Quduzlaşan insan sudan niyə qorxur? -ŞOK SƏBƏB

TİBB

134

02.06.2026, 19:10

Quduzluq virusu necə təsir edir? – Mütəxəssislərin izahı

Quduzluq (rabies) virusu insan və heyvanlarda mərkəzi sinir sistemini zədələyən ağır və demək olar ki, simptomlar başladıqdan sonra ölümcül nəticə verə bilən infeksion xəstəlikdir.

Oxu24.com xəbər verir ki,virus əsasən yoluxmuş heyvanın dişləməsi və ya tüpürcəyi vasitəsilə orqanizmə daxil olur və daha sonra sinir lifləri ilə beyin istiqamətində yayılır.

İnfeksion xəstəliklər üzrə mütəxəssislərin sözlərinə görə, quduzluq virusu ilkin mərhələdə dişləmə yerində çoxalmağa başlayır və daha sonra periferik sinir sistemi vasitəsilə mərkəzi sinir sisteminə – beyinə doğru hərəkət edir. Bu proses günlərdən həftələrə qədər davam edə bilər və bu dövrdə xəstəlik çox vaxt simptomsuz keçir.

Virus beyinə çatdıqdan sonra ciddi nevroloji pozğunluqlar meydana çıxır. Bunlara təşviş, davranış dəyişiklikləri, yüksək aqressivlik, halüsinasiyalar və su içmək zamanı yaranan güclü spazmlar daxildir. “Hidrofobiya” adlandırılan bu vəziyyət xəstələrdə su görərkən və ya içməyə çalışarkən udlaq əzələlərinin reflektor spazmı ilə xarakterizə olunur.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu spazmlar “suya qarşı psixoloji qorxu” deyil, sinir sisteminin zədələnməsi nəticəsində yaranan refleks pozğunluğudur. Yəni problem suyun özü ilə bağlı deyil, beynin udma və tənəffüs mərkəzlərinin zədələnməsi ilə əlaqəlidir. Bu səbəbdən xəstə su içməyə çalışdıqda güclü ağrı və boğulma hissi yaranır.

Quduzluğun digər mühüm xüsusiyyəti onun tüpürcək vasitəsilə yayılmasıdır. Virus əsasən ağız suyunda aktiv olur və bu da onun dişləmə yolu ilə digər canlılara ötürülməsini asanlaşdırır. Lakin bu, virusun “şüurlu strategiyası” deyil, bioloji çoxalma və yayılma mexanizminin nəticəsidir.

Həkimlər qeyd edirlər ki, quduzluq simptomları ortaya çıxdıqdan sonra xəstəliyin müalicəsi demək olar ki, mümkün olmur və nəticə çox vaxt ölümcül olur. Lakin ən vacib məqam odur ki, xəstəlik vaxtında qarşısı alına bilən infeksiyalar sırasındadır. Dişləmədən dərhal sonra aparılan peyvənd və immunoprofilaktika tədbirləri həyat qurtarıcı rol oynayır.

Mütəxəssislər xüsusilə heyvan dişləmələrini heç vaxt ciddiyə almamağı və dərhal tibbi yardıma müraciət etməyi tövsiyə edirlər. Quduzluqla mübarizədə ən effektiv üsul profilaktika, yəni vaxtında peyvənd olunmaq və riskli təmasdan sonra dərhal həkimə müraciət etməkdir.

[09:49, 2026-06-02] Turan Etibaroğlu: Gözləri sağa-sola hərəkət etdirmək yaddaşı gücləndirə bilərmi?

Son illərdə sosial şəbəkələrdə və müxtəlif platformalarda gözlərin sürətli şəkildə sağa-sola hərəkət etdirilməsinin yaddaşı gücləndirdiyi ilə bağlı məlumatlar geniş yayılıb. Bu iddiaların müəyyən elmi əsası olsa da, onları "möcüzəvi üsul" kimi təqdim etmək düzgün deyil.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bəzi tədqiqatlar göstərib ki, qısa müddətli horizontal (sağa-sola) göz hərəkətləri beynin sağ və sol yarımkürələri arasında informasiya mübadiləsini müvəqqəti olaraq aktivləşdirə bilər. Xüsusilə 2000-ci illərdə aparılan bəzi araşdırmalarda bu hərəkətlərin episodik yaddaşa, yəni keçmiş hadisələrin xatırlanmasına müəyyən müsbət təsir göstərə bildiyi müşahidə olunub.

Alimlər hesab edirlər ki, gözlərin ritmik şəkildə sağa və sola hərəkəti beynin iki yarımkürəsini birləşdirən əsas sinir lifləri sistemi olan korpus kallozumun fəaliyyətini stimullaşdıra bilər. Bunun nəticəsində bəzi insanlarda müəyyən məlumatların xatırlanması bir qədər asanlaşa bilər. Lakin bu təsir hər kəsdə eyni olmur və bütün hallarda özünü göstərmir.

Nevroloqlar vurğulayırlar ki, bu üsul unutqanlığın müalicəsi hesab edilə bilməz. Əgər insan davamlı yaddaş zəifliyi, diqqət pozğunluğu, yeni məlumatları yadda saxlamaqda çətinlik və ya digər nevroloji əlamətlər yaşayırsa, bunun səbəbi daha ciddi sağlamlıq problemləri ilə bağlı ola bilər. Belə hallarda mütləq həkim-nevroloqa müraciət etmək lazımdır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, yaddaşı gücləndirməyin ən təsirli yolları kifayət qədər yuxu almaq, müntəzəm fiziki aktivliklə məşğul olmaq, sağlam qidalanmaq, zehni fəaliyyətləri artırmaq və stressi azaltmaqdır. Bu amillərin beyin sağlamlığına təsiri elmi araşdırmalarla daha güclü şəkildə təsdiqlənib.

Bununla belə, qısa müddətli sağa-sola göz hərəkətlərinin bəzi insanlarda müəyyən xatırlama proseslərini asanlaşdırması mümkündür. Vacib görüş, imtahan və ya hansısa məlumatı yada salmağa çalışdığınız anda bu texnikanı sınamaq olar. Ancaq ondan möcüzə gözləmək və ya tibbi müalicəni əvəz edən üsul kimi qəbul etmək doğru deyil.

Nevrologiya sahəsində aparılan araşdırmalar beynin necə işlədiyini daha yaxşı anlamağa kömək edir. Lakin alimlər xatırladırlar ki, yaddaşın gücləndirilməsi üçün hələ də ən etibarlı üsul sağlam həyat tərzi və beyin fəaliyyətini aktiv saxlayan gündəlik vərdişlərdir.

Nigar

Həmçinin oxuyun