Bonobolar niyə şimpanzelərdən fərqlənir?  

Şimpanzeyə zahirən çox bənzəyən bonoboların əslində həm bədən quruluşu, həm də sosial davranışları baxımından maraqlı fərqləri var. Bonobolar daha zərif bədən quruluşuna, nisbətən uzun ayaqlara və şimpanzelərlə müqayisədə daha incə görünüşə malikdirlər. Yetkin bonoboların çəkisi adətən 30–40 kiloqram arasında dəyişir və erkəklər, ümumiyyətlə, dişilərdən bir qədər ağır olur. Xarici görünüşlərindəki oxşarlıq səbəbindən onları bəzən şimpanzelərlə qarışdırsalar da, bonoboların sosial həyatını araşdıran alimlər bu iki primat növünün davranışlarında ciddi fərqlər olduğunu göstəriblər.

bono xəbər verir ki, bonoboların ən diqqətçəkən xüsusiyyəti onların sosial münasibətlərə verdiyi böyük əhəmiyyətdir. Primatoloq və etoloq Frans de Waalın apardığı müşahidələr bonoboların konfliktləri azaltmaq, münasibətləri qorumaq və qrup daxilində sosial bağları möhkəmləndirmək üçün müxtəlif davranışlardan istifadə etdiyini göstərib. Bonoboların sosial həyatında intim davranışlar da müəyyən hallarda yalnız nəsilartırma funksiyası daşımır. Alimlərin müşahidələrinə görə, bu davranışlar qrup daxilində gərginliyin azalması, barışıq və sosial əlaqələrin möhkəmlənməsi ilə də əlaqələndirilir.Bu baxımdan bonoboları digər primatlardan fərqləndirən əsas məqam onların konfliktlərə yanaşmasıdır. Bir çox primat qruplarında sosial qarşıdurmalar fiziki aqressiya ilə nəticələnə bildiyi halda, bonobolarda gərginliyi azaltmağa yönəlmiş sosial davranışlar daha çox müşahidə olunur. Qrup üzvləri arasında yaranan mübahisələrdən sonra onların bir-birinə yaxınlaşması, təmas qurması və münasibətləri bərpa etməsi sosial sistemin mühüm hissəsidir. Məhz buna görə bonobolar primatların sosial davranışlarını öyrənən alimlər üçün xüsusi maraq doğurur.

Bonobo icmalarında dişilərin sosial mövqeyi də olduqca maraqlıdır. Dişilər bir-biri ilə güclü sosial ittifaqlar yarada bilir və bu ittifaqlar onların qrup daxilində daha yüksək mövqeyə sahib olmasına şərait yaradır. Bəzi bonobo icmalarında dişilərin sosial baxımdan erkəklər üzərində üstünlük qazandığı müşahidə edilir. Bu xüsusiyyət bonoboları şimpanzelərdən də fərqləndirən mühüm cəhətlərdən biridir.Bonobolarda ana ilə övlad arasındakı münasibətlər də uzun müddət davam edir. Xüsusilə erkək bonoboların sosial mövqeyinin formalaşmasında analarının rolu böyükdür. Ana bonobo oğlunu qrup daxilində dəstəkləyə, onun sosial əlaqələr qurmasına kömək edə və müəyyən vəziyyətlərdə onu digər fərdlərlə münasibətlərdə müdafiə edə bilər. Araşdırmalar ana dəstəyinin erkək bonoboların sosial və reproduktiv uğuruna təsir göstərə bildiyini ortaya qoyub.

Dişi bonobolar isə yetkinləşdikdən sonra çox vaxt doğulduqları qrupdan ayrılaraq başqa icmaya keçirlər. Bu, onların sosial sisteminin mühüm xüsusiyyətlərindən biridir. Yeni qrupa daxil olan dişi burada yeni sosial əlaqələr qurur və tədricən icmanın bir hissəsinə çevrilir. Beləliklə, bonobo cəmiyyətində qohumluq, dostluq, ittifaq və sosial status arasında mürəkkəb münasibətlər formalaşır.Bonoboların qidalanması da onların gündəlik həyatında mühüm yer tutur. Onların əsas qidasını müxtəlif meyvələr təşkil edir. Bununla yanaşı, yarpaqlar, toxumlar, çiçəklər və digər bitki mənşəli qidalarla yanaşı, bəzi heyvani mənşəli qidaları da qəbul edə bilirlər. Tropik meşələrin zəngin qida ehtiyatları onların qruplar şəklində yaşamasına və geniş ərazilərdə hərəkət etməsinə imkan verir.Bu heyvanların yaşadığı təbii mühit isə əsasən Mərkəzi Afrikanın tropik meşələridir. Bonobolar yalnız Konqo Demokratik Respublikasının ərazisində, əsasən Konqo çayının cənubundakı meşələrdə təbii şəkildə yayılıblar. Onların dünyada yalnız bir ölkənin müəyyən bölgəsində yaşaması növün gələcəyi baxımından vəziyyəti daha həssas edir.

Təəssüf ki, bonoboların qarşılaşdığı əsas təhlükələrdən biri yaşayış mühitlərinin daralmasıdır. Meşələrin qırılması, kənd təsərrüfatının genişlənməsi, qanunsuz ov və bəzi ərazilərdə silahlı qarşıdurmalar onların təbii həyatına ciddi təsir göstərir. Qanunla qorunmalarına baxmayaraq, onların yaşadığı geniş meşə ərazilərində qanunsuz fəaliyyətlərin qarşısının tam alınması olduqca çətindir.Bonoboların sayının dəqiq müəyyənləşdirilməsi də asan deyil. Sıx tropik meşələrdə yaşayan bu heyvanları müşahidə etmək çətin olduğundan müxtəlif araşdırmalarda onların vəhşi təbiətdəki sayı ilə bağlı fərqli qiymətləndirmələr mövcuddur. Bununla belə, mütəxəssislər onların sayının azalmasından narahatdırlar və növün qorunması üçün təbii yaşayış ərazilərinin saxlanılmasının vacibliyini vurğulayırlar.Bonoboların hekayəsi əslində yalnız qeyri-adi davranışlara malik bir meymun növünün hekayəsi deyil. Onların sosial münasibətləri, dişilərin yaratdığı ittifaqlar, anaların övladlarının həyatındakı rolu, konfliktləri azaltmaq üçün istifadə etdikləri davranışlar və mürəkkəb qrup münasibətləri heyvanlar aləmində sosial həyatın nə qədər müxtəlif ola biləcəyini göstərir.

Şimpanzelərlə yaxın qohum olmalarına baxmayaraq, bonoboların sosial sistemi onların ayrıca və olduqca maraqlı bir primat növü olduğunu göstərir. Ən təəccüblüsü isə odur ki, bu mürəkkəb sosial münasibətlər milyonlarla il ərzində formalaşmış təbii davranış sisteminin bir hissəsidir. Lakin insan fəaliyyəti onların meşələrini sürətlə daraltdıqca bu qeyri-adi canlıların gələcəyi də təhlükə altında qalır. Buna görə bonoboların qorunması yalnız bir heyvan növünün deyil, bütöv tropik meşə ekosisteminin qorunması baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda bu sahədə  yeni mərhələ başlayır —Prezidentin təsdiqlədiyi Qanun nələri dəyişəcək?

Leysanla bağlı XƏBƏRDARLIQ

Pensiyalarla bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA 

TƏCİLİ!Həmin şəxs tutularaq Azərbaycana gətirilir