Bəşəriyyəti xilas edən 5 alim – Kəşfləri milyonlarla insanın həyatını qurtardı

MARAQLI

25.08.2026, 10:54

Elm xəstəliklərin müalicəsində yeni üsulların, tibbi prosedurların və daha effektiv qidalanma imkanlarının inkişafına böyük töhfə verərək insanların ömrünü uzadıb və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırıb. Bəzi alimlərin kəşfləri isə milyonlarla, hətta milyardlarla insanın həyatının xilas edilməsində mühüm rol oynayıb.

Tarixdə kəşfləri ilə insan sağlamlığına ən böyük töhfələr verən alimlər arasında aşağıdakı beş tədqiqatçının adı xüsusi qeyd olunur.

Maurice Hilleman

Amerikalı virusoloq Maurice Hilleman elmi fəaliyyəti ərzində təxminən 40 peyvənd hazırlayıb. Onun hazırladığı peyvəndlər arasında parotit, suçiçəyi, meningit və qızılcaya qarşı vaksinlər də var.

Hillemanın peyvəndlərinin 130 milyondan çox insanın həyatını xilas etdiyi təxmin edilir.

Alim həmçinin qrip viruslarının mutasiyaya uğradığını və immun sisteminin virusu tanımasına təsir edən zülalların dəyişdiyini müəyyən edib. Bu kəşf hər il yenilənən qrip peyvəndlərinin hazırlanmasının əsasını təşkil edən mühüm elmi addımlardan biri olub.

1957-ci ildə Hilleman mümkün qrip pandemiyasını əvvəlcədən müəyyən edib və qısa müddətdə yeni peyvənd hazırlayaraq epidemiyanın miqyasının və təsirinin azalmasına töhfə verib.

Aleksandr Fleminq

1928-ci ildə şotlandiyalı mikrobioloq Ser Aleksandr Fleminq təsadüfən penisilini kəşf edib.

Fleminq tətildən qayıtdıqdan sonra bakteriyalar yerləşdirilmiş Petri qablarından birinin kiflə çirkləndiyini görüb. O, kifin ətrafında bakteriyaların inkişaf etmədiyini müşahidə edərək bunun səbəbinin bakteriyaların böyüməsini dayandıran bir maddə olduğunu müəyyənləşdirib.

Alim həmin maddəni penisilin adlandırıb. Lakin Fleminq onu tibbi istifadə üçün kifayət qədər miqdarda təmizləyə bilməyib.

Daha sonra avstraliyalı farmakoloq Hovard Florey və onun həmkarları penisilinin təmizlənməsi və praktik tibbi istifadəsi üçün üsullar hazırlayıblar. Bu antibiotikin indiyədək 200 milyondan çox insanın həyatını xilas etdiyi təxmin edilir.

Ser Frederik Bantinq

Diabet uzun müddət xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr üçün ölümcül xəstəliklərdən biri olub. 1921-ci ildə kanadalı alim Ser Frederik Bantinq və həmkarlarının insulinin diabetin müalicəsində istifadə oluna biləcəyini göstərməsi tibbdə böyük dönüş yaradıb.

Bantinq bədənin qlükozadan istifadəsini tənzimləyən hormon olan insulinin rolunu müəyyənləşdirib. Onun həmkarı Ceyms Kollip isə insulinin təmizlənərək insanlar üçün istifadəyə yararlı hala gətirilməsi üzərində işləyib.

Onların fəaliyyəti nəticəsində diabet xəstələri üçün effektiv müalicə imkanları yaranıb. Bantinq və həmkarlarının işinin 200 milyondan çox insanın həyatını xilas etdiyi hesab olunur.

Alimlərin insulinin patentini cəmi 1 dollara satması isə müalicənin mümkün qədər geniş insanlar üçün əlçatan olmasını təmin etmək məqsədi daşıyıb.

Professor Norman Ernest Borlauq

Amerikalı aqronom Norman Ernest Borlaug 1950-1960-cı illərdə yüksək məhsuldar və xəstəliklərə davamlı buğda sortlarının yaradılmasına böyük töhfə verib.

O, yeni sortları Meksika, Pakistan və Hindistandakı fermerlər arasında yayaraq kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasına kömək edib.

Borlaug müxtəlif bitki sortlarını çarpazlaşdıraraq xəstəliklərə daha davamlı və yüksək məhsuldarlığa malik yeni növlərin yaradılmasına nail olub.

Onun fəaliyyəti təxminən 245 milyon insanın həyatını xilas etməklə əlaqələndirilir. Borlaug bu səbəbdən “Yaşıl inqilab”ın əsas simalarından biri hesab olunur.

Professor Karl Landşteyner

XX əsrin əvvəllərində qan itkisi nəticəsində xəsarət alan və xəstələnən insanların müalicəsində qan köçürülməsi ciddi risklər daşıyırdı. Donor qanı ilə xəstənin qanının uyğunsuzluğu ölümcül reaksiyalara səbəb ola bilirdi.

1901-ci ildə avstriyalı-amerikalı bioloq Karl Landşteyner insanların qanının müxtəlif xüsusiyyətlərə malik olduğunu müəyyənləşdirərək qan qruplarını kəşf edib.

Bu kəşf təhlükəsiz qan köçürmələrinin elmi əsasını yaradıb. Daha sonra belçikalı həkim Albert Justin qanın saxlanması və daşınması zamanı laxtalanmasının qarşısını alan üsul hazırlayıb.

Nəticədə qan köçürülməsi müasir tibbin mühüm və geniş tətbiq olunan prosedurlarından birinə çevrilib. Landşteyner və Justinin elmi töhfələrinin bir milyarddan çox insanın həyatının xilas edilməsinə imkan verdiyi qeyd olunur.

Bu alimlərin kəşfləri göstərir ki, elmi tərəqqi yalnız yeni biliklərin əldə olunması deyil, eyni zamanda milyonlarla insanın həyatının dəyişdirilməsi və xilas edilməsi deməkdir. Peyvəndlərdən antibiotiklərə, insulindən qan köçürülməsinə və daha məhsuldar kənd təsərrüfatına qədər bu kəşflər müasir həyatın təməl daşlarına çevrilib.

Həmçinin oxuyun