"Cəmiyyət ağıllı insandan varlı olmağı tələb edir" – Sosioloqdan sosial təbəqələşmə ilə bağlı ŞƏRH  

Müasir cəmiyyətdə insanların sosial statusu və maddi imkanları onların fərd kimi qəbul olunmasında, ictimai münasibətlərində mühüm rol oynayır. Çox vaxt fərdin cəmiyyətdəki mövqeyi, gəlir səviyyəsi və mənsub olduğu təbəqə onun ətrafdakılar tərəfindən necə qarşılanacağını birbaşa müəyyənləşdirir. Bu cür təbəqələşmə insanlar arasında sosial sədlər yaradaraq var-dövləti və xarici parıltını mənəvi dəyərlərdən daha ön plana çıxarır. "İnsanı geyiminə görə qarşılayıb, ağlına görə yola salarlar" deyimi də məhz bu acı sosial reallığı özündə əks etdirir. Maddi imkanların şəxsi keyfiyyətləri üstələməsi, cəmiyyətdə aldanma və manipulyasiya meyllərini artıraraq stereotipləri daha da dərinləşdirir. Bəs var-dövlətə görə fərqli münasibətin gösterilməsi insanlar arasındakı bağları və cəmiyyətin strukturunu necə dəyişir?

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a sosioloq Naib Niftəliyev ətraflı şərh verib.

Sosioloq bildirib ki, cəmiyyətdə insanların maddi rifahı doğulduğu gündən etibarən diqqət mərkəzində olan vacib məsələlərdəndir:

"Hər kəs gələcəyi və rifahı haqqında düşünür, bu düşüncələr müəyyən fəaliyyətlə tamamlanır. Sosial statusla maddi imkanlar arasında birbaşa korrelyasiya və əlaqənin olduğunu söyləmək mümkündür. Kapitallaşmış, təbəqələşmiş və orta təbəqəsinin sabit olduğu cəmiyyətlərdə insanın yerinə, mövqeyinə və gəlirlərinə görə qiymətləndirilməsi çox əhəmiyyətli məsələdir.

Yüksək statusa malik olmaq hər zaman yüksək təbəqəni təmsil etmək demək deyil, yaxud yüksək təbəqənin təmsilçisi olmaq birbaşa yüksək sosial status qazanmaq anlamına gəlmir. İnsanın şəxsi davranışı, şəxsiyyəti, rəftarı və mənəvi keyfiyyətləri hər zaman önəmlidir”.

"Təhsil yalnız diplom demək deyil"

Ekspert təhsilin və maliyyə idarəçiliyinin roluna da toxunub:

"Beynəlxalq çoxölçülü yoxsulluq indeksinə görə, insanın maddi imkanlarını təmin edən müstəsna şartlərdən biri təhsildir. Təhsilin səviyyəsi və keyfiyyəti insanın maddi imkanlarını təyin etməsinə, qorumasına və möhkəmləndirməsinə xidmət edir. Lakin bu, yalnız təhsilin özündən çox, təhsilə olan münasibətlə şərtlənir. İnsan dərin biliklərə malik olmaya bilər, amma ətrafına təhsilli, keyfiyyətli şəxsləri toplayıb vahid komanda yaradarsa, maliyyəsini düzgün idarə edib daha böyük uğurlar qazana bilər. Maddi imkanlara malik olmaq səbəb deyil, səbəbdən daha çox bir vasitə kimi başa düşülməlidir”.

Naib Niftəliyev cəmiyyətdə formalaşan tənqidi yanaşmaları və psixoloji təzyiqləri belə izah edib:

"Burada bir paradoks var: cəmiyyət maddi imkanları və sosial statusu bərabər olan insanlar arasında maddi imkanları daha çox olanları önə çəkir, qiymətləndirir. Kim daha varlıdırsa, cəmiyyət ona daha çox diqqət yetirir və ondan daha çox şey umayır. Cəmiyyət öncə gördüyünə inanır və gördükləri əsasında mühakimə yürüdür. İnsanlar düşünür ki, 'əgər sən ağıllı, varlı, imkanlısansa, bunu geyimində, rəftarında, davranışında sübut etməlisən. Ağıllısansa, niyə kasıb olmalısan?'. Kasıb olduğun halda ağlın işə yararmırsa, bu da bir müzakirə və lağ obyekti ola bilir. Bir tərəfdən məsələ başa düşüləndir, digər tərəfdən isə hassas və subyektivdir”.

Sosioloq sosial təbəqələşmənin yaratdığı fəsadlardan və çıxış yollarından danışıb:

"Sosial təbəqələşmə cəmiyyətdə müəyyən ayrı-seçkilik və təzadlar yaradır. Bunu tənzimləmək üçün yazılmış və yazılmamış qanunlar var. Yoxsulluq səhv və ya günah deyil. Amma yoxsul yaşamaq, buna davam etmək və özünü yaşayışdan məhrum etmək artıq düşüncə yoxsulluğu deməkdir. İnsan orta təbəqədə özünü möhkəmləndirə bilmirsə, yaşayış imkanlarını yaxşılaşdırmağa çalışmırsa, bu nöqsan kimi dəyərləndirilir.

Maddi imkanlar cəmiyyətdə insanları manipulyasiya etmək, aldatmaq imkanı yaradır. Cəmiyyət aldanmağa və böyük səhvləri kiçik bağışlamalar müqabilində unutmağa meyllidir. Bu, cəmiyyətin stereotipləşmiş nöqsanıdır. Halbuki maddi imkanlar yazılmış və yazılmamış qanunların kəsərini azaltmamalıdır. Hər kəsə ilk növbədə insan kimi yanaşılmalıdır”.

Sonda Naib Niftəliyev vurğulayıb ki, müasir cəmiyyətdə ən böyük kapital insanın özüdür:

"Sosial statusunu hər kəs əhəmiyyətli dərəcədə özü müəyyənləşdirir. Minimum tələbatların ödənilməsi bazasında baş verən davamlı şəxsi inkişaf həm maddi imkanları, həm də sosial statusu tamamlayan ən əsas amildir”.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun

“Elə bildim itdi, sonra gördüm çaqqaldı” - Hinə girən qadını çaqqal dişlədi 

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva bu tamaşanı izləyib -FOTOLAR

Gülnaz Qənbərli xəstəxanaya yerləşdirilib

Əlilliyi olan valideynə qulluq edən şəxsə hansı vergi güzəşti verilir?