İşini itirən şəxslərin kredit borcu necə tənzimlənir? – ABA ekspertindən AÇIQLAMA

İQTİSADİYYAT

105

20.05.2026, 16:21

Müasir bankçılıq sistemində kreditlərin verilməsi prosesi sadəcə cari gəlirlərin qiymətləndirilməsi ilə bitmir, həm də gələcək risklərin, xüsusilə də işsizlik riskinin sığortalanmasını tələb edir. Bəs banklar kredit ayırarkən potensial işsizlik riskini necə tənzimləyir və işini itirən vətəndaşlar üçün hansı güzəşt mexanizmləri mövcuddur?

Bu barədə Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının (ABA) eksperti Xubayar Rüstəmzadə Oxu24.com- açıqlama verib. Ekspert mövzu ilə bağlı mühüm məqamlara aydınlıq gətirərək, bankların risk siyasəti və borcalanlar üçün çıxış yollarını diqqətə çatdırıb.

Kredit verilərkən işsizlik riski necə qiymətləndirilir?

Xubayar Rüstəmzadənin sözlərinə görə, bankların əsas məqsədi müştərinin maliyyə imkanlarına uyğun gələn və onun gələcək ödəmə qabiliyyətini qoruyan qərarlar qəbul etməkdir. Bu məqsədlə müraciət edən şəxsin profili kompleks şəkildə təhlil olunur:

“Müştərinin iş yeri, ümumi və son iş yerindəki əmək stajı, tutduğu vəzifə və rəsmi gəlirinin nə dərəcədə sabit olması yoxlanılır. Şəxsin mövcud kredit yükü (DTI - gəlirin kreditə olan nisbəti) və keçmiş kredit tarixçəsi (MKR məlumatları) araşdırılır. Müasir bank praktikasında qərarlar avtomatlaşdırılmış skorinq sistemləri vasitəsilə verilir. Bu modellər müştərinin fəaliyyət göstərdiyi sektoru, peşəsinin sabitlik dərəcəsini və oxşar müştəri seqmentinin tarixi davranış göstəricilərini də nəzərə alır.

İşsizlik riskinin idarə olunmasında əlavə alət kimi işsizlik sığortası mexanizmindən istifadə edilir. Hazırda bu mexanizm sektorda yalnız müəyyən kredit məhsullarında tətbiq olunsa da, onun daha geniş kütləyə çatması istiqamətində işlər davam etdirilir”.

İşini itirən şəxslərə qarşı hansı hüquqi addımlar atılır?

Kredit münasibətlərinin ikitərəfli müqavilə əsasında qurulduğunu xatırladan ABA eksperti qeyd edib ki, həm bankın, həm də borcalanın qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hüquq və öhdəlikləri var.

“Müştərinin iş yerini itirməsi onun müqavilə öhdəliklərinə birbaşa xitam vermir. Lakin praktikada banklar belə müştərilərlə dərhal hüquqi müstəvidə mübarizə aparmaq deyil, dialoq qurmağı üstün tuturlar. Məhkəmə və ya digər hüquqi addımlara müraciət etməzdən əvvəl həmişə alternativ və kompromis həll yolları araşdırılır”.

İşsiz qalanlar üçün hansı güzəştlər var? Restrukturizasiya nədir?

İş yerini itirən və maliyyə çətinliyi ilə üzləşən vətəndaşlar üçün banklar tərəfindən restrukturizasiya (kredit şərtlərinin dəyişdirilməsi) tədbirləri nəzərdə tutulur.

Bu mexanizmin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, borcun qalıq müddəti uzadılır. Kredit müddəti uzadıldıqda isə müştərinin aylıq ödəniş yükü (aylıq tələb olunan məbləğ) əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Bu, müvəqqəti işsiz qalan şəxsə maliyyə çətinliyini idarə etmək, büdcəsini tənzimləmək və yeni iş tapanadək gecikmələrə düşməmək üçün əlavə vaxt və imkan yaradır.

Oxu24.com ekspertin fikirlərinə əsaslanaraq vətəndaşlara tövsiyə edir ki, iş yerini itirmə halı baş verdikdə bankdan qaçmaq və ya ödənişləri tamamilə dayandırmaq əvəzinə, dərhal xidmət aldıqları bank filialına müraciət edərək restrukturizasiya imkanlarından yararlansınlar.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun