Alan Turing kimdir? – Kompüter elminin atası və Enigma sirrini açan dahi

Alan Turing XX əsrin ən mühüm alimlərindən biri hesab olunur. O, həm müasir kompüter elminin nəzəri əsaslarını formalaşdırmış, həm də II Dünya Müharibəsi zamanı nasist Almaniyasının şifrələmə sistemini sındıraraq tarixin gedişatına təsir göstərmişdir.

Erkən həyatı və təhsili

Alan Turing 23 iyun 1912-ci ildə İngiltərənin London şəhərində anadan olub. O, riyaziyyata və məntiqə erkən yaşlarından böyük maraq göstərirdi. Təhsilini əvvəlcə King’s College, Cambridge-də almış, daha sonra isə ABŞ-da Princeton University-də doktorantura təhsili almışdır.

1936-cı ildə Turing “On Computable Numbers” adlı məqaləsini nəşr etdirdi. Bu işdə o, sonradan “Turing maşını” adlandırılan nəzəri model irəli sürdü. Bu model müasir kompüterlərin işləmə prinsipinin riyazi əsasını təşkil edir.

II Dünya Müharibəsi və Enigma şifrəsi

Müharibə dövründə Turing Britaniyanın məxfi kəşfiyyat mərkəzi olan Bletchley Park-da çalışdı. Onun əsas vəzifəsi Almaniyanın “Enigma” adlı şifrələmə aparatının kodlarını sındırmaq idi.

Turing və komandası “Bombe” adlı elektromexaniki cihaz hazırlayaraq Enigma machine şifrəsini sistemli şəkildə deşifrə etməyə nail oldular. Tarixçilərin fikrincə, bu uğur müharibəni təxminən 2 il qısaltdı və milyonlarla insanın həyatını xilas etdi.

Süni intellekt və “Turing testi”

Alan Turing yalnız kriptoqrafiya ilə deyil, həm də süni intellekt sahəsi ilə məşğul olmuşdur. 1950-ci ildə o, “Computing Machinery and Intelligence” adlı məqaləsində maşınların düşünə bilib-bilməyəcəyini müzakirə etmiş və məşhur “Turing testi”ni təklif etmişdir.

Turing testinə görə, əgər bir kompüter insanla yazışma zamanı onun maşın olduğunu gizlədə bilirsə, o zaman “düşünə bilir” hesab oluna bilər. Bu test bu gün də süni intellekt sahəsində əsas nəzəri meyarlardan biridir.

Şəxsi həyatı və faciəli son

1952-ci ildə Turing homoseksual münasibətinə görə Britaniya qanunları əsasında mühakimə olundu. Ona həbs əvəzinə hormonal müalicə tətbiq edildi. Bu hadisə onun psixoloji vəziyyətinə ciddi təsir göstərdi.

8 iyun 1954-cü ildə Alan Turing 41 yaşında vəfat etdi. Rəsmi versiyaya görə bu, sianid zəhərlənməsi nəticəsində baş verib. Onun ölümü uzun illər mübahisə mövzusu olmuşdur.

2013-cü ildə Böyük Britaniya Kraliçası II Elizabet tərəfindən Turingə rəsmi əfv verildi. Bu addım onun tarixi ədalətinin bərpası kimi qiymətləndirildi.

İrsi və bu günə təsiri

Bu gün Alan Turing kompüter elminin banilərindən biri kimi qəbul edilir. Onun adı ilə “Turing Award” (kompüter elminin Nobel mükafatı sayılır) təqdim olunur.

Həm nəzəri informatika, həm süni intellekt, həm də kriptoqrafiya sahəsində qoyduğu təməl prinsiplər müasir texnologiyanın əsasını təşkil edir. Bugünkü kompüterlər, proqramlaşdırma dilləri və süni intellekt sistemləri onun ideyalarına söykənir.

Mənbə: Onlayn.Media

Həmçinin oxuyun

Müəllimlərin maaşları ilə bağlı AÇIQLAMA

Hava kəskin dəyişir: Güclü yağış, dolu, qar xəbərdarlığı 

Azərbaycanda müəllimlərə yeni qadağa qoyuldu

Camal Bağırzadə HƏBS EDİLDİ