Qaynar xətt:

(+99450) 247 90 86

Rejim keçicidir, sənət əbədi – Turan Etibaroğlu yazır...  

Rejim keçicidir, sənət əbədi – Turan Etibaroğlu yazır...  

CƏMİYYƏT

1099

19.06.2025, 11:32

Google
Xəbərlərimizi Google-da izləyin
Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun
Abunə ol

Urmiyədə bir uşağın əlindən oyuncaq düşür, Təbrizdə bir ana dua arasında susur. Göz yaşları torpağa qarışır, fəryadlar isə sükuta. Min illərin şəhərləri – poeziyanın, memarlığın, elm və estetik düşüncənin beşiyi olan torpaqlar indi alovun içindədir. İran və İsrail arasında qızışan müharibə yalnız iki ölkənin siyasi qarşıdurması deyil, həm də bir xalqın yaddaşına, tarixə, mədəniyyətə atılan raketlərdir.

Urmiyənin mavi suları, Təbrizin daş evləri, Şirazın gül bağçaları – bu torpaqlar yalnız coğrafi məkan deyil, həm də mədəni yaddaş nöqtələridir. Bu gün o yaddaş yerlə yeksan edilir. Amma… burada bir “amma” var. Çünki bu xalqın ruhunu heç bir rejim, heç bir müharibə tamamilə məhv edə bilmir. İranın siyasəti dağıdır, amma sənəti yaşadır.

Rejimin əlində qılınc, sənətkarın əlində saz var. Qılınc qorxu yayır, saz isə dirənişi...

İran rejimi illərlə qadınların oxumasını qadağan etdi. Amma sən nə qədər yasaqlarda olsa , qadının səsini lal edə bilməzsən. O səs, bu gün Simin Qaribaninin poeziyasında, Mahsə Aminin qətli ilə başlayan “Qadın, Həyat, Azadlıq” şüarında, Homayoun Şəcəriyanın hönkürtü ilə dolu qəzəllərində yaşayır.

Möhsen Namjoo — səsi ilə öz xalqının içində inqilab edən adam. Onun musiqisində qəzəllər pankart kimi qaldırılır. Klassik İran musiqisi ilə rok harmoniyasını birləşdirən sənətkar, rejimə təkcə melodiyası ilə deyil, düşüncəsi ilə meydan oxuyur.

Mohammad-Reza Shajarian – bir xalqın milli kimliyini qoruyan səs. 2009-cu ildə “Səsi xalqındır!” deməklə rejimin riyakarlığını ifşa etdi. Onun musiqisi yalnız musiqi deyil, bir xalqın kimlik sənədidir. İran dövlət televiziyası ömrünün son illərində onun musiqilərini yasaqladı – amma milyonlarla insan telefonlarında, qəlblərində onun səsini daşıyırdı.

Bu gün də Ali Zand Vəkili, Alireza Ghorbani, Kayhan Kalhor kimi sənətkarlar İranın içinə işıq salan fənərlərdir. Bu musiqilər xalqı nəinki sakitləşdirir, həm də ayaqda saxlayır.

İran kinosu təkcə film deyil, susqun azadlığın ekranlara köçürülmüş formasıdır. Təzyiqlərin içində, senzura çərçivəsində belə, İran rejissorları dünya kino tarixində öz izlərini qoymağı bacarıblar.

Məcid Məcidinin “Cənnətin Uşaqları” filmi sadəcə bir cüt ayaqqabı hekayəsi deyil. O, yoxsulluq içindəki zəngin insanlıq nümunəsidir. Əhməd Rəhməti və Mohsen Makhmalbaf-ın filmlərində repressiyanın metaforik təsviri, Asğar Fərhadinin isə sosial və psixoloji qatlı süjetlərində İran insanının gündəlik dilemması göstərilir.

“Asğar Fərhadi” iki dəfə “Ən yaxşı xarici film” üzrə “Oskar” qazanaraq (2012 – A Separation, 2016 – The Salesman) sübut etdi ki, İranın kinoları sükutla qışqırmağı bacarır. O sükut isə beynəlxalq festivalların səhnəsində gurultuya çevrilir.

İran siyasəti bugünkü dövrdə ən sərt, ən amansız repressiv maşınlardan biridir. Fikrin ifadəsinə, geyimə, inanca, məzhəbə, məhəbbətə müdaxilə edən bu rejim, öz xalqından qorxan bir rejimdir. Tarix bizə öyrədir ki, xalqdan qorxan dövlətlər uzunömürlü olmur. Çünki rejimlər dəyişir, diktatorlar silinir, amma sənətkarlar əbədi yaşayır.

Rejimin inşa etdiyi hər divar bir gün söküləcək. Amma sənətkarların yaratdığı hər misra, hər musiqi parçası, hər film səhnəsi gələcəyə körpü olacaq.

İranın iki siması var. Biri qorxudur — azad düşüncələrin boğulduğu İran. Digəri ümiddir — Fərhad Mehrran kimi müğənnilərin “Yarə dəymə” deyə oxuduğu, təqib edilən şairlərin, sürgündə danışan filosofların, həbsdə yazan yazıçıların İranı.

Biz hansı İranı seçirik? Siyasətin susdurduğu İranı, yoxsa sənətin danışdığı İranı?

Mən səsini itirmiş ananın yerinə Möhsen Namjoo dinləyirəm. Dağılan məhəllələrin yerinə Məcidinin filmlərinə baxıram. Qadağaya çevrilmiş gülüşlərin əvəzini Şəcəriyanın səsində tapıram.

Bax buna görə də İran mənim üçün təkcə siyasət deyil. O, dünyanın qadağalar içində yarattığı ən gözəl sənətdir.

Turan Etibaroğlu

Xüsusi olaraq Oxu24.com saytı üçün 

Salyanda avtomobil piyadanı vuraraq öldürüb 

21:11 / 17 Noyabr 2026

KRİMİNAL KRİMİNAL

Salyanda avtomobil piyadanı vuraraq öldürüb 

128

0
Böyük Britaniya Ukraynaya 1000-dən çox hava hücumundan müdafiə raketi verəcək

20:45 / 17 Noyabr 2026

DÜNYA DÜNYA

Böyük Britaniya Ukraynaya 1000-dən çox hava hücumundan müdafiə raketi verəcək

130

0
2027-ci ildə sosial ödənişlər artırılacaq: Büdcədən əhaliyə nə qədər vəsait ayrılır? — İqtisadçı AÇIQLADI  

20:39 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

2027-ci ildə sosial ödənişlər artırılacaq: Büdcədən əhaliyə nə qədər vəsait ayrılır? — İqtisadçı AÇIQLADI  

153

0
 Şantaj yolu ilə pul və ya əmlak tələb edənləri hansı cəza gözləyir? – VƏKİLDƏN AÇIQLAMA  

20:23 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

 Şantaj yolu ilə pul və ya əmlak tələb edənləri hansı cəza gözləyir? – VƏKİLDƏN AÇIQLAMA  

133

0
Xolesterinin yüksək olduğunu göstərən 5 əlamət: Bəziləri göz ətrafında, bəziləri isə dəridə üzə çıxır – KARDİOLOQ DANIŞDI  

20:12 / 17 Noyabr 2026

TİBB TİBB

Xolesterinin yüksək olduğunu göstərən 5 əlamət: Bəziləri göz ətrafında, bəziləri isə dəridə üzə çıxır – KARDİOLOQ DANIŞDI  

155

0
Samuxda minik maşını aşıb, xəsarət alanlar var 

19:59 / 17 Noyabr 2026

KRİMİNAL KRİMİNAL

Samuxda minik maşını aşıb, xəsarət alanlar var 

147

0
Bakıda ögey qardaşı 23 yaşlı qadını bıçaqlayaraq öldürüb

19:51 / 17 Noyabr 2026

KRİMİNAL KRİMİNAL

Bakıda ögey qardaşı 23 yaşlı qadını bıçaqlayaraq öldürüb

149

0
Ölümdən sonra yaşamaq: bir insanın orqanları neçə həyata ümid ola bilər? -  TƏHLİL

19:40 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

Ölümdən sonra yaşamaq: bir insanın orqanları neçə həyata ümid ola bilər? -  TƏHLİL

254

0
Bakı-London münasibətlərində yeni dövr: Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi nələr vəd edir? — AÇIQLAMA  

19:39 / 17 Noyabr 2026

SİYASƏT SİYASƏT

Bakı-London münasibətlərində yeni dövr: Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi nələr vəd edir? — AÇIQLAMA  

141

0
Tələbə VƏFAT ETDİ -FOTO

19:28 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

Tələbə VƏFAT ETDİ -FOTO

1077

0
Sığorta ödənişindən imtina halları nədən qaynaqlanır? – Mütəxəssis İZAH EDİR  

19:21 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

Sığorta ödənişindən imtina halları nədən qaynaqlanır? – Mütəxəssis İZAH EDİR  

140

0
Sülhün əsas açarı: Delimitasiya və anklavlar prosesi ləngidə bilərmi? – ŞƏRH  

19:14 / 17 Noyabr 2026

SİYASƏT SİYASƏT

Sülhün əsas açarı: Delimitasiya və anklavlar prosesi ləngidə bilərmi? – ŞƏRH  

145

0