Bəşəriyyət tezliklə ərzaqsız qala bilər - həyəcan verici PROQNOZ

CƏMİYYƏT

31.07.2026, 23:36

Tədqiqatçılar bəşəriyyəti ərzaq çatışmazlığı riski ilə üz-üzə qoyan əsas amili müəyyən ediblər.

Qlobal istiləşmənin artması kənd təsərrüfatına getdikcə daha çox təsir göstərir, məhsuldarlığı azaldır və iqtisadi itkiləri artırır.

Oxu24.com xəbər verir ki, alimlər iqlim dəyişikliyi ilə əlaqəli həddindən artıq istiliyin artıq qlobal ərzaq istehsalında qarğıdalı, buğda və soya istehsalının illik azalmasına səbəb olduğunu və nəticədə təxminən 20 milyard dollar itkiyə səbəb olduğunu təxmin edirlər.

Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, karbon qazı tullantılarında əhəmiyyətli azalmalar olmasa, iqtisadi itkilər sürətlə artacaq. Proqnozlara görə, 21-ci əsrin sonuna qədər zərərlər səkkiz dəfədən çox artaraq ildə 160 milyard dolları keçə bilər.

Dünyanın ən böyük kənd təsərrüfatı istehsalçıları ən böyük maliyyə itkiləri ilə üzləşəcəklər. Lakin ekspertlər hesab edirlər ki, ən ağır nəticələr əhalinin əhəmiyyətli bir hissəsinin kənd təsərrüfatında çalışdığı aşağı gəlirli ölkələrdə hiss olunacaq.

Avstriyadakı Beynəlxalq tətbiqi sistemlər təhlili institutunun tədqiqatçısı İ Lin Hvonqa görə, iqlim dəyişikliyi Afrikanın ən kasıb ölkələri üçün xüsusi təhlükə yaradır. Məhsuldarlığın azalması təkcə iqtisadi problemlərə deyil, həm də sosial gərginliyin artmasına və kəskin qida çatışmazlığı səbəbindən miqrasiyanın artmasına səbəb ola bilər.

Lakin alimlər vurğulayırlar ki, bu cür uzunmüddətli qiymətləndirmələr yüksək dərəcədə qeyri-müəyyənliyə məruz qalır. Zərərin son miqyası əsasən kənd təsərrüfatı sektorunun yeni iqlim şəraitinə nə dərəcədə effektiv uyğunlaşmasından, xüsusən də suvarma sistemlərinin inkişaf etdirilməsindən, daha davamlı bitkilərin tətbiqindən və digər metodların tətbiqindən asılı olacaq.

Tədqiqatın müəlliflərindən biri Kay Kornhuber qeyd edib ki, işin əsas məqsədi həyəcan verici proqnozlar yaratmaq deyil, problemə diqqət çəkmək və iqlim dəyişikliyinin təsirlərini azaltmağa və ən əlverişsiz ssenarilərdən qaçınmağa kömək edəcək həllər tapmaqdır.

Alimlər tədqiqatlarında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və kənd təsərrüfatı təşkilatının müxtəlif ölkələrdə qarğıdalı, buğda və soya məhsuldarlığını əhatə edən statistikasından istifadə ediblər. Bu məlumatlar 1974-2004-cü illər arasında qeydə alınan həddindən artıq isti və quraqlıq haqqında məlumatlarla müqayisə edilib və bu da onlara iqlim anomaliyalarının məhsul istehsalına təsirini qiymətləndirməyə imkan verib.

Təhlillər göstərir ki, 2007-ci ildən 2019-cu ilə qədər baş verən həddindən artıq istilər və quraqlıqlar qlobal məhsuldarlığı 1974-2004-cü illər ilə müqayisədə təxminən 3,5 faiz azaldıb. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, əgər mövcud emissiyalar davam edərsə, əsrin sonuna qədər soya, qarğıdalı və buğda məhsuldarlığı 35 faizə qədər azala bilər.

"İstilik və quraqlıq səbəbindən istehsal itkiləri ildə təxminən 855 milyon ton təşkil edir. Hesab edirik ki, bu, təxminən 2 milyard insanın illik istehlakına bərabərdir", - alimlər vurğulayıblar.

Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, faktiki təsir daha da böyük ola bilər, çünki təhlil zamanı daşqın və fırtınalardan dəyən ziyan da daxil olmaqla bir çox digər amillər nəzərə alınmayıb. Hesablama metodologiyası ilə bağlı müzakirələrə baxmayaraq, alimlər bir əsas məqamda həmfikirdirlər: emissiyaların azaldılması olmadan iqlim dəyişikliyi hər il kənd təsərrüfatı məhsuldarlığını azaltmağa davam edəcək.(lent.az)

Həmçinin oxuyun