"Od içində" niyə unuduldu?

$\"Od içində\" niyə unuduldu?  $

CƏMİYYƏT

24.07.2026, 11:51

Azərbaycan kinosunun zəngin irsində zaman keçdikcə unudulmağa başlayan, lakin həm tarixi mövzusu, həm də güclü aktyor heyəti ilə diqqət çəkən ekran əsərləri az deyil. Belə filmlərdən biri də 1978-ci ildə çəkilmiş “Od içində” bədii filmidir. Sovet dövründə ekranlaşdırılan bu film bu gün də 1919-cu ildə Azərbaycanın cənub bölgəsində – Muğan və Lənkəranda baş vermiş mürəkkəb ictimai-siyasi hadisələri əks etdirməsi baxımından maraq doğurur.

Filmin süjeti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünə təsadüf edən hadisələr üzərində qurulub. Ekran əsərində 1919-cu ildə Muğan və Lənkəranda baş verən gərgin proseslər, bölgədə müxtəlif siyasi qüvvələrin mübarizəsi, sadə insanların ağır həyatı, bəzi bəylərin xalq üzərindəki zülmü və dövrün mürəkkəb ictimai münasibətləri təsvir olunur. Filmdə tarixi hadisələr Sovet ideologiyasının prizmasından təqdim olunsa da, həmin dövrün atmosferini, insanların yaşayış tərzini və bölgədə hökm sürən gərginliyi canlandırmaq baxımından diqqətəlayiq ekran işidir.

Filmdə səslənən “Muğan, Lənkəran yüz ilə yaxındır ki, bizim imperiyanındır. Belə də qalacaq. General Denikin kimi arxamız var...” kimi ifadələr də həmin dövrün siyasi baxışlarını və tarixi hadisələrə yanaşmanı əks etdirən nümunələrdəndir.

“Od içində” filmi ilk növbədə zəngin aktyor heyəti ilə seçilir. Baş rolda Azərbaycanın sevilən aktyoru Yaşar Nuri çıxış edir və o, Əjdər obrazını böyük ustalıqla canlandırır. Bu rol aktyorun yaradıcılığında fərqli və yaddaqalan ekran obrazlarından biri hesab olunur.

Filmin digər əsas obrazlarından biri olan Tomar bəy rolunu isə görkəmli aktyor Səməndər Rzayev ifa edir. Bu ekran əsəri onun əsas rollarda çəkildiyi nadir filmlərdən biri kimi də xüsusi maraq doğurur. Güclü səsi, xarizmatik oyunu və obrazın psixologiyasını dərindən çatdırması ilə Səməndər Rzayev filmin yadda qalan simalarından birinə çevrilib.

Filmdə həmçinin Muxtar Maniyev, Hamlet Xanızadə, Ələddin Abbasov, Hacı Xəlilov, Kazım Nəcəfov, Mübariz Əlixanoğlu, Yalçın Rzazadə, Məmməd Sadıqov, Sadıq Həsənzadə, Gümrah Rəhimov və digər tanınmış aktyorlar da müxtəlif obrazlarda çıxış edirlər. Onların hər biri ekran əsərinin bədii dəyərinin formalaşmasına öz töhfəsini verib.

Filmin ssenarisini Əhmədağa Muğanlı yazıb. Quruluşçu rejissor Şamil Mahmudbəyov, operator Teyyub Axundov, bəstəkar isə Azərbaycan musiqisinin görkəmli nümayəndələrindən olan Emin Sabitoğludur. Quruluşçu rəssam Kamil Nəcəfzadə, səs operatoru Ağahüseyn Kərimov, rejissor Tofiq Məmmədov, redaktor İsa Hüseynov, filmin direktoru isə Əli Məmmədov olub. Filmin musiqisi Ümumittifaq Kinematoqrafiya Komitəsinin Simfonik Orkestri tərəfindən səsləndirilib və orkestrə dirijor V. Vasilyev rəhbərlik edib.

Tarixi məsləhətçi kimi tarix elmləri namizədi Məcid Katibli filmin hazırlanmasında iştirak edib ki, bu da ekran əsərinin tarixi faktlara müəyyən qədər söykənməsinə xidmət edib.

“Od içində” filmi bu gün müxtəlif baxış bucaqlarından qiymətləndirilir. Bir tərəfdən ekran əsərində Sovet ideologiyasının təsiri açıq şəkildə hiss olunur və hadisələr həmin dövrün rəsmi mövqeyinə uyğun təqdim edilir. Digər tərəfdən isə film Azərbaycan kinosunun tarixinin ayrılmaz hissəsidir. Burada ölkənin ən görkəmli aktyorlarının oyunu, peşəkar rejissor işi, operator sənəti və musiqisi öz əksini tapıb.

Məhz buna görə də bir çox kinoşünaslar hesab edirlər ki, bu cür filmlərə yalnız ideoloji baxımdan deyil, həm də milli kino irsimizin nümunələri kimi yanaşmaq lazımdır. Onlar müəyyən tarixi dövrün düşüncə tərzini, kino estetikasını və sənətkarların yaradıcılıq imkanlarını öyrənmək baxımından mühüm mənbə hesab olunur.

Aradan onilliklər keçməsinə baxmayaraq, “Od içində” filmi həm tarixi hadisələrə maraq göstərən tamaşaçılar, həm də Azərbaycan kinosunun inkişaf mərhələlərini izləmək istəyənlər üçün dəyərini qoruyub saxlayır. Bu ekran əsəri göstərir ki, ideoloji çərçivədə çəkilmiş filmlər belə, peşəkar aktyor oyunu, güclü musiqisi və texniki keyfiyyətləri ilə milli kino tariximizin vacib səhifələrindən biri olaraq qalır.

Bəs siz necə düşünürsünüz? Sovet dövründə bolşevik ideyalarını əks etdirən filmləri yalnız ideoloji məzmununa görə unutmamalıyıq, yoxsa onları Azərbaycan kino tarixinin bir hissəsi kimi qoruyub gələcək nəsillərə təqdim etməliyik?

Həmçinin oxuyun