Miras payı ilə bağlı MÜHÜM MƏLUMAT

Daşınmaz əmlakın bağışlanması ailələr arasında tez-tez rast gəlinən hüquqi əməliyyatlardan biridir. Bəzi valideynlər sağlıqlarında evlərini övladlarından birinin adına rəsmiləşdirməyə üstünlük verirlər. Lakin belə hallarda digər övladların gələcəkdə həmin əmlakdan miras payı tələb edib-etməyəcəyi ilə bağlı suallar yaranır. Xüsusilə ata evini sağlığında oğluna bağışladıqdan sonra vəfat edərsə, qızının həmin ev üzərində qanuni vərəsəlik hüququnun olub-olmaması mübahisə mövzusuna çevrilir.

Oxu24.com xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, burada əsas məsələ bağışlama müqaviləsi ilə vərəsəlik hüququnun fərqini düzgün anlamaqdır. Çünki bağışlama müqaviləsi vəsiyyətnamə hesab olunmur və bu iki hüquqi əməliyyatın nəticələri bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənir.

Təsəvvür edək ki, ata sağlığında ona məxsus evi notariat qaydasında bağışlama müqaviləsi əsasında oğlunun adına keçirir. Müqavilə qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bağlanır və daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət hüququ dövlət reyestrində oğlun adına qeydiyyata alınır. Bu halda ev artıq atanın deyil, oğlunun mülkiyyəti hesab olunur. Ata vəfat etdikdən sonra isə həmin ev, bir qayda olaraq, miras əmlakının tərkibinə daxil edilmir.

Bu məsələ ilə bağlı hüquqi yanaşmanı izah edən mütəxəssislər bildirirlər ki, vərəsəlik hüququ şəxsin vəfat etdiyi vaxt ona məxsus olan əmlaka münasibətdə yaranır. Yəni ata dünyasını dəyişərkən ev artıq oğlunun adına rəsmiləşdirilibsə, həmin əmlakın digər vərəsələr arasında bölüşdürülməsi üçün hüquqi əsas yaranmır. Bu səbəbdən qızın yalnız mərhumun övladı və qanuni vərəsəsi olması ona avtomatik olaraq bağışlanmış evdən pay tələb etmək hüququ vermir.

Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, bağışlama müqaviləsi bağlandığı andan etibarən deyil, daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun qanunla müəyyən edilmiş qaydada dövlət qeydiyyatına alındığı vaxtdan hüquqi nəticələr doğurur. Əgər bütün prosedurlar düzgün həyata keçirilibsə, bağışlanan əmlak bağışlayanın mülkiyyətindən çıxır və yeni sahibin sərəncamına keçir.

Beləliklə, ata sağlığında öz əmlakı ilə bağlı qərar vermək hüququndan istifadə etmiş olur. Bəs bu halda qızın hüquqları tamamilə aradan qalxırmı?

Mütəxəssislərin fikrincə, bağışlama müqaviləsinə yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar mövcud olduqda etiraz etmək mümkündür. Məsələn, müqavilə bağlanan zaman atanın öz hərəkətlərinin mənasını dərk etmək və onlara rəhbərlik etmək qabiliyyətində olmadığı sübut edilərsə, bu, müqavilənin etibarlılığına təsir göstərə bilər. Həmçinin müqavilənin aldatma, hədə-qorxu, zorakılıq və ya digər qanunsuz təsir altında bağlanması da onun məhkəmə qaydasında mübahisələndirilməsi üçün əsas ola bilər.

Məsələn, ata nikah dövründə alınmış evi oğluna bağışlayıbsa, ana bu əmlak üzərində öz hüquqlarının pozulduğunu iddia edə bilər. Müvafiq razılığın olmaması və qanuni tələblərin pozulması sübuta yetirilərsə, müqavilənin etibarlılığı məhkəmədə mübahisələndirilə bilər. Lakin ev ataya nikahdan əvvəl məxsus olubsa və ya qanunvericiliyə uyğun olaraq onun ayrıca mülkiyyəti hesab edilirsə, vəziyyət fərqli qiymətləndirilir.

Mütəxəssislər onu da qeyd edirlər ki, valideynin övladlarından birinə ev bağışlaması digər övladların ailə münasibətləri baxımından narazılığına səbəb olsa da, bu narazılıq özlüyündə müqavilənin ləğvi üçün hüquqi əsas hesab edilmir. Qanun valideynə özünə məxsus əmlaka dair sərəncam vermək, onu istədiyi şəxsə bağışlamaq hüququ tanıyır. Bu hüquqdan istifadə zamanı digər övladların gələcəkdə həmin əmlakdan miras alacağı ehtimalı nəzərə alınmaqla mülkiyyətçinin qərarına məhdudiyyət qoyulmur.

Digər tərəfdən, bağışlama müqaviləsinin mövcudluğu bütün hallarda mübahisənin mümkünsüz olduğu anlamına da gəlmir. Müqavilənin bağlanma şəraiti, əmlakın hüquqi statusu, bağışlayanın iradəsinin sərbəst olub-olmaması və dövlət qeydiyyatının qanuniliyinə dair məsələlər araşdırıla bilər. Əgər müqavilənin etibarsızlığı üçün qanuni əsaslar mövcuddursa, maraqlı şəxs məhkəməyə müraciət edərək öz hüquqlarının müdafiəsini tələb edə bilər.

Beləliklə, ata sağlığında özünə məxsus evi qanuni qaydada oğluna bağışlayıb və mülkiyyət hüququ dövlət reyestrində onun adına rəsmiləşdirilibsə, həmin ev, bir qayda olaraq, atanın vəfatından sonra miras əmlakına daxil edilmir. Bu halda qızın yalnız qanuni vərəsə olması ona bağışlanmış evdən pay tələb etmək hüququ vermir. Ancaq müqavilənin bağlanması zamanı qanun pozuntusuna yol verilibsə, atanın iradəsinin sərbəst olmadığı və ya digər şəxslərin mülkiyyət hüquqlarının pozulduğu sübuta yetirilərsə, məsələ məhkəmə qaydasında yenidən qiymətləndirilə bilər.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Ərdoğanın güclənən Türkiyəsi Azərbaycana nə qazandırır? – Siyasi şərhçidən AÇIQLAMA

Türkiyədə güclü partlayış:Xeyli sayda ölən var

Elektromobil alanlar peşman olur?  —  Maşın ustası CAVABLANDIRDI

Rusiya Bakı və İrəvanın adını ÇƏKDİ: Şoyqunun açıqlamasının İLGİNC DETALI