Maaşın yarısını "əldən alan" şəxslərə VACİB XƏBƏR:  Məhkəmə yolu ilə...  —   Hüquqşünasdan VACİB AÇIQLAMA 

“İşçiyə “əldən maaş” verilməsi  və ixtisara salınması  bu halda qanun pozuntusudur”- Hüquqşünasdan təcili xəbərdarlıq  

Oxu24.com oxuculara hüquqi yardım layihəsini davam etdirir.

Bu dəfə təqdim edəcəyimiz mövzu əmək haqqının bir hissəsinin kart,digər hissəsinin  nağd şəkildə ("əldən") verilməsi və işçinin qanunsuz olaraq ixtisara salınması ilə bağlıdır.

Vətəndaşın maaşının böyük hissəsi  kartsız  -yəni “əldən maaş verilməsi” prinsipi ilə ödənilir. Bu halda vətəndaş nə etməlidir?

İxtisarla işdən çıxarılan vətəndaşın hansı hüquqları var?? 

Oxu24.com-un suallarını  tanınmış hüquqşünas  Ellada Bayramova cavablandırıb.

Hüquqşünas bildirib ki,  “əldən maaş verilməsi” və “ixtisar zamanı işçinin hüquqları” Əmək münasibətləri hüquqi dövlətin əsas sütunlarından biridir:

”İşçinin əməyinin müqabilində aldığı əməkhaqqı və iş yerinin qorunması Konstitusiya ilə təmin edilmiş hüquqlardandır. Lakin praktikada tez-tez rast gəlinən iki ciddi problem mövcuddur: Əməkhaqqının rəsmi deyil, “əldən” verilməsi; İşçilərin ixtisar adı altında qanunsuz şəkildə işdən çıxarılması.

 Sizin sorğunuza əsasən bildirək ki, hər iki hal Əmək Məcəlləsi, Vergi Qanunvericiliyi və məhkəmə təcrübəsi baxımından ayrıca təhlil edilir. 

Əməkhaqqının böyük hissəsinin “əldən” verilməsinin (qeyri-rəsmi ödəniş) hüquqi mahiyyəti Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin: Maddə 7 – əmək münasibətlərinin yalnız əmək müqaviləsi əsasında qurulmasını tələb edir; Maddə 154 – əməkhaqqının ödənilməsini işəgötürənin əsas vəzifəsi kimi müəyyən edir; Maddə 173 – əməkhaqqının rəsmi sənədlərlə rəsmiləşdirilməsini nəzərdə tutur.

 Əməkhaqqının “əldən” verilməsi: vergi yayınmasına, sosial sığorta ödənişlərinin gizlədilməsinə, işçinin gələcək pensiya hüquqlarının pozulmasına səbəb olur. Bu hal qanunsuzdur.

 İşçi üçün hüquqi risklər  nədir?

Hüquqşünasın sözlərinə görə,əgər maaşın yalnız bir hissəsi rəsmi göstərilibsə, işçinin pensiya kapitalı azalır. Xəstəlik vərəqəsi və məzuniyyət pulu az hesablanır.

İxtisar və ya işdən çıxarılma zamanı kompensasiya az olur.İşçi faktiki gəlirini sübut etməkdə çətinlik çəkir.

 Vətəndaş nə etməlidir?

 İşçi aşağıdakı hüquqi addımları ata bilər: 

Sübut toplamalıdır: bank çıxarışları, yazışmalar (WhatsApp, SMS), şahid ifadələri, verilmiş qəbzlər, əmək müqaviləsi və əlavə razılaşmalar. 

Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə müraciət: Əmək Məcəlləsi Maddə 294 əsasında. 

Həmçinin oxuyun

Şok FAKT! İranda Azərbaycanla bağlı bu qadağa tətbiq edilib?

Boşanma zamanı bu əmlaklar bölünə BİLMƏZ

Milli Məclis qərar qəbul etdi: Azərbaycanda yeni QADAĞA

Məzuniyyətə çıxan şəxs maaşı necə almalıdır?   —   HESABLAMA QAYDASI

Məhkəməyə müraciət: Tələb edə bilər: faktiki maaşın tanınmasını; ödənilməmiş hissənin tutulmasını; dəymiş maddi ziyanın ödənilməsini.

 Vergi orqanına məlumat: Çünki bu hal Vergi Məcəlləsinin pozuntusudur.

Hüquqşünas Ellada Bayramova  ixtisarla bağlı suala cavab olaraq bilidirib ki, ixtisar zamanı işdən çıxarılan vətəndaşın hüquqları, ixtisarın hüquqi anlayışı, Əmək Məcəlləsi Maddə 70 (b) – ştatların ixtisarı ilə əmək müqaviləsinin ləğvini mümkün sayır:

” Lakin ixtisar əsaslandırılmış olmalıdır, prosedura uyğun aparılmalıdır, işçinin hüquqları qorunmalıdır. 

İşəgötürənin əsas vəzifələri: İşəgötürən işçini ən azı 2 ay əvvəl yazılı xəbərdar etməlidir (Maddə 77); 

Eyni vəzifəli işçilər arasında seçim aparılarkən: daha yüksək ixtisaslı, sosial cəhətdən həssas şəxslərə üstünlük verilməlidir; Vakant yer varsa, işçiyə təklif edilməlidir; İxtisar pulu ödənməlidir. 

İxtisar zamanı işçiyə düşən ödənişlər 

Əmək Məcəlləsi Maddə 77 və 78-ə əsasən: İşçiyə orta aylıq əməkhaqqı məbləğində müavinət; istifadə olunmamış məzuniyyətə görə kompensasiya; son ayın əməkhaqqı tam ödənilməlidir. 

Qanunsuz ixtisar halları aşağıdakı hallarda ixtisar qanunsuz sayılır:

İxtisar formal xarakter daşıyırsa; eyni vəzifəyə yeni işçi götürülübsə; 2 ay əvvəl xəbərdarlıq edilməyibsə; sosial üstünlük hüquqları nəzərə alınmayıbsa; ixtisar bəhanə edilərək işçi təzyiq altında çıxarılıbsa.

 İşçi nə edə bilər?

 İşçi, Məhkəməyə müraciət edə bilər və tələb edə bilər: işə bərpanı; məcburi iş buraxmaya görə əməkhaqqının ödənilməsini; mənəvi zərərin tutulmasını. Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə şikayət edə bilər. Əməkhaqqının “əldən” verilməsi də, ixtisar zamanı hüquqların pozulması da əmək hüquqlarının kobud şəkildə tapdalanmasıdır. 

Hüquqşünas Ellada Bayamova onu da vurğulayıb ki,  Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və Əmək Məcəlləsi işçini müdafiə edən mexanizmlər təqdim edir:” Vətəndaş bilməlidir ki, əməkhaqqı rəsmi olmalıdır, ixtisar yalnız qanun çərçivəsində mümkündür, hüquqların pozulması zamanı məhkəməyə müraciət etmək onun konstitusion hüququdur”.

Əntiqə Rəşid