IV və VI sinif monitorinqləri nə verir? Ekspert mövcud sistemdən DANIŞDI

CƏMİYYƏT

19.05.2026, 10:51

Azərbaycanda ümumi təhsil müəssisələrində keyfiyyətin yüksəldilməsi və şagirdlərin mövcud bilik səviyyəsinin ölçülməsi məqsədilə mütəmadi olaraq müxtəlif qiymətləndirmələr aparılır. Son illər xüsusilə IV və VI sinif şagirdləri üçün təşkil edilən monitorinqlər cəmiyyətdə, eləcə də pedaqoji camiədə geniş müzakirələrə yol açıb. Bu yoxlamaların şagirdlərin gələcək inkişafına müsbət təsir etdiyini düşünənlərlə yanaşı, onun mənfi psixoloji fəsadlar doğurduğunu iddia edənlər də az deyil.

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən tanınmış təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlu məktəblərdəki mövcud qiymətləndirmə sistemini kəskin tənqid edərək, alternativ metodların tətbiqinin vacibliyini vurğulayıb.

“Qiymətləndirmə yalnız test və monitorinqdən ibarət olmamalıdır"

Ekspert qeyd edib ki, dövlət səviyyəsində keçirilən bu cür yoxlamaların ilkin hədəfi tədrisin keyfiyyətini və proqramların effektivliyini ölçmək olsa da, tətbiq edilən mexanizm şagird yaradıcılığını məhdudlaşdırır:

“Bəli, IV və VI siniflərdə keçirilən monitorinqlər formal olaraq şagirdlərin bilik səviyyəsini və məktəblərdə tədrisin hansı keyfiyyətdə təşkil olunduğunu yoxlamaq məqsədi daşıyır. Eyni zamanda bu yoxlamalar təhsil proqramlarının (kurikulumların) nə dərəcədə effektiv olduğunu müəyyənləşdirmək üçün bir alətdir. Lakin mən hesab edirəm ki, məktəblilərin qiymətləndirilməsi yalnız quru test tapşırıqları və formal monitorinqlər üzərində qurulmamalıdır. Biz təhsildə daha çevik, daha rəngarəng və çoxşaxəli üsullara keçid etməliyik".

Rizvan Fikrətoğlu alternativ olaraq dünya təcrübəsində uğurla sınaqdan keçirilmiş metodları təklif edib:

“Şagirdin birtərəfli imtahan nəticəsi deyil, il ərzində dərslərdə göstərdiyi dinamika əsas götürülməlidir. Uşaqların komanda şəklində və ya fərdi olaraq hazırladıqları araşdırma layihələri qiymətləndirilməlidir.

Müəllimin şagirdin potensialına dair gündəlik qeydləri və rəyləri ön plana çəkilməlidir.

Şagirdin qazandığı biliyi real həyatda necə tətbiq edə bilməsi, nitq və təqdimat qabiliyyəti xüsusi nəzərə alınmalıdır”.

Ekspertin fikrincə, məhz bu yanaşma uşağın təkcə yaddaşını (test tapmaq qabiliyyətini) deyil, onun ümumi intellektual və şəxsi inkişafını tam və obyektiv şəkildə nümayiş etdirir.

“IV sinif uşağı hələ emosional baxımdan tam formalaşmayıb"

Ekspert açıqlamasında xüsusilə ibtidai sinif mərhələsini bitirməkdə olan (IV sinif) uşaqların kütləvi imtahanlara cəlb olunmasının fəsadlarından danışıb. O, bu yaş qrupu üçün monitorinqlərin çox erkən olduğunu bildirib:

"Biz unuduruq ki, IV sinif şagirdləri hələ çox gəncdirlər. Bu yaş dövründə olan uşaqlar hələ psixoloji və emosional baxımdan tam formalaşmayıblar. Siz onlara irihəcmli imtahan ab-havası yaşatdıqda, bu, uşaqlarda ciddi stress, həyəcan və özünəinam itkisi yaradır. Ən qorxulusu isə odur ki, uşaqda erkən yaşda “qiymət qorxusu” formalaşır. Onlar oxumağı bilik qazanmaq üçün deyil, sadəcə imtahandan qorxduqları üçün etməyə başlayırlar. Bu mərhələdə bizim əsas məqsədimiz uşağı amansız bir yarışa sürükləmək yox, onda öyrənməyə qarşı sonsuz həvəs və sevgi oyatmaq olmalıdır".

“Yoxlamalar lazımdır, amma tam fərqli formada"

Rizvan Fikrətoğlu diaqnostik qiymətləndirmələrin tamamilə əleyhinə olmadığını, sadəcə icra formasının dəyişdirilməsinin vacibliyini diqqətə çatdırıb:

"Mən demirəm ki, uşaqları ümumiyyətlə yoxlamayaq. Əlbəttə, müəyyən diaqnostik yoxlamaların aparılması olduqca faydalıdır. Çünki bu yolla biz erkən mərhələdə şagirdin hansı mövzularda zəif olduğunu, harada boşluqlar qaldığını aşkar edib, ona vaxtında pedaqoji dəstək verə bilərik. Lakin məsələ bu yoxlamanın necə aparılmasındadır. Monitorinqlərin forması mütləq uşaqların yaş xüsusiyyətlərinə adaptasiya edilməlidir. Proses qorxulu imtahan kimi deyil, daha yumşaq, əyləncəli və uşaqları gələcəyə həvəsləndirən, motivasiyaedici bir formada təşkil olunmalıdır",-deyə ekspert fikrini tamamlayıb.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun