Evdə çayı dəmləyəndə buna mütləq diqqət edin!Gizli düşmən imiş...

Dəmlikdə saatlarla qalan çayı içmək olarmı? – Çayın uzun müddət dəmlənməsi ilə bağlı MÜHÜM MƏQAMLAR

Çay Azərbaycan süfrəsinin ayrılmaz hissəsidir. Səhər yeməyindən tutmuş qonaq qəbuluna qədər bir çox məqamda süfrəyə çay gətirilir. Bəzən isə dəmlikdə qalan çay saatlarla istifadə olunur. Çay soyuduqdan və ya uzun müddət dəmlikdə qaldıqdan sonra yenidən qaynar su əlavə edilərək içilməsi də geniş yayılmış vərdişlərdəndir. Bəs saatlarla dəmlikdə qalan çayın orqanizmə təsiri necədir? Çayın uzun müddət isti suda qalması onun tərkibinə və dadına təsir edirmi?

Oxu24.com xəbər verir ki, mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri dəmlənmə müddətinin çayın tərkibindəki müxtəlif maddələrin suya keçməsinə təsir etməsidir. Çay yarpaqları isti suda nə qədər uzun müddət qaldıqda, yarpaqlardakı bir sıra birləşmələrin ekstraksiyası davam edir. Bunlara polifenollar, katexinlər, kofein və digər komponentlər daxildir. Tədqiqatlar göstərir ki, dəmləmə şəraiti və müddəti çay içkisinin kimyəvi tərkibinə əhəmiyyətli təsir göstərə bilər.Uzun müddət dəmlənmiş çayla bağlı ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri taninlər və digər polifenollardır. Taninlər çaya xarakterik büzücü və acımtıl dad verən birləşmələr qrupuna daxildir. Çay uzun müddət dəmləndikcə bu maddələrin suya keçməsi arta bilər və nəticədə içkinin dadı daha tünd və kəskin olur. Bu səbəbdən də dəmlikdə uzun müddət qalan çayın dadının təzə dəmlənmiş çaydan fərqli olması təsadüfi deyil.Xüsusilə mədə-bağırsaq sistemi həssas olan insanlar çox tünd çay qəbul etdikdə narahatlıq hiss edə bilərlər. Lakin bunu bütün insanlarda eyni şəkildə baş verən mütləq nəticə kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Çayın təsiri insanın fərdi həssaslığından, qəbul edilən miqdardan, çayın tərkibindən və onun nə vaxt içilməsindən də asılıdır.Digər mühüm məqam isə dəmirin sorulması ilə bağlıdır. Çayın tərkibindəki polifenollar və taninlər qida ilə qəbul edilən qeyri-heme dəmirin bağırsaqlardan sorulmasını azalda bilər. Xüsusilə çayın yeməklə birlikdə qəbul edilməsi bu baxımdan əhəmiyyət daşıyır. Elmi araşdırmalarda çayın yeməklə birlikdə qəbulunun qeyri-heme dəmirin mənimsənilməsini azaltdığı göstərilib.Bu məsələ xüsusilə dəmir çatışmazlığı və ya dəmir çatışmazlığı riski olan insanlar üçün daha əhəmiyyətlidir. Sağlam insanlarda adi çay qəbulunun avtomatik olaraq dəmir çatışmazlığı yaradacağını söyləmək düzgün deyil. Uzunmüddətli tədqiqatların nəticələri də bütün insanlarda çay qəbulunun dəmir ehtiyatlarını azaltdığını göstərmir. Lakin dəmir çatışmazlığı olan və ya risk qrupunda olan şəxslərə çayı əsas yeməklərdən ayrı qəbul etmək tövsiyə oluna bilər.

Məhz buna görə dəmir çatışmazlığı problemi yaşayan insanların çayı yeməklə eyni vaxtda içməməsi daha məqsədəuyğun hesab edilir. Araşdırmalara əsaslanan bəzi tövsiyələrdə belə şəxslərə çayı yeməkdən sonra müəyyən müddət gözləməklə qəbul etmək məsləhət görülür. Burada söhbət çayın tamamilə qadağan edilməsindən yox, onun qəbul vaxtının düzgün seçilməsindən gedir.

Çayın rənginin zaman keçdikcə dəyişməsi də diqqət çəkən məqamlardandır. Təzə dəmlənmiş çayın rəngi və dadı müəyyən müddətdən sonra dəyişə bilər. Bununla belə, “çay nə qədər çox qalsa, antioksidantları mütləq tamamilə yox olur” demək elmi baxımdan düzgün olmaz. Əksinə, bəzi tədqiqatlarda daha uzun ekstraksiya müddətinin müəyyən antioksidant komponentlərin suya keçməsini artırdığı müşahidə edilib.

Buna görə də çayın faydalı komponentlərinin dəmlikdə qalmaqla avtomatik olaraq yoxa çıxması barədə qəti fikir söyləmək olmaz.Burada əsas məsələ çayın nə qədər müddət dəmləndiyi ilə yanaşı, hansı çaydan istifadə olunması, suyun temperaturu, yarpağın miqdarı və digər dəmləmə şərtləridir. Məsələn, müxtəlif çay növlərində kofein və polifenolların miqdarı eyni deyil. Dəmləmə müddətinin uzadılması bəzi komponentlərin ekstraksiyasını artıra bilər, lakin bunu bütün çay növlərinə və bütün şəraitlərə eyni şəkildə tətbiq etmək olmaz.Kofein məsələsində də oxşar yanaşma tələb olunur. Kofein çay yarpağından suya keçən əsas stimullaşdırıcı maddələrdən biridir və dəmləmə şərtləri onun içkidəki miqdarına təsir edə bilər. Lakin “dəmlikdə bir neçə saat qalan çayda kofein mütləq dəfələrlə artır” demək düzgün deyil. Əsas məsələ kofeinin yarpaqlardan nə qədər ekstraksiya olunması və içkinin nə qədər miqdarda qəbul edilməsidir.

Çox tünd və kofeinli çayın bəzi insanlarda yuxuya getməyə çətinlik, ürəkdöyünmə, narahatlıq və digər xoşagəlməz hisslər yaratması mümkündür. Xüsusilə kofeinə həssas olan insanların günün gec saatlarında çox tünd çay içməsi bu baxımdan arzuolunmaz ola bilər.Bununla yanaşı, dəmlikdə saatlarla qalan çayın əsas problemi yalnız “köhnəlməsi” ilə izah edilməməlidir. Çayın hazırlanmasından sonra onun necə saxlanması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çay otaq temperaturunda uzun müddət saxlanılırsa, xüsusilə içinə şəkər, süd və ya digər məhsullar əlavə edilibsə, mikrobioloji təhlükəsizlik məsələləri də gündəmə gələ bilər. Buna görə hazırlanmış içkilərin uzun müddət uyğun olmayan şəraitdə saxlanılmaması ümumi qida təhlükəsizliyi baxımından daha düzgün yanaşmadır.Çayın faydalı içki olması onun istənilən formada və istənilən miqdarda qəbul edilməsinin faydalı olduğu anlamına gəlmir. Çayın tərkibində polifenollar və digər bioaktiv maddələr olsa da, həddindən artıq tünd və çox miqdarda çay qəbul etmək bəzi insanlar üçün arzuolunmaz nəticələr yarada bilər. Xüsusilə dəmir çatışmazlığı olan şəxslər çayın yeməklə birlikdə qəbuluna diqqət etməlidirlər.Ən yaxşı yanaşmalardan biri çayı təzə dəmləmək, onu həddindən artıq tündləşdirməmək və uzun müddət dəmlikdə saxlamamaqdır. Bu, həm içkinin dadının daha yaxşı qorunmasına, həm də çay qəbulunun daha nəzarətli olmasına imkan verir. Əgər çay uzun müddət qalıbsa, xüsusilə də otaq temperaturunda saxlanılıbsa, onu yenidən qızdırıb içmək əvəzinə təzə çay hazırlamaq daha məqsədəuyğun seçim ola bilər.

Çay bizim gündəlik həyatımızın və süfrə mədəniyyətimizin mühüm hissəsidir. Onu tamamilə həyatımızdan çıxarmağa ehtiyac yoxdur. Əsas məsələ çayı düzgün şəkildə dəmləmək, miqdarına diqqət etmək və şəxsin sağlamlıq vəziyyətinə uyğun qəbul etməkdir. Xüsusilə dəmir çatışmazlığı, mədə həssaslığı və kofeinə qarşı həssaslıq kimi problemləri olan şəxslər çay qəbulunun vaxtına və miqdarına daha diqqətlə yanaşmalıdırlar.Yəni məsələ çayın “köhnə” və ya “təzə” olmasından daha genişdir. Dəmləmə müddəti, saxlanma şəraiti, çayın tündlüyü, qəbul edilən miqdar və insanın fərdi sağlamlıq xüsusiyyətləri birlikdə nəzərə alınmalıdır. Çay faydalı komponentlər ehtiva edən ənənəvi içkilərimizdən biridir, amma onu da düzgün dəmləmək və düzgün qəbul etmək sağlam qidalanmanın vacib hissəsidir.

Hazırladı: Nigar

Həmçinin oxuyun

Boşanan şəxslərə vacib xəbər: Uşaqla bağlı bu qərar tələb olunacaq

Azərbaycan qazı Ermənistan bazarına çıxarıla bilərmi? – İqtisadçıdan açıqlama

Daha çox pensiya almaq üçün nə etməliyik?  — İqtisadçı açıqladı

Sentyabrda pensiya gözləyənlərə ŞAD XƏBƏR