Avrasiya uğrunda böyük yarış: Azərbaycan hansı milyardlara sahib çıxa bilər?

SİYASƏT

15.10.2026, 20:13

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Avrasiya məkanında nəqliyyat marşrutlarına nəzarət uğrunda rəqabət güclənir və Azərbaycan bu prosesdə strateji mövqeyini möhkəmləndirmək üçün yeni imkanlar əldə edir. Şərqlə Qərbi birləşdirən Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artması region ölkələrinin diqqətini Xəzər üzərindən keçən nəqliyyat bağlantılarına yönəldib. Qazaxıstan Prezidenti Qasım-Jomart Tokayevin Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (AQEM/CICA) sammitində nəqliyyat əlaqələrinin inkişafını gündəmə gətirməsi də bu marşrutun regional əməkdaşlıq baxımından aktuallığını göstərir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, tranzit infrastrukturu və genişlənən logistika imkanları isə ölkəmizin beynəlxalq yükdaşımalarında rolunu artırmaq üçün zəmin yaradır.

Orta Dəhliz uğrunda artan rəqabət Azərbaycana hansı iqtisadi və geosiyasi üstünlükləri qazandırır?

Oxu24.com xəbər verir ki, milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədr müavini Azər Badamov Musavat.com-a bildirdi ki, Avrasiya məkanında nəqliyyat marşrutları uğrunda rəqabətin gücləndiyi bir dövrdə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti getdikcə artır: " Şərqlə Qərbi birləşdirən bu marşrut Azərbaycan üçün yalnız tranzit imkanları deyil, həm də yeni investisiyalar, əlavə dəyər yaradan istehsal sahələri və iqtisadi mövqelərin möhkəmləndirilməsi baxımından geniş perspektivlər açır. Qazaxıstan Prezidenti Qasım-Jomart Tokayevin nəqliyyat bağlantılarının inkişafı ilə bağlı təşəbbüsü də bu məsələnin regional əhəmiyyətini göstərir. Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirəyə üzv dövlətlər dünya əhalisinin yarıdan çoxunu, dünya ÜDM-nin isə 50 faizindən artıq hissəsini təmsil edir. Bu miqyas həmin platformada nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlığın nə qədər böyük potensiala malik olduğunu nümayiş etdirir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, Xəzər dənizindəki liman infrastrukturu, dəmir yolları və beynəlxalq avtomobil yolları ölkəmizi Avrasiya nəqliyyat əlaqələrinin mühüm qovşaqlarından birinə çevirir. Lakin əsas məsələ yalnız ərazimizdən daha çox yükün keçməsi deyil, bu yükdaşımaların ölkə iqtisadiyyatında daha böyük əlavə dəyər yaratmasıdır. Dünya Bankının 2023-cü ildə dərc etdiyi araşdırmaya görə, zəruri investisiyalar və səmərəliliyi artıran tədbirlər həyata keçirilərsə, Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların həcmi 2030-cu ilədək üç dəfə arta, daşınma müddəti isə təxminən yarıya enə bilər. Daha yeni, 2026-cı il Dünya Bankı qiymətləndirməsində isə 2040-cı ilədək dəhliz üzrə ticarət həcminin üç dəfədən çox artırılması, regionun ÜDM-nin 3,3 faiz yüksəlməsi və təxminən 2 milyon əlavə iş yerinin yaradılması potensialı qeyd olunur. Bu göstəricilər proqnozdur və onların reallaşması infrastruktur investisiyalarından, sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsindən və ölkələr arasında koordinasiyadan asılıdır".

Deputatın sözlərinə görə, bu perspektiv Azərbaycan üçün bir neçə istiqamətdə iqtisadi üstünlük yarada bilər: "İlk növbədə, tranzit yüklərinin artması dəmir yolu, liman və logistika xidmətlərindən əldə olunan gəlirləri yüksəldə bilər. Bununla yanaşı, yükdaşıma həcminin genişlənməsi anbar təsərrüfatına, yük terminallarına, konteyner xidmətlərinə, gömrük və rəqəmsal logistika həllərinə tələbatı artıracaq.

İkinci mühüm istiqamət tranzit iqtisadiyyatından istehsal və xidmət iqtisadiyyatına keçiddir. Əgər ölkəmizdə müasir logistika mərkəzləri, sənaye və paylama zonaları, soyuducu anbarlar və emal müəssisələri yaradılarsa, Azərbaycan yalnız malların daşındığı ərazi deyil, həm də onların saxlanıldığı, emal edildiyi, qablaşdırıldığı və yeni bazarlara hazırlandığı mərkəzə çevrilə bilər. Bu isə əlavə dəyərin ölkə daxilində qalmasına, yeni iş yerlərinin yaranmasına və qeyri-neft sektorunun inkişafına xidmət edər.

Üçüncü üstünlük Azərbaycanın geoiqtisadi mövqeyinin güclənməsidir. Alternativ və etibarlı nəqliyyat marşrutlarına tələbat artdıqca ölkəmizin Mərkəzi Asiya, Çin, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa bazarları arasında əlaqələndirici rolu genişlənə bilər. Bu, həm ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsinə, həm də ölkəyə yeni investisiyaların cəlb edilməsinə şərait yaradar.

Təbii ki, bu imkanlardan maksimum yararlanmaq üçün limanların və dəmir yollarının ötürücülük qabiliyyəti artırılmalı, Xəzər dənizində yükdaşıma imkanları genişləndirilməli, gömrük prosedurları sadələşdirilməli və marşrut boyunca tariflər, sənədləşmə və logistika əməliyyatları daha sıx əlaqələndirilməlidir. Dünya Bankı da Orta Dəhlizin rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi üçün fiziki infrastruktura əlavə olaraq rəqəmsallaşma, logistika mərkəzləri və ölkələrarası əməliyyat koordinasiyasını əsas şərtlər kimi göstərir.

Ümumiyyətlə, Orta Dəhliz uğrunda artan rəqabət Azərbaycan üçün həm iqtisadi, həm də geosiyasi imkanlar yaradır. Əsas strateji məqsədimiz tranzit yükdaşımalarının artımını ölkə daxilində istehsalın, xidmət sektorunun, investisiyaların və məşğulluğun genişlənməsinə çevirmək olmalıdır. Bu halda Orta Dəhliz Azərbaycan üçün sadəcə nəqliyyat marşrutu deyil, uzunmüddətli iqtisadi inkişafın və regional əməkdaşlığın mühüm alətinə çevrilə bilər".

Həmçinin oxuyun