Cərimə mexanizmi davranış mexanizmini dəyişmir   —  Hüquqşünas Ellada Bayramovanın ŞƏRHİ

YOLDA QAYDA TANIMAYAN PİYADA: TƏHLÜKƏSİZLİK MƏDƏNİYYƏTİ YOXSUNU INSANLAR.

Son illərdə şəhər küçələrində müşahidə edilən ən təhlükəli tendensiyalardan biri piyadaların yol hərəkəti qaydalarını sistemli şəkildə pozmasıdır. Harada gəldi yolu keçmək, qaçaraq maşınların arasından çıxmaq, piyada keçidlərini və yeraltı keçidləri görməzdən gəlmək artıq adi mənzərəyə çevrilib. Bu davranış təkcə qayda pozuntusu deyil – bu, birbaşa həyatla risk arasında seçimdir.

Məsələ ondadır ki, avtomobil fiziki baxımdan ani şəkildə dayana bilən obyekt deyil. Sürücü nə qədər diqqətli olsa da, nə qədər əyləci son həddə qədər bassın, maşın hərəkətdə olan kütlədir və dayanma məsafəsi sürət, yolun vəziyyəti və reaksiya müddətindən asılıdır. Bu isə o deməkdir ki, qəfil yola çıxan piyadanın həyatını xilas etmək çox zaman artıq mümkün olmur.

QANUN VAR, AMMA DAVRANIŞ DƏYİŞMİR

Daxili İşlər Nazirliyi və onun tabeliyində fəaliyyət göstərən Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi piyadaların qayda pozuntularına görə cərimələr tətbiq edir. İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən, müəyyən edilmiş yerlərdən kənar yolu keçən piyadalar məsuliyyət daşıyır.

Lakin praktika göstərir ki: cərimə mexanizmi davranış mexanizmini dəyişmir.

Çünki problem hüquqi deyil, mədəni və psixoloji problemdir. İnsan öz həyatının dəyərini qanunla deyil, şüurla ölçür. Qanun sadəcə çərçivədir. Davranış isə vərdişdir.

PİYADA TƏHLÜKƏSİZLİYİ: FƏRDİ MƏSULİYYƏT YOXSA DÖVLƏT PROBLEMİ?

Məsuliyyət yalnız piyadanın üzərinə atıla bilməz. Problem çoxşaxəlidir: Piyada mədəniyyəti yoxdur

Bir çox insan yolun yalnız maşın üçün olduğunu düşünür, lakin piyada üçün nəzərdə tutulan keçidləri də istifadə etmir. Yeraltı keçid 10 metr aralıdadırsa, onu keçmək əvəzinə yolun ortasından qaçaraq çıxmaq “vaxt udmaq” kimi qəbul edilir. Halbuki bu, həyat itirmək riskidir.

İnfrastruktur yetərsizdir

Şəhərdə: – piyada keçidləri azdır,

– bəziləri işıqlandırılmır,

– bəziləri düzgün planlaşdırılmayıb,

– yeraltı və yerüstü keçidlər real marşrut üzərində deyil.

Nəticə: insan rahat yolu seçir – qaydasız yolu. Parklanma xaosu

Parkinq yerləri ya yoxdur, ya da düzgün təşkil edilməyib. İnsan avtomobili harada gəldi saxlayır: – səkidə,

– piyada zolağında,

– yolun kənarında.

Bu da: – piyadanı məcburən yola çıxarır,

– sürücünün görmə bucağını bağlayır,

– qəza riskini artırır.

Bu məsələ təkcə fərdi sürücü günahı deyil – şəhər planlaşdırılmasının uğursuzluğudur. Dar yollar + avtobus zolağı + velosiped zolağı = süni tıxac

Bir çox küçədə: – yol daraldılıb,

– üstəlik avtobus zolağı ayrılıb,

– əlavə velosiped zolağı çəkilib.

Nəticə: – avtomobillər sıxışır,

– sürət qeyri-sabit olur,

– sürücülərin reaksiya imkanları azalır,

– piyadalar üçün təhlükə çoxalır.

Bu, nəqliyyatın ekoloji və müasir təşkili deyil, təhlükəsizliyin mexaniki qurban verilməsidir.

“MƏN KEÇƏ BİLƏRƏM” DÜŞÜNCƏSİ

Həmçinin oxuyun

Dünyanın 5 ən böyük ordusu olan ölkələr  HANSILARDIR?    —   SİYAHI +ƏSGƏR SAYI

Sahil Babayev kimləri işdən çıxarır? 

Bakıda su altında qalan evlərin taleyi necə olacaq? —  Ekspertlərlə TƏHLİL  

Yeni təyinat baş tutub 

“Maşın məni görəcək və dayanacaq.”

Bu, fizika ilə ziddiyyət təşkil edir.

Avtomobil: – dərhal dayanmır,

– sürücünün reaksiya vaxtı var,

– yolun sürüşkənliyi var,

– texniki vəziyyət var.

Piyada isə: – bir anlıq qərar verir,

– nəticəni düşünmür,

– məsuliyyəti maşının üzərinə yükləyir.

Bu, təhlükəsizliyin deyil, təsadüfün ümidinə yaşamaqdır.

HƏLL YOLU: CƏRİMƏ DEYİL, SİSTEM

Bu problemi yalnız cərimə ilə həll etmək mümkün deyil. Lazımdır: Maarifləndirmə kampaniyası

– məktəblərdə yol təhlükəsizliyi dərsləri,

– mediada sosial çarxlar,

– real qəza nümunələri ilə izah. Real piyada infrastrukturu

– düzgün yerləşdirilmiş keçidlər,

– işıqlandırılmış zolaqlar,

– piyada üçün məntiqli marşrutlar. Parkinq siyasətinin dəyişdirilməsi

– real parkinq sahələri,

– səkilərin avtomobildən azad edilməsi,

– cərimədən çox təşkilatçılıq. Nəqliyyat zolaqlarının rasional planlanması

– yolun fiziki ölçüsünə uyğun zolaq bölgüsü,

– avtobus və velosiped zolaqlarının təhlükəsiz inteqrasiyası.

BU, YOL PROBLEMİ DEYİL – ŞÜUR PROBLEMİDİR

Piyada özünü qorumaq istəmirsə, heç bir qayda onu xilas etməyəcək.

Sürücü nə qədər ehtiyatlı olsa da, qaydasız çıxan piyada qəzanı qaçılmaz edir.

Dövlət nə qədər cərimə tətbiq etsə də, insan düşüncəsi dəyişməsə, statistika dəyişməyəcək.

Bu məsələ təkcə yol hərəkəti qaydası deyil –

bu, həyatın dəyəri məsələsidir.

Əgər insan: – piyada keçidinə 20 metr getmək istəmirsə,

amma

– qəza zamanı xəstəxanaya 20 gün getməyə məcbur qalırsa,

deməli problem yolun uzunluğunda deyil, düşüncənin qısalığındadır.

Hüquqşünas Ellada Bayramova