Nəhəng gəmilər tonlarla ağırlığa rəğmən niyə batmır? – Elmi izah  

Dənizlərdə və okeanlarda hərəkət edən nəhəng yük gəmilərini və tankerləri görən hər kəsin ağlına ilk gələn suallardan biri budur: Tonlarla ağırlığı olan bu qədər dəmir və yük necə olur ki, suyun üzündə qalır? Oxu24.com fizika və mühəndisliyin möcüzəsi sayılan bu fenomenin maraqlı detallarını təqdim edir.

Çoxları bu suala sadəcə "Arximed qanunu" ilə cavab verir. Bəli, eramızdan əvvəl III əsrdə yaşamış yunan alimi Arximed sübut etmişdir ki, mayeyə salınan hər bir cisim, onun sıxışdırıb çıxardığı mayenin çəkisi qədər yuxarı yönəlmiş qüvvə ilə itələnir. Lakin gəmilərin su üzərində qalması məsələsi təkcə bununla bitmir. Əsl sirr daha dərində – sıxlıq və mühəndislik hesablamalarında gizlənir.

Gəmilər poladdan hazırlanır və poladın sıxlığı suyun sıxlığından qat-qat böyükdür. Tək bir polad lövhəni suya atsaq, o, dərhal batacaq. Amma gəmi bütövlükdə poladdan ibarət deyil. Onun gövdəsinin daxili böyük həcmdə hava ilə doludur. 

Məhz bu səbəbdən, gəminin ümumi kütləsinin onun tutduğu həcmə nisbəti, yəni ortalama sıxlığı suyun sıxlığından az olur. Fizika üçün əsas meyar cismin ümumi çəkisi yox, onun kütləsinin nə qədər böyük bir həcmə yayılmasıdır.

Suyun dərinliyi artdıqca təzyiq də artır. Gəminin alt hissəsi ilə suyun səthi arasında yaranan bu mikroskopik təzyiq fərqi, molekulyar səviyyədə milyardlarla su molekulunun gəminin gövdəsinə toxunaraq ona impuls ötürməsinə səbəb olur. Bu impulsların cəmi isə makroskopik itələmə qüvvəsi kimi üzə çıxır. Gəmi sanki suyun içində bir təzyiq yastığı üzərində dayanır.

Gəminin üzməsi statik deyil, *dinamik bir tarazlıq vəziyyətidir:

•Gəmi suya salındıqda müəyyən qədər batır və aşağı çəkən qüvvə ilə yuxarı itələyən qüvvə bərabərləşdiyi nöqtədə dayanır.

•Gəmiyə yük vurulduqca və çəkisi artdıqca, o, bir az da batır – ta ki yeni bir tarazlıq nöqtəsi yaranana qədər.

Gəminin təkcə suyun üzündə qalması kifayət deyil, o, həm də dalğalı dənizdə aşmadan sabit qala bilməlidir. Buna görə də mühəndislər gəminin alt hissəsini geniş və boşluqlu layihələndirirlər. Bu forma həm suyun yerini daha çox dəyişməyə imkan verir, həm də gəmini silkələnmə zamanı öz-özünə tarazlığa qaytaran daxili qüvvələr yaradır.

Beləliklə, nəhəng gəmilərin batmaması onların yüngül olmasından yox, düzgün mühəndislik dizaynı və hidrodinamika qanunlarının mükəmməl uzlaşmasından asılıdır.

Həmçinin oxuyun

Bakıda yaşayanlara mühüm xəbər:Hansı dəyişiklik OLACAQ?

Yüksək vəzifəyə təyinat aldı  —  ƏMR İMZALANDI

Milli Hidrometeorologiya Xidməti xəbərdarlıq yaydı: 40 dərəcə isti olacaq

Elgiz Əkbər açıqladı: Yeni layihə gəlir -VİDEO