Gəmi kapitanı dənizin ortasında hansı qərarları verə bilməz? – Beynəlxalq hüququn SƏRT TƏLƏBLƏRİ

MARAQLI

29.06.2026, 17:09

Gəmi kapitanları açıq dənizdə ən ali icraedici şəxs və gəminin "mütləq hakimi" hesab olunsalar da, bu, onların qanundan üstün olması demək deyil. Beynəlxalq dəniz hüququ kapitanların səlahiyyətlərinə çox ciddi və qəti məhdudiyyətlər qoyur.

Oxu24.com beynəlxalq dəniz qanunlarına əsasən, gəmi kapitanının dənizin ortasında qətiyyən verə bilməyəcəyi 6 mühüm qərarı təqdim edir:

1. Gəminin bayrağını dəyişdirə bilməz

Gəmi hansı ölkədə qeydiyyatdadırsa, açıq dənizdə də həmin ölkənin qanunlarına tabedir. Kapitan "mən bu bayraqdan imtina edirəm" deyərək gəminin bayrağını özbaşına dəyişdirə bilməz. Bu, yalnız dövlət səviyyəsində həyata keçirilən xüsusi bir prosedurdur.

2. Özbaşına başqa ölkənin ərazi sularına daxil ola bilməz

Açıq dənizlə ərazi suları tamamilə fərqli anlayışlardır. Hər hansı bir ölkənin 12 dəniz mili daxilindəki ərazi sularına icazəsiz girmək beynəlxalq hüquq pozuntusudur. Batma təhlükəsi kimi fövqəladə bir hal yoxdursa, kapitan belə bir riskli addım ata bilməz.

3. Xilasetmə əməliyyatından imtina edə bilməz

Dənizdə kömək siqnalı (SOS) alan hər bir gəmi, əgər özü ciddi təhlükədə deyilsə, köməyə getməyə məcburdur. Kapitanın "vaxtım yoxdur" və ya "bu mənim işim deyil" deyərək xilasetmə əməliyyatından boyun qaçırmaq hüququ yoxdur. Bu, dəniz hüququnun ən sərt qaydalarından biridir.

4. İnsan həyatını riskə atan kommersiya qərarları verə bilməz

Hətta şirkət üçün çox sərfəli və kommersiya baxımından gəlirli olsa belə, kapitan insan həyatını təhlükəyə atacaq manevrlər edə bilməz. Məsələn, pis hava şəraitində sırf yükü vaxtında çatdırmaq üçün fırtınanın içinə girmək qadağandır. Belə bir vəziyyətdə kapitan birbaşa cinayət məsuliyyəti daşıyır.

5. Gəmini və ya yükü sata bilməz

Bəzən gəmi kapitanlarının dənizin ortasında gəmini və ya daşınan yükü satmaq səlahiyyətinin olduğu barədə fikirlər səslənir. Lakin bu tamamilə uydurmadır. Kapitan yalnız mülkiyyəti qorumaq üçün müvəqqəti tədbirlər görə bilər, onun mülkiyyət hüququ ilə bağlı qərar vermək səlahiyyəti yoxdur.

6. Beynəlxalq dəniz konvensiyalarını poza bilməz

Nə qədər fövqəladə vəziyyət olursa-olsun, kapitanın SOLAS (Dənizdə insan həyatının mühafizəsi), MARPOL (Dənizlərin çirkləndirilməsinin qarşısının alınması) və COLREG (Dənizdə gəmilərin toqquşmasının qarşısının alınması) kimi beynəlxalq konvensiyaların qaydalarını ləğv etmək və ya pozmaq ixtiyarı yoxdur. "Məcbur idim" bəhanəsi qanun qarşısında keçərli sayılmır.

Nəticə də, gəmi kapitanı dənizdə güclü fiqur olsa da, onun əsas vəzifəsi hökmranlıq etmək yox; insan həyatını, ətraf mühiti və hüquqi qaydaları qorumaqdır. Qanunun keçərli olduğu yerdə kapitanın şəxsi qərarları bitir.

Həmçinin oxuyun