Burun qanayanda pambıq qoymaq doğrudurmu? – Mütəxəssislərdən XƏBƏRDARLIQ

TİBB

25.09.2026, 20:44

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Burun qanaxması həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə kifayət qədər tez-tez rast gəlinən hallardandır. Quru hava, burun selikli qişasının qıcıqlanması, burunu tez-tez qarışdırmaq, güclü şəkildə sümkürmək, müxtəlif zədələr, bəzi dərmanlar və digər səbəblər burun qanamasına gətirib çıxara bilər. Belə vəziyyətdə insanların böyük hissəsi ilk olaraq pambıq və ya salfet götürərək burnun içinə yerləşdirməyə çalışır. Halbuki burun qanaxması zamanı əsas məqsəd sadəcə qanı udmaq deyil, qanayan damara düzgün təzyiq göstərərək qanaxmanı dayandırmaqdır.

Oxu24.com xəbər verir ki,burun qanayarkən pambıqdan istifadə ilə bağlı ən çox müzakirə olunan məsələ də məhz budur. Adi quru pambığı burnun içinə yerləşdirmək qanı müəyyən qədər hopdura bilər, lakin bu, qanayan nahiyəyə lazımi təzyiq göstərməyə bilər. Üstəlik, pambıq burun daxilindəki qan və seliklə yapışdıqda onu çıxararkən selikli qişanın yenidən zədələnməsi və qanaxmanın təkrarlanması ehtimalı yarana bilər. Bəzi tibbi mənbələr də burun qanaxmasını dayandırmaq üçün pambıq və ya salfet kimi materialların buruna yerləşdirilməsini tövsiyə etmir.

Bəs burun qanayanda ilk olaraq nə etmək lazımdır? Tibbi tövsiyələrə əsasən, insan oturmalı, başını arxaya deyil, bir qədər önə əyməli və burunun yumşaq hissəsini – burun dəliklərinin bir qədər üstündən – baş və şəhadət barmağı ilə möhkəm sıxmalıdır. Bu təzyiq fasiləsiz şəkildə təxminən 10-15 dəqiqə saxlanılmalıdır. Bu müddət ərzində burunu tez-tez buraxaraq “qan dayandımı?” deyə yoxlamaq düzgün deyil. Təzyiqin davamlı olması qanayan damarın sıxılmasına və laxtanın formalaşmasına kömək edir.

Başın arxaya əyilməsi isə geniş yayılmış yanlış üsullardan biridir. Bu zaman qan burunun ön hissəsindən xaric olmaq əvəzinə boğaza doğru axa bilər və insan qanı uda bilər. Bu isə ürəkbulanma və qusmaya səbəb ola bilər. Buna görə burun qanaxması zamanı başın önə əyilməsi və qanın boğaza axmasının qarşısının alınması daha məqsədəuyğundur.

Əgər ilk 10-15 dəqiqə ərzində qanaxma dayanmayıbsa, buruna təzyiq yenidən tətbiq oluna bilər. Lakin qanaxma güclüdürsə, uzun müddət davam edirsə, insan özünü zəif və ya başgicəllənən hiss edirsə, nəfəs almaqda çətinlik yaranırsa və ya qanaxma baş-boyun zədəsindən sonra başlayıbsa, tibbi yardım almaq lazımdır. Təkrarlanan burun qanaxmaları da həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə qan durulaşdırıcı dərman qəbul edən şəxslər və qan laxtalanması ilə bağlı problemi olan insanlar burun qanaxmasına daha ciddi yanaşmalıdırlar.

Bəzi hallarda qanaxma sadə təzyiqlə dayanmaya bilər. Belə vəziyyətdə həkim qanayan damarı xüsusi üsulla koaqulyasiya edə və ya buruna tibbi tampon yerləşdirə bilər. Burun tamponadasında xüsusi tənzif materiallarından və bəzi hallarda şişərək təzyiq yaradan xüsusi balon sistemlərindən istifadə olunur. Bu cür müdaxilələr, xüsusilə davamlı və güclü qanaxmalarda, tibb işçisinin nəzarəti ilə həyata keçirilməlidir.

Qanaxma dayandıqdan sonra isə burun daxilində yaranan quruluq və qabıqlanmanın qarşısının alınması da əhəmiyyətlidir. Burun selikli qişasının nəm saxlanılması təkrar qanaxma riskinin azalmasına kömək edə bilər. Bunun üçün izotonik duzlu su məhlulları və bəzi nəmləndirici burun gellərindən istifadə edilə bilər. Mayo Clinic də burun selikli qişasının nəmləndirilməsi üçün fizioloji məhlul tərkibli spreylər və nəmləndirici vasitələrdən istifadəni qeyd edir.

Bu baxımdan, pantenol və izotonik dəniz suyu tərkibli burun spreyləri selikli qişanın nəmləndirilməsinə və quruluqdan yaranan narahatlığın azalmasına kömək edə bilər. Pantenol tərkibli məhsulların əsas məqsədlərindən biri selikli qişanın qorunması və bərpasını dəstəkləmək, izotonik dəniz suyu isə burun boşluğunun nəmləndirilməsinə və təmizlənməsinə yardım etməkdir. Lakin belə məhsullar aktiv və güclü burun qanaxmasını dayandırmaq üçün ilkin yardımın əsas üsulu kimi təqdim edilməməlidir. Aktiv qanaxma zamanı ilk addım düzgün təzyiq tətbiq etməkdir.

Eyni zamanda, hər bir burun spreyi eyni tərkibə malik deyil. Konkret məhsulun istifadə yaşı, gündə neçə dəfə və hansı dozada tətbiq olunması onun rəsmi təlimatına uyğun müəyyənləşdirilməlidir. Xüsusilə uşaqlarda burun preparatlarından istifadə zamanı yaş məhdudiyyətlərinə diqqət etmək vacibdir. “Burun qanaxmasını dayandırır”, “selikli qişanı bərpa edir” və ya “uşaqlarda tam təhlükəsizdir” kimi konkret məhsul iddiaları isə yalnız həmin məhsulun təsdiqlənmiş təlimatı və tibbi məlumatları əsasında qiymətləndirilməlidir.

Burun qanaxması dayandıqdan sonra da bir müddət ehtiyatlı olmaq lazımdır. Burnu güclü şəkildə sümkürmək, burunu qarışdırmaq, qabığı qoparmaq, ağır fiziki iş görmək və bəzi hallarda isti içkilər qəbul etmək təkrar qanaxmanı tətikləyə bilər. NHS tövsiyələrində də qanaxma dayandıqdan sonra müəyyən müddət ərzində burnu sümkürməkdən və fiziki gərginlikdən uzaq durmaq məsləhət görülür.

Burun qanaxmasının tez-tez təkrarlanması isə sadəcə “burun quruluğu” kimi qiymətləndirilməməlidir. Təkrarlanan qanaxmaların səbəbi burun daxilindəki damarların həssaslığı, selikli qişanın quruluğu və zədələnməsi ilə yanaşı, bəzi dərmanlar, qan laxtalanması ilə bağlı problemlər və digər xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər. Buna görə mütəmadi olaraq burun qanaması yaşayan şəxslərin LOR həkiminə müraciət etməsi məqsədəuyğundur.

Beləliklə, burun qanayanda ilk refleks olaraq burnun içinə quru pambıq basmaq əvəzinə, insan oturmalı, başını önə əyməli və burunun yumşaq hissəsini fasiləsiz 10-15 dəqiqə sıxmalıdır. Qanaxma dayanmadıqda və ya qan çox olduqda isə tibbi yardım gecikdirilməməlidir. Burun daxilində sonradan yaranan quruluq və qıcıqlanma üçün nəmləndirici vasitələr faydalı ola bilər, lakin bunlar düzgün ilkin yardımın əvəzi deyil. Əsas məsələ qanaxma zamanı düzgün müdaxilə etmək və təkrarlanan hallarda səbəbi müəyyənləşdirməkdir.

Nigar

Həmçinin oxuyun