Kirayədə yaşayanlara VACİB XƏBƏR: Ev sahibi sizə...

İcarə müqaviləsi qüvvədə olduğu müddətdə ev sahibi kirayə haqqını artıra bilərmi? – Vəkildən AÇIQLAMA

Mənzil kirayəsi ilə bağlı vətəndaşları maraqlandıran məsələlərdən biri də müqavilənin müddəti başa çatmamış ev sahibinin kirayə haqqını artırmaq istəyidir. Xüsusilə son dövrlərdə mənzil bazarında qiymətlərin dəyişməsi bəzi mülkiyyətçilərin əvvəlcədən razılaşdırılmış məbləği yenidən nəzərdən keçirmək istəməsinə səbəb olur. Belə vəziyyətdə isə kirayəçi ilə ev sahibi arasında mübahisələr yaranır. Bəs tərəflər arasında bir il müddətinə müqavilə bağlanılıbsa və kirayəçi hər ay razılaşdırılmış məbləği ödəyirsə, ev sahibi bir neçə aydan sonra bazarda qiymətlərin artmasını əsas gətirərək kirayə haqqını birtərəfli qaydada yüksəldə bilərmi? Qanunvericilik bu məsələdə hansı qaydaları müəyyən edir?

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlamasında vəkil Mədinə Leqayeva bildirib ki, kirayə münasibətlərində tərəflərin hüquq və öhdəliklərinin əvvəlcədən, aydın və dəqiq şəkildə müəyyənləşdirilməsi olduqca vacibdir. Onun sözlərinə görə, müqavilə bağlanarkən yalnız aylıq ödənişin məbləği deyil, həm də icarə müddəti, qiymətin dəyişdirilməsi qaydası və tərəflərin üzərinə düşən digər öhdəliklər sənəddə əksini tapmalıdır.

Vəkil məsələni nümunə ilə izah edərək qeyd edib ki, əgər ev sahibi ilə kirayəçi arasında bir il müddətinə müqavilə bağlanılıbsa və mənzilin aylıq kirayə haqqı 500 manat müəyyən edilibsə, tərəflər həmin şərtlərə uyğun olaraq münasibətlərini davam etdirməlidirlər. Tutaq ki, müqavilənin bağlanmasından beş ay keçdikdən sonra ev sahibi mənzil bazarında qiymətlərin artdığını, həmin ərazidə digər mənzillərin daha yüksək məbləğə kirayə verildiyini əsas gətirərək aylıq ödənişin artırılmasını tələb edir. Bu halda əsas məsələ müqavilədə qiymət artımı ilə bağlı hər hansı şərtin nəzərdə tutulub-tutulmamasıdır.

Mədinə Leqayevanın sözlərinə görə, müqavilədə kirayə haqqının hansı hallarda və hansı qaydada dəyişdirilə biləcəyi əvvəlcədən göstərilməyibsə, ev sahibinin yalnız bazarda qiymətlərin yüksəlməsini əsas gətirərək razılaşdırılmış məbləği birtərəfli qaydada artırması üçün hüquqi əsas yaranmır. Başqa sözlə, mənzillərin bazar dəyərinin dəyişməsi, kommunal və gündəlik xərclərin artması, yaxud həmin ərazidə kirayə qiymətlərinin yüksəlməsi öz-özlüyündə qüvvədə olan müqavilənin şərtlərini avtomatik dəyişdirmir.

Vəkil vurğulayıb ki, müqavilə bağlanarkən tərəflər qiymət artımı ehtimalını da nəzərə ala bilərlər. Xüsusilə uzunmüddətli icarə münasibətlərində bu məsələnin əvvəlcədən razılaşdırılması gələcəkdə yarana biləcək mübahisələrin qarşısını almaq baxımından əhəmiyyətlidir. Məsələn, tərəflər müqavilədə müəyyən edə bilərlər ki, kirayə haqqı müəyyən müddətdən sonra əvvəlcədən razılaşdırılmış məbləğdə və ya konkret faiz nisbətində artırıla bilər. Həmçinin qiymət dəyişikliyinin hansı tarixdən qüvvəyə minəcəyi, artımın hansı şərtlərlə tətbiq olunacağı və bununla bağlı tərəflərin necə məlumatlandırılacağı da sənəddə aydın göstərilməlidir.

Məsələn, ev sahibi mənzili beş il müddətinə kirayəyə verirsə, həmin dövr ərzində bazar qiymətlərinin dəyişməsi ehtimalı daha yüksəkdir. Beş il əvvəl aylıq 300 manata kirayəyə verilən mənzilin sonradan həmin ərazidə daha yüksək qiymətə təklif olunması mümkündür. Lakin bu ehtimal tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin şərtlərini öz-özünə dəyişmir. Əgər müqavilədə kirayə haqqının müəyyən dövrdən sonra 10 və ya 20 faiz artırıla biləcəyi barədə razılaşma varsa, dəyişiklik həmin şərtlər çərçivəsində həyata keçirilə bilər. Belə bir müddəa yoxdursa, ev sahibi yeni qiyməti öz qərarı ilə tətbiq edə bilməz.

Vəkil kirayə münasibətlərində müqavilənin düzgün tərtib edilməsinin vacibliyinə də diqqət çəkib. O bildirib ki, vətəndaşlar mənzil kirayələyərkən ilk növbədə müqavilə bağladıqları şəxsin həqiqətən həmin əmlakın mülkiyyətçisi olub-olmadığını yoxlamalıdırlar. Bunun üçün mənzilə dair mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənədlərə, xüsusilə çıxarışa diqqət yetirmək lazımdır. Əgər müqaviləni mülkiyyətçinin özü deyil, başqa şəxs bağlayırsa, həmin şəxsin əmlakı icarəyə vermək üçün müvafiq səlahiyyətinin olub-olmadığı da dəqiqləşdirilməlidir.

Mədinə Leqayeva qeyd edib ki, müqavilədə icarə müddətinin dəqiq göstərilməsi digər mühüm məqamlardandır. Sənəddə münasibətlərin hansı tarixdən başlayıb hansı tarixdə başa çatacağı aydın qeyd olunmalıdır. Bununla yanaşı, aylıq kirayə haqqının məbləği, ödənişin hansı tarixdə və hansı formada həyata keçiriləcəyi, kommunal xərclərin kim tərəfindən ödəniləcəyi, mənzilin təhvil verilməsi və geri qaytarılması şərtləri də əvvəlcədən razılaşdırılmalıdır.

Onun sözlərinə görə, tərəflər arasında münasibətlərin şifahi razılaşma əsasında qurulması sonradan sübutetmə baxımından çətinliklər yarada bilər. Buna görə də kirayə müqaviləsinin yazılı formada tərtib edilməsi, hər iki tərəfin sənədi diqqətlə oxuması və razılaşdırılmış bütün şərtlərin orada əks etdirilməsi tövsiyə olunur. Müqavilənin notariat qaydasında təsdiqlənməsi tələb olunan hallarda isə bu prosedurun da qanunvericiliyə uyğun həyata keçirilməsi vacibdir.

Vəkil əlavə edib ki, ev sahibi müqavilədə nəzərdə tutulmayan yeni şərtləri kirayəçiyə məcburi şəkildə qəbul etdirə bilməz. Əgər tərəflər kirayə haqqının artırılması barədə sonradan razılığa gəlirlərsə, bu razılaşmanın da yazılı şəkildə rəsmiləşdirilməsi məqsədəuyğundur. Kirayəçi qiymət artımı ilə razılaşmadığı halda isə ev sahibinin təkcə bazar qiymətlərinin dəyişməsinə istinad etməsi müqaviləni avtomatik olaraq ləğv etmək və ya onun şərtlərini birtərəfli qaydada dəyişdirmək hüququ yaratmır. Müqaviləyə xitam verilməsi məsələsi də qanunvericiliyin və tərəflər arasında razılaşdırılmış şərtlərin tələblərinə uyğun həll edilməlidir.

Beləliklə, mənzil kirayələyən vətəndaşlar müqavilə bağlayarkən yalnız cari qiymətə deyil, gələcəkdə qiymətin dəyişdirilməsi ehtimalına da diqqət yetirməlidirlər. Ev sahibləri isə bazarda baş verən qiymət dəyişikliklərini əsas gətirərək qüvvədə olan müqavilənin şərtlərini özbaşına yeniləməməlidirlər. Tərəflərin hüquqlarının qorunması və mümkün mübahisələrin qarşısının alınması üçün bütün mühüm məsələlərin əvvəlcədən yazılı şəkildə razılaşdırılması vacibdir.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Kirayədə yaşayanlara VACİB XƏBƏR: Ev sahibi sizə...

Banka borcu olanlara vəkildən MÜHÜM XƏBƏR

Bu halda ƏDV-nin 30 faizini geri ala bilərsiniz –  AÇIQLAMA  

Sərəncam İMZALANDI: 2030-cu il dekabrın 31-nə qədər...