Müctəba Xamenei niyə aylardır görünmür? – İranda hakimiyyətin kimdə olduğu ilə bağlı suallar artır

DÜNYA

28.08.2026, 10:20

İran, ABŞ və İsrail arasında davam edən müharibə altıncı ayına qədəm qoyarkən ölkənin idarəçiliyinin mərkəzində qeyri-müəyyənlik davam edir. Müharibənin əvvəlində hava hücumları zamanı ağır yaralandığı bildirilən və qısa müddət sonra İranın dini lideri vəzifəsinə keçən Müctəba Xamenei indiyədək ictimaiyyət qarşısına çıxmayıb. Onun uzun müddət görünməməsi İranın siyasi sistemində real hakimiyyətin kimdə olduğu ilə bağlı müzakirələri daha da gücləndirib.

Oxu24.com xəbər verir ki, İran rəsmilərinin sözlərinə görə, Xamenei hava hücumu nəticəsində üz nahiyəsindən ciddi xəsarətlər alıb və təhlükəsizlik səbəbindən ictimaiyyətin diqqətindən kənarda saxlanılır. Rəsmilər onun müalicə aldığı müddətdə ölkəni pərdəarxası idarə etməyə davam etdiyini bildirirlər. Bununla belə, onun səhhəti və gündəlik fəaliyyəti ilə bağlı müstəqil məlumat əldə etmək çətindir.

Xameneinin İran xalqı ilə əlaqəsi indiyədək televiziya aparıcıları tərəfindən oxunan bir neçə yazılı açıqlama ilə məhdudlaşıb. O, ötən ay atasının bir həftə davam edən dəbdəbəli dəfn mərasimlərində də iştirak etməyib. Dini liderin belə mühüm tədbirdə görünməməsi onun uzunmüddətli yoxluğu ilə bağlı sualları daha da artırıb.

Vaşinqtonda yerləşən Yaxın Şərq İnstitutunun eksperti Aleks Vatanka bildirib ki, hazırda müzakirələr yalnız Xameneinin sağ və ya ölü olması məsələsindən ibarət deyil. Onun sözlərinə görə, əsas məsələ İranda hələ də dini liderin hakimiyyətdə olub-olmamasıdır. Bu yanaşma Xameneinin ölkənin siyasi və hərbi qərarlarında faktiki olaraq hansı rolu oynadığı barədə müzakirələrin dərinləşdiyini göstərir.

İran prezidenti Məsud Pezeşkian avqustun 10-da Xamenei ilə yeddi saatlıq görüş keçirdiyini açıqlayıb. Prezidentin bu açıqlaması Xameneinin ölkənin idarə edilməsində iştirak etdiyini göstərən əsas rəsmi məlumatlardan biri hesab olunur. Lakin görüşlə bağlı hər hansı görüntünün və ya digər müstəqil vizual materialın yayımlanmaması sualların aradan qalxmasına imkan verməyib.

Xameneinin uzun müddət ictimaiyyət qarşısına çıxmaması rejimin ən sadiq tərəfdarları arasında belə narahatlıq yaratmağa başlayıb. Qumdakı Bəsic milisinin üzvlərindən biri Xameneinin mühüm qərarları qəbul etdiyinə inandığını bildirib. Lakin onun sözlərinə görə, İran xalqının liderin ən azı bir siqnalını, yəni səsini və ya görüntüsünü görməsi vacibdir.

Rejimə qarşı çıxan qüvvələr və islahatçılar isə Xameneinin vəziyyəti ilə bağlı daha şübhəli mövqe nümayiş etdirirlər. Tehrandan olan islahatçı bir iş adamı onun sağ olduğunu sübut edən heç bir vizual dəlilin olmadığını vurğulayaraq “Müctəbanın öldürülmədiyini haradan bilirik?” sualını verib.

İnqilab Keşikçilərinin hakimiyyətdə təsiri artır

Altı aylıq müharibənin İranın hərbi imkanlarına və iqtisadiyyatına ağır zərbə vurduğu bildirilir. Buna baxmayaraq, ölkənin siyasi sistemi fəaliyyətini davam etdirir. Lakin müharibənin başlanmasından sonra İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun hökumətdə və siyasi qərarların qəbulunda təsirinin daha da artdığı qeyd olunur.

Reuters agentliyinə danışan mənbələrin məlumatına görə, ölkədə formalaşan yeni güc strukturu əsasən Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası ətrafında cəmləşib. Bu yüksək səviyyəli qərar qəbuletmə mexanizminə İnqilab Keşikçilərinin komandirləri ilə yanaşı, Prezident Məsud Pezeşkian və parlamentin sədri Məhəmməd Baqer Qalibaf kimi siyasi xadimlər də daxildir.

İran mənbələri Xameneinin bu şəxslərlə müntəzəm görüşlər keçirdiyini, mühüm hesabatlar aldığını və əsas məsələlər üzrə son sözü deməyə davam etdiyini iddia edirlər. Bu məlumatlar doğrudursa, Xameneinin ictimaiyyət qarşısında görünməməsinə baxmayaraq, ölkənin əsas siyasi və təhlükəsizlik qərarlarının qəbulunda iştirak etdiyi nəticəsinə gəlmək mümkündür.

Xameneiyə yaxın mənbələrdən biri də onun səhhətinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını və qərar qəbuletmə prosesində fəal iştirak etdiyini bildirib. Lakin onun uzun müddət ictimaiyyət qarşısına çıxmaması bu açıqlamaların müstəqil şəkildə təsdiqlənməsini çətinləşdirir.

Sui-qəsd ehtimalı əsas səbəb kimi göstərilir

İran rəsmilərinin sözlərinə görə, Xamenei ilə üz-üzə görüşə biləcək şəxslərin sayı son dərəcə məhduddur. Onun yeri, səhhəti və gündəlik fəaliyyəti ilə bağlı məlumatların mümkün qədər gizli saxlanılmasının əsas səbəbi isə ABŞ və İsrail tərəfindən yeni hücum və ya sui-qəsd cəhdindən ehtiyat edilməsidir.

Rəsmilər hesab edirlər ki, Xameneinin harada olduğu və hansı şəraitdə fəaliyyət göstərdiyi barədə məlumatların yayılması onun təhlükəsizliyinə risk yarada bilər. Buna görə də dini liderin ictimaiyyətlə əlaqəsi əsasən yazılı açıqlamalarla məhdudlaşdırılıb.

Əslində Xamenei müharibədən əvvəl də İranın siyasi sistemində daha çox pərdəarxasında fəaliyyət göstərən fiqur kimi tanınırdı. O, atasının ən mühüm köməkçilərindən biri kimi uzun müddət siyasi proseslərdə iştirak edib və ictimaiyyət qarşısında nadir hallarda görünürdü.

Lakin Xameneinin 1979-cu il İslam İnqilabından bəri İranın üzləşdiyi ən ağır böhranlardan birinin ortasında dini lider vəzifəsini üzərinə götürməsi onun uzun müddət görünməməsini daha mübahisəli məsələyə çevirib.

İranın ABŞ və İsraillə müharibəsinin davam etdiyi, ölkənin hərbi və iqtisadi təzyiqlərlə üzləşdiyi bir vaxtda dini liderin xalq qarşısında görünməməsi yalnız onun səhhəti ilə bağlı deyil, həm də ölkədə hakimiyyətin faktiki olaraq necə bölüşdürülməsi ilə bağlı suallar doğurur. Hazırda İran rəsmiləri Xameneinin ölkəni pərdəarxası idarə etdiyini bildirsələr də, onun ictimaiyyət qarşısında görünməməsi və bununla bağlı müstəqil vizual sübutların olmaması ətrafında müzakirələr davam edir.

Həmçinin oxuyun