Boşananda aliment və əmlak bölgüsü eyni məhkəmədə həll olunur? – Vəkildən AÇIQLAMA  

Nikahın məhkəmə qaydasında pozulması zamanı tərəflərin qarşısında yalnız boşanma məsələsi dayanmır. Əgər ər-arvadın yetkinlik yaşına çatmayan ümumi uşaqları varsa, onların kimin yanında qalması, uşaqlar üçün alimentin tutulması, müəyyən hallarda ər və ya arvadın saxlanılması üçün vəsaitin müəyyən edilməsi, eləcə də nikah dövründə əldə olunmuş ümumi əmlakın bölünməsi ilə bağlı məsələlər də gündəmə gələ bilər. Bu zaman vətəndaşların ən çox maraqlandığı suallardan biri həmin tələblərin hər biri üzrə ayrıca məhkəməyə müraciət etməyin vacib olub-olmamasıdır.

Vəkil Azər İbrahimov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, qanunvericilik müəyyən hallarda bu məsələlərin nikahın pozulması ilə bağlı eyni məhkəmə icraatında həllinə imkan verir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 22-ci maddəsi nikah məhkəmə qaydasında pozularkən məhkəmənin hansı məsələlərə baxa biləcəyini ayrıca müəyyən edir.

“Bu, son zamanlar ailə münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrlə bağlı vətəndaşları ən çox maraqlandıran suallardan biridir. Bir çox şəxslər düşünürlər ki, nikahın pozulması üçün bir məhkəməyə, alimentin tutulması üçün başqa bir məhkəməyə, nikah dövründə əldə edilmiş əmlakın bölünməsi üçün isə ayrıca məhkəməyə müraciət etmək lazımdır. Halbuki qanunvericilik müəyyən şərtlər daxilində bu tələblərin eyni icraat çərçivəsində həll edilməsinə imkan verir”, – deyə vəkil bildirib.

Ailə Məcəlləsinin 22.1-ci maddəsinə əsasən, nikah məhkəmə qaydasında pozularkən ər-arvad məhkəməyə yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlarının kiminlə qalmasını, uşaqların və müəyyən hallarda ehtiyacı olan və əmək qabiliyyəti olmayan ər və ya arvadın saxlanması üçün vəsaitin ödənilməsi qaydasını və miqdarını, həmçinin ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyətinin bölünməsini müəyyən edən saziş təqdim edə bilərlər. Əgər belə saziş yoxdursa və ya təqdim edilmiş saziş uşaqların və ya tərəflərdən birinin maraqlarını pozursa, məhkəmə Ailə Məcəlləsinin 22.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan məsələləri həll edir.

Vəkil qeyd edib ki, burada xüsusilə mühüm məqam “baxıla bilər” ifadəsidir. Yəni qanun nikahın pozulması prosesində bütün mümkün mübahisələrin istənilən halda mütləq şəkildə eyni icraatda həll ediləcəyini demir. Konkret işin xarakterindən, irəli sürülən tələblərdən və həmin tələblərin digər şəxslərin hüquq və mənafelərinə toxunub-toxunmamasından asılı olaraq məhkəmə ayrıca yanaşma tətbiq edə bilər.

“Burada xüsusilə qeyd etmək istədiyim məqam odur ki, qanunvericilikdə bəzi məsələlərlə bağlı ‘baxılmalıdır’, bəzi məsələlərlə bağlı isə ‘baxıla bilər’ ifadəsi işlədilir. Bu fərqi vətəndaşlar bilməlidirlər. Məsələn, tərəflərin yetkinlik yaşına çatmayan ümumi uşaqları varsa və onlar arasında uşağın kimin yanında qalması ilə bağlı razılaşma yoxdursa, məhkəmə bu məsələni müəyyən etməlidir. Uşaqlar üçün alimentin hansı valideyndən və hansı miqdarda tutulması da qanunda nəzərdə tutulmuş qaydada həll olunur. Əmlak bölgüsü məsələsində isə tərəflərdən birinin tələbi olmalıdır”, – deyə Azər İbrahimov vurğulayıb.

Beləliklə, ər-arvadın boşanma ilə yanaşı uşağın yaşayış yeri, aliment və digər ailə-hüquqi məsələlərlə bağlı mübahisələri varsa, həmin tələblərin bir məhkəmə işi çərçivəsində həll olunması mümkün ola bilər. Bu isə vətəndaşın hər bir məsələ üzrə ayrıca iddia qaldırmasına ehtiyac yaranmaması baxımından praktiki əhəmiyyət daşıyır.

Məsələn, ər-arvadın yetkinlik yaşına çatmayan ümumi uşağı varsa və tərəflər uşağın boşanmadan sonra kimin yanında qalması barədə razılığa gələ bilmirlərsə, məhkəmə bu məsələyə baxır. Eyni zamanda uşağın saxlanılması üçün aliment məsələsi də həmin proses çərçivəsində həll edilə bilər. Ali Məhkəmənin Plenumunun müvafiq qərarında da nikahın pozulması zamanı belə məsələlərin məhkəmə tərəfindən nəzərə alınması və həll edilməsi ilə bağlı izahlar verilib.

Əmlak məsələsinə gəldikdə isə vəziyyət bir qədər fərqlidir. Nikah dövründə əldə edilmiş əmlak, bir qayda olaraq, ər-arvadın ümumi mülkiyyəti hesab olunur. Mülki Məcəllənin 225.1-ci maddəsi də nikah dövründə əldə edilən əmlakın, nikah müqaviləsində və ya tərəflərin razılaşmasında başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, ümumi mülkiyyət olduğunu müəyyən edir.

“Ər-arvadın ümumi əmlakının bölünməsi də boşanma prosesi ilə birlikdə gündəmə gətirilə bilər. Bunun üçün tərəflərdən birinin müvafiq tələbi olmalıdır. Məhkəmə əmlakın nə vaxt və hansı vəsait hesabına əldə edildiyini, onun ümumi əmlak olub-olmadığını, tərəflərin həmin əmlak üzərində hüquqlarını və digər mühüm halları araşdırır. Ona görə də əmlak bölgüsü məsələsini sadəcə ‘evimiz var, yarı bölünsün’ formasında təqdim etmək kifayət etmir. Əmlakın hüquqi statusu və əldə edilmə əsasları da müəyyən edilməlidir”, – deyə vəkil bildirib.

Onun sözlərinə görə, əmlak bölgüsünün eyni icraat daxilində aparılmasının mümkün olmadığı xüsusi hallar da mövcuddur. Ailə Məcəlləsinin 22.3-cü maddəsinə əsasən, əmlak bölgüsü üçüncü şəxsin mənafeyinə toxunursa, məhkəmə əmlak bölgüsü ilə bağlı tələbi ayrıca icraata ayıra bilər.

Məsələn, nikah dövründə alınmış əmlakla bağlı üçüncü şəxsin mülkiyyət hüququ və ya digər qanuni marağı mübahisələndirilirsə, həmin şəxsin hüquqlarının qorunması zərurəti yarana bilər. Bu halda məhkəmə işin konkret hallarını qiymətləndirərək əmlak bölgüsü ilə bağlı tələbin ayrıca icraata ayrılması məsələsini həll edə bilər. Deməli, qanunvericilikdə “mütləq bütün məsələlər bir işdə həll olunmalıdır” yanaşması yoxdur.

Vəkil diqqətə çatdırıb ki, aliment məsələsində də vətəndaşların bilməli olduğu mühüm nüanslar var. Uşağın saxlanılması üçün alimentin tutulması boşanmanın özündən asılı məsələ deyil və valideynin uşağı saxlamaq vəzifəsi nikahın mövcud olub-olmamasından asılı olaraq aradan qalxmır. Buna görə də tərəflər nikahın pozulması prosesində uşağın saxlanılması məsələsini də qaldıra bilərlər.

“Bəzən vətəndaşlar düşünürlər ki, əvvəlcə boşanmaq, daha sonra aliment üçün ayrıca məhkəməyə müraciət etmək lazımdır. Halbuki qanunvericilik nikahın məhkəmə qaydasında pozulması zamanı uşaqlar üçün alimentin də müəyyən edilməsini nəzərdə tutur. Əlbəttə, konkret iş üzrə tələblərin necə irəli sürülməsi və hansı sübutların təqdim olunması ayrıca hüquqi qiymətləndirmə tələb edir”, – deyə hüquqşünas qeyd edib.

Azər İbrahimov bildirib ki, boşanma prosesində uşağın kimin yanında qalması məsələsi də yalnız valideynlərin şəxsi istəyinə əsasən həll edilmir. Əsas diqqət uşağın mənafeyinə yönəldilir. Tərəflər bu barədə saziş təqdim edə bilərlər, lakin belə saziş uşağın maraqlarını pozursa, məhkəmə həmin sazişlə kifayətlənməyə bilər. Ailə Məcəlləsinin 21.2 və 22.2-ci maddələri bu məsələdə uşağın mənafeyinin qorunmasını əsas götürür.

Mütəxəssis hesab edir ki, boşanma prosesində bütün tələblərin əvvəlcədən düzgün formalaşdırılması həm vaxt itkisini, həm də əlavə məhkəmə xərcləri və prosedur çətinliklərini müəyyən qədər azaltmağa imkan verə bilər. Lakin hər bir ailə mübahisəsinin özünəməxsus xüsusiyyətləri olduğundan bütün hallara eyni qaydanı tətbiq etmək mümkün deyil.

“Vətəndaş məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl hansı tələbləri irəli sürəcəyini dəqiq müəyyən etməlidir. Nikahın pozulması ilə yanaşı uşağın kimin yanında qalması, aliment, əmlak bölgüsü və digər məsələlər varsa, bunların hamısı iddia ərizəsində düzgün şəkildə əks etdirilməlidir. Əks halda sonradan əlavə məhkəmə proseslərinin yaranması mümkündür. Xüsusilə əmlakla bağlı üçüncü şəxslərin hüquqları məsələyə daxil olursa, işin ayrıca icraata ayrılması ehtimalı da nəzərə alınmalıdır”, – deyə Azər İbrahimov əlavə edib.

Beləliklə, Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən nikahın məhkəmə qaydasında pozulması zamanı yalnız boşanma məsələsinə baxılması ilə kifayətlənmək məcburi deyil. Yetkinlik yaşına çatmayan uşağın kimin yanında qalması, uşaqlar üçün aliment, müəyyən hallarda ər və ya arvadın saxlanılması üçün vəsait və tərəflərdən birinin tələbi olduqda ümumi əmlakın bölünməsi məsələləri də həmin prosesdə həll edilə bilər. Bununla belə, əmlak bölgüsü üçüncü şəxsin mənafeyinə toxunarsa, məhkəmə həmin tələbi ayrıca icraata ayıra bilər.

Vəkil sonda vətəndaşlara boşanma prosesinə başlamazdan əvvəl hüquqi vəziyyətlərini düzgün qiymətləndirməyi, mövcud əmlak və uşaqlarla bağlı məsələləri əvvəlcədən müəyyənləşdirməyi və məhkəməyə təqdim ediləcək tələbləri qanunvericiliyin tələblərinə uyğun formalaşdırmağı tövsiyə edib.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Deputatdan pensiyaçılara ŞAD XƏBƏR: Artım tarixi AÇIQLANDI

DTX  xəbərdarlıq etdi - VİDEO

İranın ilan sifəti —  Rezainin Mustafayevlə salamlaşmasının arxasında duran SƏBƏB

Misir Mərdanov “Şərəf” ordeni ilə təltif olunmasından danışdı