Xəstəyə əsassız dərman yazan həkimi HANSI CƏZA GÖZLƏYİR?

TİBB

04.11.2026, 23:17

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Həkimlərin əsassız dərman və müayinə təyinatları: pasiyent hüquqları və hüquqi məsuliyyət barədə hüquqşünas Ellada Bayramovanın şərhi.

Səhiyyə sahəsində narahatlıq doğuran məsələlərdən biri bəzi həkimlərin tibbi zərurət olmadan dərman preparatları təyin etməsi, pasiyentləri yüksək məbləğli analizlərə yönləndirməsi və bu qərarların arxasında mümkün kommersiya maraqlarının dayanmasıdır. Xüsusilə özəl klinikalarda pasiyentə yüzlərlə manat dəyərində müayinələrin təyin edilməsi sual yaradır: bu xidmətlər həqiqətən tibbi zərurətdən irəli gəlir, yoxsa səhiyyə xidmətinin göstərilməsi bəzi hallarda gəlir əldə etmək vasitəsinə çevrilir?

Azərbaycan Respublikasının “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanunu, “Özəl tibb fəaliyyəti haqqında” və “Dərman vasitələri haqqında” qanunlar pasiyent hüquqlarının, tibbi xidmətin göstərilməsi qaydalarının və dərman vasitələrinin dövriyyəsinin hüquqi əsaslarını müəyyən edir.

Bu normaların mahiyyətindən irəli gələn əsas prinsip budur ki, tibbi qərarlar pasiyentin sağlamlıq vəziyyətinə, klinik göstərişlərə və peşəkar tibbi standartlara əsaslanmalıdır. Pasiyentin sağlamlığı ilə bağlı məlumat almaq, tibbi müdaxiləyə məlumatlandırılmış razılıq vermək və qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada hüquqlarını müdafiə etmək hüququ vardır. Özəl klinikada göstərilən xidmətin həcmi, qiyməti, məqsədi və mümkün riskləri barədə məlumatlandırma da mühüm hüquqi əhəmiyyət daşıyır.

Məsələn, pasiyentə 600 manatlıq analiz paketi təyin edilməsi özlüyündə qanun pozuntusu deyil. Lakin müayinələrin klinik zərurəti əsaslandırılmırsa, onların nəticələrinin müalicəyə necə təsir edəcəyi izah olunmursa və pasiyent onun üçün vacib olmayan xidmətlərə yönləndirilirsə, tibbi qərarın əsaslılığı araşdırılmalıdır.

Əgər bununla yanaşı, pasiyentin bilərəkdən yanlış məlumatlandırılması, əsassız xidmətlərin satılması və ya maddi maraq naminə tibbi qərarların təhrif edilməsi sübut olunarsa, konkret hallardan asılı olaraq mülki-hüquqi, inzibati və hətta cinayət məsuliyyəti məsələsi yarana bilər. Belə hallarda vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi, istehlakçı hüquqlarının müdafiəsi və əməldə müvafiq cinayət tərkibinin olub-olmamasının müəyyənləşdirilməsi hüquqi qiymətləndirmənin predmetidir.

Problemin digər tərəfi həkimlərlə dərman şirkətləri arasında mümkün maliyyə münasibətləridir. Həkimin müəyyən dərmanı təyin etməsi müqabilində şirkətdən faiz, pul və ya başqa maddi üstünlük alması pasiyentin maraqları ilə şəxsi maliyyə marağı arasında ciddi ziddiyyət yaradır. Belə münasibətlər hər halda avtomatik cinayət demək olmasa da, gizli ödənişlərin dərman təyinatlarına təsiri araşdırılmalıdır. Şəxsin hüquqi statusu, ödənişin məqsədi və konkret hərəkətlərlə əlaqəsi nəzərə alınmaqla, müvafiq hallarda qanunsuz mükafat, dələduzluq və ya digər cinayət-hüquqi normaların tətbiqi məsələsi yarana bilər. Bununla belə, tibbi səhv, bahalı müayinə və ya dərman şirkəti ilə əməkdaşlıq faktı təkbaşına cinayətin sübutu hesab edilə bilməz.

Beynəlxalq təcrübədə də bu problem əsasən maraqlar toqquşmasının qarşısının alınması, maliyyə münasibətlərinin şəffaflaşdırılması və əsassız tibbi təyinatlara nəzarət vasitəsilə həll olunur. Dünya Səhiyyə Təşkilatının və Ümumdünya Tibb Assosiasiyasının yanaşmaları həkimin peşəkar qərarlarının kommersiya təsirindən qorunmasını, pasiyentin maraqlarının üstün tutulmasını və dərmanların təşviqində etik prinsiplərə riayət edilməsini ön plana çəkir. Bu təcrübə göstərir ki, problemin həlli yalnız cəza tədbirləri ilə məhdudlaşmamalı, həm də şəffaf və effektiv nəzarət mexanizmlərinə əsaslanmalıdır.

Azərbaycan üçün də dərman şirkətləri ilə tibb işçiləri arasındakı maliyyə münasibətlərinin açıqlanması, yüksək məbləğli müayinələrin klinik əsaslandırılmasının yoxlanılması, pasiyentlərin ikinci tibbi rəy almaq imkanlarının genişləndirilməsi və şikayətlərin müstəqil araşdırılması mexanizmlərinin gücləndirilməsi məqsədəuyğun olardı. Əsas məsələ həkimin hər qərarını şübhə altına almaq deyil, tibbi xidmətin kommersiya maraqları naminə təhrif edilməsinin qarşısını almaqdır.

Nəticə etibarilə, tibbi xidmətin keyfiyyəti yalnız həkimin peşəkar bilikləri ilə deyil, onun qərarlarının vicdanlılığı, şəffaflığı və hüquqi əsaslılığı ilə də ölçülür. Pasiyent həkimə müraciət edərkən onun tibbi biliklərinə güvənir və bu etimad şəxsi qazanc üçün istifadə edilməməlidir. Tibbi təyinatın əsas meyarı klinikanın gəliri və ya dərman şirkətinin satış marağı deyil, pasiyentin sağlamlığı və müalicənin real zərurəti olmalıdır.

Nigar

Həmçinin oxuyun