Banka borcu olanlara vəkildən MÜHÜM XƏBƏR

Bank kreditləri üzrə yaranan borcların vaxtında ödənilməməsi vətəndaşlarla maliyyə təşkilatları arasında müxtəlif problemlərə səbəb olur. Xüsusilə ödənişdə çətinlik çəkən şəxslərin bank əməkdaşları tərəfindən tez-tez narahat edilməsi, qohumlarına və yaxınlarına zəng vurulması, iş yerlərinə müraciət edilməsi, hətta evlərinə gələrək əşyalarının götürüləcəyi ilə bağlı təhdidlər səsləndirilməsi ciddi narahatlıq doğurur. Bəzi hallarda borclu şəxslər bank əməkdaşlarının bu cür davranışlarının qanuni olub-olmadığını, bankın hansı səlahiyyətlərə malik olduğunu və hüquqları pozulduqda hara müraciət edə biləcəklərini bilmirlər.

Bəs kredit borcunu ödəməkdə çətinlik çəkən şəxsin ailə üzvlərinə və yaxınlarına zəng edərək borc barədə məlumat vermək qanunidirmi? Bank əməkdaşları borclunun yaşadığı ünvana gələrək ev əşyalarını götürə bilərlərmi? Vətəndaş bu cür təzyiqlərlə üzləşdikdə hansı hüquqi addımları atmalıdır?

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlamasında vəkil Mircavad Miryev bildirib ki, bankların kredit borcunun qaytarılmasını tələb etmək hüququ olsa da, bu, onlara borclunun şəxsi həyatına müdaxilə etmək, onun yaxınlarını narahat etmək və qanunla qorunan məlumatları üçüncü şəxslərə açıqlamaq səlahiyyəti vermir.

Vəkilin sözlərinə görə, kredit müqaviləsi bankla borcalan arasında yaranan hüquqi münasibətdir və həmin münasibət çərçivəsində əldə olunan məlumatların məxfiliyinə riayət edilməlidir. Borcalanın banka olan borcunun məbləği, hesabları, hesablar üzrə əməliyyatları və maliyyə vəziyyəti ilə bağlı məlumatlar qanunvericiliklə qorunan bank sirri və şəxsi məlumatların konfidensiallığı ilə bağlı tələblər baxımından qiymətləndirilməlidir. Bank bu məlumatları qanunda nəzərdə tutulmuş hallar və qaydalar istisna olmaqla, üçüncü şəxslərə açıqlaya bilməz.

Mircavad Miryev qeyd edib ki, bəzi hallarda bank əməkdaşları borcunu vaxtında ödəməyən şəxsin qohumlarına, dostlarına, tanışlarına və digər yaxınlarına zəng edərək onun kredit öhdəliyini yerinə yetirmədiyini bildirirlər. Hətta borcun ödənilməsi üçün həmin şəxslərdən borcalana təsir göstərmələri tələb olunur. Lakin bu cür davranışın qanuniliyi ayrıca qiymətləndirilməlidir. Əgər zəng edilən şəxsin kredit müqaviləsinə, zaminlik münasibətlərinə və ya borcun təminatına dair hər hansı hüquqi öhdəliyi yoxdursa, onun borcalanın borcu barədə məlumatlandırılması bank sirrinin və şəxsi məlumatların qorunması tələbləri baxımından hüquq pozuntusu yarada bilər.

Vəkil vurğulayıb ki, bank əməkdaşlarının borclunun iş yerinə müraciət edərək onun qalıq kredit borcu barədə rəhbərliyə və ya digər əməkdaşlara məlumat verməsi də hüquqi baxımdan ciddi suallar doğurur. İşəgötürənin borcalanın bank qarşısında hansı məbləğdə öhdəliyinin olması barədə məlumatlandırılması üçün qanuni əsas olmalıdır. Sadəcə şəxsin həmin müəssisədə işləməsi bankın onun maliyyə məlumatlarını iş yoldaşları və rəhbərliyi ilə bölüşməsinə əsas vermir.

Bununla belə, vəkil diqqətə çatdırıb ki, kredit üzrə zamin olan şəxslər, birgə borcalanlar və ya müqavilə əsasında müvafiq öhdəlik götürmüş digər şəxslərlə bağlı vəziyyət fərqli ola bilər. Belə şəxslərin hüquqi məsuliyyəti və məlumatlandırılma qaydası müqavilənin şərtlərindən və qanunvericilikdən asılıdır. Ona görə də hər bir halda zəng edilən şəxsin borc münasibətlərində hansı statusa malik olduğu nəzərə alınmalıdır.

Mircavad Miryev bank əməkdaşlarının borclulara qarşı istifadə etdiyi təzyiq üsullarından birinin də evə gəlmək və əşyaları götürmək barədə hədələr olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, borcluya zəng edərək “evinizə gələcəyik, əşyalarınızı götürəcəyik” və ya buna bənzər ifadələrlə qorxu yaratmaq bankın qanuni səlahiyyətləri ilə qarışdırılmamalıdır.

Vəkil qeyd edib ki, bankın kredit borcunun ödənilməsini tələb etmək hüququ olsa da, əməkdaşlarının özbaşına şəkildə borclunun evinə daxil olmaq, onun əmlakını götürmək və ya satmaq səlahiyyəti yoxdur. Borcun qaytarılması ilə bağlı mübahisə yarandıqda məsələ qanunvericilikdə müəyyən edilmiş hüquqi prosedurlar əsasında həll edilməlidir. Borcun məcburi qaydada tutulması üçün müvafiq icra sənədi və qanuni icra prosesi tələb olunur. Bu proses çərçivəsində məcburi icra tədbirlərini səlahiyyətli icra orqanları həyata keçirir.

Yəni bank əməkdaşının sadəcə telefon zəngi ilə borclunun evinə gəlib əşyalarını götürəcəyini bildirməsi həmin şəxsin belə bir hüquqa malik olması demək deyil. Əmlaka yönəldilən tələb və onun icrası yalnız qanunla müəyyən edilmiş əsaslar və prosedurlar çərçivəsində mümkündür. Vətəndaşlar bank əməkdaşlarının bu cür hədələrini qanuni məcburi icra tədbiri kimi qəbul etməməli, eyni zamanda borcun mövcudluğunu və ödəniş öhdəliyini də nəzərə almalıdırlar.

Vəkil bank sirri məsələsinin də xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, banklar müştərilərinin hesabları, hesablar üzrə əməliyyatları və maliyyə öhdəlikləri barədə məlumatların məxfiliyini qorumalıdırlar. Bu məlumatların üçüncü şəxslərə ötürülməsi yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş əsaslar və müvafiq prosedurlar çərçivəsində mümkündür. Məsələn, səlahiyyətli dövlət orqanlarının qanuni tələbləri olduqda və qanunda göstərilən digər hallar yarandıqda məlumatların təqdim edilməsi mümkün ola bilər. Lakin bu istisnalar banklara istənilən şəxsə borcalanın maliyyə vəziyyəti barədə məlumat vermək hüququ yaratmır.

Mircavad Miryev vətəndaşlara tövsiyə edib ki, bank əməkdaşları tərəfindən təzyiq, hədə və ya şəxsi məlumatların qanunsuz yayılması ilə qarşılaşdıqları halda, ilk növbədə baş verənləri sənədləşdirməyə çalışsınlar. Belə hallarda zənglərin tarixini və saatını qeyd etmək, mesajları və digər yazışmaları saxlamaq, qanuni qaydada əldə edilmiş səs yazılarını və digər sübutları qorumaq vacibdir. Banka ünvanlanan müraciətlərə verilən cavablar da sonradan hüquqların müdafiəsi zamanı əhəmiyyətli ola bilər.

Vəkilin sözlərinə görə, vətəndaş bankın qanunsuz davranışları ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankına müraciət edə bilər. Müraciətdə hadisənin nə vaxt baş verdiyi, hansı bank əməkdaşının və ya nümayəndəsinin əlaqə saxladığı, hansı ifadələrin işlədildiyi, məlumatların kimə açıqlanması və digər hallar konkret şəkildə göstərilməlidir. Şikayətə mövcud sübutların əlavə edilməsi məsələnin araşdırılmasına kömək edə bilər.

Bununla yanaşı, hüquqları pozulan şəxsin məhkəməyə müraciət etmək imkanları da mövcuddur. Əgər bankın və ya onun əməkdaşlarının qanunsuz hərəkətləri nəticəsində şəxsin hüquqlarına zərər dəyibsə, konkret hallardan və sübutlardan asılı olaraq pozulmuş hüquqların bərpasını, qanunsuz hərəkətlərin dayandırılmasını və vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək mümkündür. Mənəvi zərərin ödənilməsi məsələsi də qanuni əsaslar və məhkəməyə təqdim edilən sübutlar əsasında qiymətləndirilir.

Vəkil əlavə edib ki, kredit borcunun olması vətəndaşı hüquqsuz vəziyyətə salmır. Şəxs bank qarşısında götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirməli olsa da, bu, onun şəxsi həyatına müdaxilə edilməsinə, ailə üzvlərinin əsassız şəkildə narahat olunmasına və təhdidlərə məruz qalmasına haqq qazandırmır. Eyni zamanda borclular da yaranmış maliyyə çətinliyini gizlətmək əvəzinə bankla rəsmi qaydada əlaqə saxlayaraq borcun restrukturizasiyası, ödəniş qrafikinin dəyişdirilməsi və digər mümkün həll yollarını müzakirə edə bilərlər.

Beləliklə, bankın borcun qaytarılmasını tələb etmək hüququ ilə borcalana qarşı təzyiq göstərmək səlahiyyəti bir-birindən fərqləndirilməlidir. Kredit öhdəliyinin mövcudluğu bank əməkdaşlarına qanunla qorunan şəxsi məlumatları yaymaq, borclunun yaxınlarını əsassız şəkildə narahat etmək və ya onun əmlakını özbaşına götürmək hüququ vermir. Vətəndaşlar belə hallarla qarşılaşdıqda sübutları toplamalı, müvafiq qurumlara şikayət etməli və zərurət yarandıqda hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etməlidirlər.

Jalə

Həmçinin oxuyun

Banka borcu olanlara vəkildən MÜHÜM XƏBƏR

Bu halda ƏDV-nin 30 faizini geri ala bilərsiniz –  AÇIQLAMA  

Sərəncam İMZALANDI: 2030-cu il dekabrın 31-nə qədər...

Azərbaycan vətəndaşlarına vizalarla bağlı MÜHÜM XƏBƏR: Yaxın vaxtlarda...