Tatu ilə işə getmək qadağandır? – Hüquqşünas AÇIQLADI

HÜQUQ

09.09.2026, 21:30

İş həyatında insanların xarici görünüşü ilə bağlı müxtəlif qaydalar tətbiq olunur. Bəzi müəssisələrdə geyim formasına, saç düzümünə, saqqala və digər görünüş elementlərinə müəyyən tələblər qoyulur. Bu baxımdan vətəndaşları maraqlandıran suallardan biri də tatu ilə bağlıdır: işçinin bədənində tatu varsa, onu həmin tatu görünən vəziyyətdə işə gəlməkdən məhrum etmək və ya buna görə intizam məsuliyyətinə cəlb etmək mümkündürmü?

Məsələ ilə bağlı Hüquqşünas Hadi Hüseynov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, qanunvericilikdə ümumi şəkildə “tatusu olan şəxs əmək münasibətlərinə buraxıla bilməz” və ya “tatu ilə işə gəlmək qadağandır” kimi universal qadağa nəzərdə tutulmayıb.

Hüquqşünasın sözlərinə görə, burada əsas məsələ işçinin çalışdığı müəssisədə daxili intizam qaydalarının və ya kollektiv müqavilənin olub-olmaması, həmin qaydalarda xarici görünüşlə bağlı konkret tələbin nəzərdə tutulub-tutulmaması və bu tələbin qanunvericiliyə uyğun olub-olmamasıdır.

“Əgər müəssisədə daxili intizam qaydaları varsa və həmin qaydalarda işçilərin xarici görünüşü ilə bağlı müəyyən tələblər qoyulubsa, işçi bu qaydalarla tanış edilməlidir. İşə qəbul zamanı əmək münasibətlərinin şərtləri ilə yanaşı, onun əmək funksiyasına və iş yerində davranış qaydalarına dair tələblər də işçiyə əvvəlcədən məlum olmalıdır”, – deyə Hadi Hüseynov bildirib.

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən, işçi əmək müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş vəzifələrə və daxili intizam qaydalarına əməl etməlidir. Eyni zamanda işəgötürən də daxili intizam qaydalarını qanunvericiliyin tələblərinə uyğun hazırlamalıdır. Qanuna zidd olan daxili qaydaların müvafiq müddəaları hüquqi qüvvəyə malik olmur.

Hadi Hüseynov qeyd edib ki, bu baxımdan işəgötürənin sonradan “sənin tatuun var, buna görə belə işləyə bilməzsən” deməsi ilə məsələ avtomatik olaraq hüquqi əsas qazanmış sayılmır.

“İşçi həmin müəssisədə işə qəbul olunarkən daxili intizam qaydaları ilə tanış edilməlidir. Əgər işçinin işə qəbulundan əvvəl ona müəyyən geyim və xarici görünüş standartları bildirilibsə, şəxs həmin şərtləri bilərək əmək münasibətlərinə daxil olur. Amma sonradan heç bir qaydada nəzərdə tutulmayan yeni qadağanın tətbiq edilməsi ayrıca hüquqi qiymətləndirmə tələb edir”, – hüquqşünas vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, tatuya görə işçiyə töhmət verilməsi də avtomatik mümkün deyil. Əmək Məcəlləsinə əsasən, intizam tənbehi işçinin əmək vəzifələrini, əmək müqaviləsi üzrə öhdəliklərini və ya daxili intizam qaydalarını pozduğu hallarda tətbiq edilə bilər. Qanunda nəzərdə tutulan intizam tənbehləri arasında töhmət və şiddətli töhmət də var.

“Əgər müəssisənin daxili qaydalarında işçinin görünən tatu ilə işə gəlməsinə dair konkret və qanuni tələb varsa və işçi həmin qaydanı pozursa, məsələ intizam qaydaları çərçivəsində qiymətləndirilə bilər. Amma belə bir qayda ümumiyyətlə mövcud deyilsə, yalnız işçinin bədənində tatu olması faktına görə ona töhmət verilməsi hüquqi baxımdan əsaslandırılmalıdır”, – deyə Hadi Hüseynov bildirib.

Hüquqşünas xüsusilə vurğulayıb ki, daxili intizam qaydası qanundan üstün deyil. İşəgötürən müəssisədə müəyyən qaydalar müəyyən edə bilər, lakin həmin qaydalar əmək qanunvericiliyinin prinsiplərinə və digər normativ hüquqi aktlara zidd olmamalıdır. Əmək Məcəlləsində də daxili intizam qaydalarının qanunvericiliyə uyğun hazırlanması açıq şəkildə nəzərdə tutulur.

Digər tərəfdən, tatu ilə bağlı məsələ işin xarakterindən də asılı ola bilər. Məsələn, işçinin ictimaiyyətlə birbaşa təmasda olduğu, xüsusi geyim və ya xarici görünüş standartlarının tətbiq edildiyi müəyyən peşələrdə işəgötürənin peşənin xüsusiyyətlərindən irəli gələn əsaslandırılmış tələbləri ola bilər. Lakin bu tələblər də qanuni və əvvəlcədən müəyyən edilmiş qaydalara söykənməlidir.

Mütəxəssis hesab edir ki, işəgötürən şəxsi sadəcə subyektiv fikrinə görə işə qəbul etməkdən imtina edirsə, burada ayrı bir hüquqi məsələ ortaya çıxır.

“Əgər namizədə ‘səndə tatu var, ona görə səni işə götürmürəm’ deyilir, burada işəgötürənin hansı hüquqi əsasla belə qərar verdiyi araşdırılmalıdır. Tatu faktının özünün qanunvericilikdə ümumi əmək qadağası kimi müəyyən edildiyini söyləmək olmaz. Əgər söhbət işin xarakterindən irəli gələn konkret, əvvəlcədən müəyyən edilmiş və qanuni görünüş tələbindən gedirsə, vəziyyət fərqli ola bilər”, – deyə hüquqşünas qeyd edib.

Hadi Hüseynov işçilərə də diqqətli olmağı tövsiyə edib. Onun sözlərinə görə, şəxs əmək müqaviləsi bağlamazdan əvvəl iş yerində qüvvədə olan daxili intizam qaydaları ilə tanış olmalı, işəgötürənin xarici görünüşlə bağlı konkret tələblərinin olub-olmadığını öyrənməlidir.

“İşçi hansı qaydaları qəbul etdiyini bilməlidir. Çünki sonradan ‘mən bu qaydadan xəbərsiz idim’ deməmək üçün əmək münasibətlərinə başlamazdan əvvəl bütün tələblərlə tanış olmaq vacibdir. İşəgötürən də işçini həmin qaydalarla tanış etməli və əmək münasibətlərini şəffaf şəkildə qurmalıdır”, – deyə o əlavə edib.

Beləliklə, Azərbaycanda tatu ilə işə getməyə dair bütün iş yerlərinə şamil olunan ümumi qanuni qadağa yoxdur. Bununla belə, konkret müəssisədə qanuni əsaslara söykənən daxili qaydalar və ya işin xüsusiyyətlərindən irəli gələn görünüş tələbləri mövcud ola bilər.

Əsas məsələ isə budur: həmin qayda əvvəlcədən müəyyən edilməli, işçiyə bildirilməli və qanunvericiliyə zidd olmamalıdır. Sadəcə işəgötürənin şəxsi zövqü və ya tatuya münasibəti işçiyə avtomatik olaraq intizam tənbehi tətbiq etmək üçün kifayət edən hüquqi əsas hesab edilə bilməz. Əmək Məcəlləsinə görə intizam tənbehi konkret əmək və ya daxili intizam pozuntusuna əsaslanmalıdır.

Nigar

Həmçinin oxuyun