə istifadə etdiyi məzuniyyət günlərinin sayı buna uyğun hesablanmalıdır.Burada bir məqamı da xüsusi vurğulamaq lazımdır: əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi məzuniyyət hüququnu avtomatik olaraq aradan qaldırmır. Əksinə, qanunvericilik işçinin xəstəlik səbəbindən istifadə edə bilmədiyi məzuniyyət hissəsinin başqa vaxtda istifadə olunması imkanını nəzərdə tutur. Əmək məzuniyyətinin verilməməsi isə ümumi qaydada yolverilməzdir.

Ona görə də işəgötürən üçün ən düzgün yanaşma xəstəlik vərəqəsinin elektron sistemdə rəsmiləşdirilməsini, xəstəlik dövrünün məzuniyyət günləri ilə üst-üstə düşən hissəsini və məzuniyyətdən sonrakı dövrə düşən günləri ayrıca müəyyənləşdirmək, daha sonra isə istifadə olunmamış məzuniyyət günləri ilə bağlı işçinin müraciətini və müvafiq əmri rəsmiləşdirməkdir.Belə vəziyyətlərdə həm işçinin, həm də işəgötürənin əsas məqsədi məzuniyyət və xəstəlik dövrünün bir-birinə qarışdırılmasının qarşısını almaqdır. Xəstəlik məzuniyyət günlərinə düşürsə, həmin günlərin necə bərpa olunacağı ayrıca rəsmiləşdirilməli, xəstəlik məzuniyyət bitdikdən sonra da davam edirsə, həmin sonrakı günlər əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi kimi nəzərə alınmalıdır.

Nəticə etibarilə, işçi əmək məzuniyyətində olarkən xəstələnərsə, “məzuniyyət bitdi, işçi mütləq işə çıxmalıdır” yanaşması hər vəziyyət üçün doğru deyil. Xəstəlik məzuniyyətin son günlərini keçərək davam edirsə, işçi əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi müddətdə işə çıxmaya bilər. Məzuniyyətə düşən və istifadə olunmayan günlər isə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq başqa vaxtda istifadə edilə bilər. Əsas şərt bütün bu proseslərin işçinin müraciəti, işəgötürənin müvafiq qərarı və elektron sistemdə lazımi rəsmiləşdirmə ilə düzgün sənədləşdirilməsidir.

Hazırladı: Turan 

Həmçinin oxuyun

Məzuniyyətdə olarkən xəsətlənən işçi işdən çıxarıla bilərmi? - Vacib məqam

Sahil Babayevdən yeni əmr

Əhaliyə şad xəbər: Milli Məclis bunu müzakirə edəcək

Prezident İlham Əliyev açılışda iştirak edib