Məhkəməyə getmədən borcun icrası mümkündürmü?

HÜQUQ

04.09.2026, 18:35

Problemli kreditlər və vaxtında ödənilməyən borclarla bağlı vətəndaşları ən çox düşündürən məsələlərdən biri budur: bank məhkəmə qərarı olmadan şəxsin maaşına, bank hesablarına və ya əmlakına yönələ bilərmi? Bir çox insan hesab edir ki, borcun məcburi qaydada tutulması yalnız məhkəmə qərarı əsasında mümkündür. Lakin hüquq mütəxəssisləri bildirirlər ki, müəyyən hallarda məhkəmə qərarı olmadan da icra prosesinin başlanmasına hüquqi əsas yaradan sənəd mövcud ola bilər.

Oxu24.com xəbər verir ki, hüquqşünasların ümumi izahına görə, kredit öhdəliyini vaxtında yerinə yetirməyən borclularla bağlı banklar borcun qaytarılması üçün müxtəlif hüquqi mexanizmlərdən istifadə edə bilərlər. Ən geniş yayılmış yol məhkəməyə müraciət etməkdir. Bank borclunun kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərini yerinə yetirmədiyini əsas gətirərək məhkəmədə iddia qaldıra və borcun tutulması barədə qərar əldə edə bilər.

Lakin məsələ yalnız məhkəmə yolu ilə məhdudlaşmır.Qanunvericiliyin nəzərdə tutduğu hallarda bank müəyyən prosedurlara əməl etməklə notariusa müraciət edə və notariusun icra qeydi əsasında borcun tutulması prosesinin başlanmasına nail ola bilər. Bu halda məhkəmə tərəfindən ayrıca qərarın qəbul edilməsi gözlənilmədən, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan prosedurlar əsasında icra sənədi əldə oluna bilər.Məhz bu məqam bir çox vətəndaş üçün gözlənilməz olur. Bəzən borclu düşünür ki, məhkəməyə çağırılmayıbsa və barəsində məhkəmə qərarı yoxdursa, onun borcu ilə bağlı heç bir məcburi tədbir görülə bilməz. Hüquqşünaslar isə bildirirlər ki, bu fikir hər zaman düzgün deyil.

Əgər qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlər mövcuddursa və müvafiq prosedur həyata keçirilibsə, notarius tərəfindən icra qeydi aparıla bilər. Bu sənəd daha sonra icra orqanına təqdim olunur və icra mərhələsi başlanır.Yəni, bəzi hallarda vətəndaşın borcu ilə bağlı məhkəmə qərarı olmasa da, notariusun icra qeydi icra prosesinin başlanması üçün hüquqi əsas yarada bilər.Bununla belə, hüquq mütəxəssisləri vurğulayırlar ki, vətəndaşın tamamilə xəbərsiz şəkildə bir anda məcburi icra tədbirləri ilə qarşılaşması məsələsinə də diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Notariusun icra qeydi ilə bağlı qanunvericilikdə müəyyən bildiriş və prosedur tələbləri nəzərdə tutulur.

Hüquqşünasların sözlərinə görə, icra qeydi aparılmamışdan əvvəl borcluya müəyyən olunmuş qaydada bildiriş göndərilir. Həmin bildirişdə borcun mahiyyəti və məbləği ilə bağlı məlumatlar göstərilməlidir.Bildirişdə, bir qayda olaraq, vətəndaşın nə qədər əsas borcu, nə qədər faiz borcu və ümumilikdə hansı məbləğdə öhdəliyinin olduğu barədə məlumat əks etdirilir. Borcluya borcun müəyyən müddət ərzində ödənilməsi təklif olunur və öhdəlik yerinə yetirilmədiyi halda notarius tərəfindən icra qeydinin aparıla biləcəyi barədə xəbərdarlıq edilir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, məhz bu səbəbdən vətəndaşlar ünvanlarına gələn bütün rəsmi bildirişlərə ciddi yanaşmalıdırlar. Xüsusilə SMS, elektron bildiriş və digər rəsmi məlumatlandırma vasitəsilə göndərilən xəbərdarlıqlar diqqətdən kənarda saxlanılmamalıdır.Bir çox hallarda insanlar belə mesajları əhəmiyyətsiz hesab edir, oxumur və ya sonradan baxmaq üçün saxlayırlar. Lakin həmin bildirişlər gələcəkdə başlanacaq hüquqi prosedurla bağlı mühüm məlumatları ehtiva edə bilər.

Hüquqşünaslar vətəndaşlara tövsiyə edirlər ki, hər hansı bankdan, kredit təşkilatından, notariat orqanından və ya icra qurumundan gələn rəsmi bildirişə diqqətlə baxsınlar. Bildirişdə hansı borcun nəzərdə tutulduğu, nə qədər məbləğin tələb edildiyi və vətəndaşdan hansı hərəkətin gözlənildiyi araşdırılmalıdır. Əgər borc ödənilmirsə və notarius tərəfindən icra qeydi aparılarsa, sənəd icra orqanına göndərilə bilər. Bundan sonra artıq icra prosesi başlayır.

İcra mərhələsində borcluya, bir qayda olaraq, tələbin könüllü şəkildə yerinə yetirilməsi üçün müddət verilir. Vətəndaşa borcun müəyyən olunmuş müddət ərzində ödənilməsi təklif edilir. Əgər borclu həmin müddətdə öhdəliyini yerinə yetirməzsə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan məcburi icra tədbirlərinin tətbiqi məsələsi gündəmə gələ bilər.Bu mərhələdə vətəndaşın maaşı, bank hesabları və digər əmlakı ilə bağlı qanunvericiliyin nəzərdə tutduğu icra tədbirləri tətbiq oluna bilər. Lakin bu proses özbaşına və heç bir hüquqi sənəd olmadan həyata keçirilə bilməz.Yəni, bankın sadəcə “vətəndaşın mənə borcu var” deməsi onun istədiyi anda şəxsin maaşından pul tutmasına və ya əmlakına yönəlməsinə əsas vermir. Bunun üçün müvafiq hüquqi prosedur və icra sənədi olmalıdır.

Hüquq mütəxəssisləri bildirirlər ki, vətəndaşların ən çox diqqət etməli olduğu məsələlərdən biri də borcun məbləğinin düzgünlüyüdür. Bəzən şəxs tələb olunan borcun məbləği ilə razılaşmaya, hesablanmış faizlər və digər ödənişlərlə bağlı suallar yarana bilər. Belə hallarda məsələyə hüquqi baxımdan aydınlıq gətirmək vacibdir.Vətəndaş bildiriş aldıqdan sonra borcun hansı müqavilədən yarandığını, əsas borcun nə qədər olduğunu, faizlərin necə hesablandığını və hansı hüquqi prosedurun həyata keçirildiyini araşdırmalıdır.

Hüquqşünaslar qeyd edirlər ki, vətəndaşın hər hansı hüquqi proseslə bağlı məlumatlı olması onun hüquqlarının qorunması baxımından olduqca vacibdir. Çünki bildirişə vaxtında reaksiya verməmək sonradan daha mürəkkəb hüquqi nəticələrin yaranmasına səbəb ola bilər.Xüsusilə problemli kreditlərlə bağlı vətəndaşların “məhkəmədən heç bir çağırış gəlməyib, deməli, mənim barəmdə heç bir hüquqi tədbir görülə bilməz” düşüncəsinə arxayın olmaması tövsiyə edilir.Belə hallarda məhkəmə qərarı ilə yanaşı, qanunvericiliyin nəzərdə tutduğu digər icra sənədləri də hüquqi əhəmiyyət daşıya bilər. Notariusun icra qeydi də məhz belə hüquqi mexanizmlərdən biridir.

Mütəxəssislərin ümumi mövqeyinə görə, borclu vətəndaşlar rəsmi bildirişləri diqqətlə izləməli, kredit öhdəlikləri ilə bağlı yaranmış problemləri vaxtında araşdırmalı və hüquqi proses başlamazdan əvvəl məsələyə aydınlıq gətirməyə çalışmalıdırlar.Əgər vətəndaş hesab edirsə ki, ondan əsassız məbləğ tələb olunur, borcun hesablanmasında səhv var və ya həyata keçirilən prosedur qanunvericiliyin tələblərinə uyğun aparılmayıb, həmin şəxs öz hüquqlarının müdafiəsi üçün hüquqi vasitələrdən istifadə edə bilər.

Beləliklə, məhkəmə qərarının olmaması hər zaman borcla bağlı icra prosesinin başlana bilməyəcəyi anlamına gəlmir. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda notariusun icra qeydi əsasında da icra mərhələsi başlaya bilər. Bununla yanaşı, vətəndaşlar öz ünvanlarına və elektron vasitələrlə gələn rəsmi bildirişlərə ciddi yanaşmalı, tələb olunan borcun hüquqi əsaslarını vaxtında araşdırmalıdırlar.

Hüquqşünaslar hesab edirlər ki, borc münasibətlərində həm kreditorun, həm də borclunun hüquqları qanunla qorunur və hər bir konkret hadisə mövcud müqavilə, borcun xarakteri və tətbiq olunan hüquqi prosedurlar əsasında ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Turan

Həmçinin oxuyun