Dodaqdakı uçuq  sağaldıqdan sonra yenidən niyə eyni yerdə yaranır? 

Dodaqda yaranan uçuq bir neçə gün ərzində sağalsa da, müəyyən müddətdən sonra yenidən ortaya çıxa bilər. Bəzi insanlarda bu hal ildə bir neçə dəfə təkrarlanır və hər dəfə əvvəlki yaranın olduğu nahiyəyə yaxın ərazidə müşahidə edilir. Çoxları bunu yenidən yoluxma kimi qiymətləndirsə də, əslində, əksər hallarda səbəb insan orqanizmində əvvəlki yoluxmadan sonra qalan virusun yenidən aktivləşməsidir. Uçuğun əsas xüsusiyyəti də məhz onun sinir hüceyrələrində uzun müddət gizli qala bilməsidir.

Oxu24.com-un məlumatına görə ,dodaq uçuğunun ən geniş yayılmış səbəbi birinci tip herpes simplex virusudur (HSV-1).

Bu virus əsasən yoluxmuş şəxslə birbaşa təmas nəticəsində, xüsusilə öpüşmə zamanı ötürülür.

Eyni zamanda ağız və dodaq nahiyəsi ilə təmasda olan əşyaların paylaşılması da müəyyən hallarda yoluxma riskini artıra bilər. Bir çox insan bu virusla hələ uşaqlıq dövründə qarşılaşır. İlk yoluxma isə hər zaman nəzərəçarpan əlamətlərlə müşayiət olunmur.

Bəzi şəxslərdə ağız ətrafında qabarcıqlar, ağrı və qızdırma yaransa da, digərləri yoluxduqlarını ümumiyyətlə hiss etmirlər.

Maraqlıdır ki, virus ilkin yoluxmadan sonra orqanizmdən tamamilə xaric olmur. O, dəridə və ya dodağın səthində qalmaq əvəzinə, hissi sinir lifləri boyunca hərəkət edərək sinir hüceyrələrinin toplandığı düyünlərdə gizli vəziyyətə keçir. Dodaq və üz nahiyəsinin hissiyyatını təmin edən üçlü sinirin qanqlionları, xüsusilə də üçlü sinirin əsas hissi düyünü bu baxımdan mühüm rol oynayır. Qanqlion sinir hüceyrələrinin cəmləşdiyi xüsusi strukturdur. Virus həmin hüceyrələrdə uzun müddət aktiv çoxalmadan qala bilər.

Bu mərhələ tibbdə latent infeksiya adlandırılır. Yəni virus orqanizmdə mövcuddur, lakin aktiv şəkildə çoxalmadığı üçün insanda heç bir görünən yara və ya digər əlamət yaratmaya bilər. Belə vəziyyət aylarla, hətta illərlə davam edə bilər. Lakin müəyyən amillərin təsiri nəticəsində virus yenidən aktivləşə və sinir lifləri boyunca dəriyə doğru hərəkət edə bilər. Nəticədə dodaqda yenidən uçuq yaranır.

Virusun aktivləşməsinə səbəb olan amillər müxtəlifdir. Güclü günəş şüaları və ultrabənövşəyi radiasiya, qızdırmalı infeksion xəstəliklər, emosional stress, yuxusuzluq, fiziki yorğunluq, hormonal dəyişikliklər və immun sisteminin zəifləməsi təkrarlanma ehtimalını artıra bilər. Bəzi insanlarda isə uçuğun yaranmasına səbəb olan konkret amili müəyyənləşdirmək mümkün olmur.

Məhz virusun sinir sistemi vasitəsilə dəriyə qayıtması səbəbindən uçuq çox vaxt əvvəlki yaranın olduğu nahiyədə və ya onun yaxınlığında təkrarlanır. Lakin hər dəfə tam eyni nöqtədə yaranması mütləq deyil. Virusun aktivləşməsi nəticəsində dodağın müxtəlif hissələrində, burun ətrafında və ağız nahiyəsinə yaxın dəridə də qabarcıqlar meydana çıxa bilər.

Uçuğun başlanğıcı da çox vaxt qabarcıqların görünməsindən əvvəl özünü büruzə verir. İnsan əvvəlcə dodaqda göynəmə, qaşınma, yanma, sancma və ya qarışqa gəzməsinə bənzər hisslər yaşaya bilər. Bu əlamətlər virusun yenidən aktivləşdiyini göstərən ilkin xəbərdarlıqlardır. Tibbdə bu mərhələ prodrom dövrü adlanır. Bir müddət sonra həmin nahiyədə qızartı və xırda, içərisi maye ilə dolu qabarcıqlar yaranır. Qabarcıqlar sonradan partlaya, səthində yara və qabıq əmələ gələ bilər. Sağalma prosesi zamanı isə qabıq tədricən quruyur və dəri bərpa olunur.

Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi mühüm məqamlardan biri də uçuğun yoluxduruculuğunun yalnız qabarcıqların partladığı dövrlə məhdudlaşmamasıdır. Virus ilkin göynəmə və qaşınma mərhələsindən başlayaraq yara tam sağalanadək başqalarına keçə bilər. Hətta görünən yara olmadığı dövrlərdə də virus bəzi insanlarda ağız nahiyəsindən ifraz oluna bilər. Buna görə də herpes infeksiyası olan şəxsin yoluxduruculuq riski yalnız dodağında yara göründüyü zaman mövcud deyil.

Uçuq aktiv olduğu müddətdə öpüşməkdən, xüsusilə ağız və dodaq nahiyəsi ilə birbaşa təmasdan çəkinmək lazımdır. Dodağa toxunan stəkan, qaşıq, dəsmal, kosmetik vasitələr və dodaq balzamı kimi əşyaları başqaları ilə paylaşmaq məsləhət görülmür. Yaraya toxunduqdan sonra əllər mütləq yuyulmalıdır. Xüsusilə gözlərə toxunmaqdan çəkinmək vacibdir, çünki herpes virusu gözə keçərək ciddi iltihabi problemlərə səbəb ola bilər.

Yeni doğulmuş körpələrin herpes infeksiyasından qorunması isə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Böyüklərdə çox vaxt yüngül keçən dodaq uçuğu körpələrdə ağır və həyati təhlükəli infeksiyaya səbəb ola bilər. Buna görə dodağında aktiv uçuq olan şəxslər körpələri öpməməli, onlarla təmas zamanı gigiyena qaydalarına ciddi əməl etməlidirlər. Xüsusilə həyatının ilk həftələrində olan körpələrdə herpes infeksiyasına şübhə yaradan hər hansı əlamət müşahidə olunarsa, təcili tibbi yardım göstərilməlidir.

Bəs dodaq uçuğunu tamamilə müalicə etmək mümkündürmü? Hazırda herpes virusunu sinir hüceyrələrindən tamamilə təmizləyən müalicə üsulu mövcud deyil. Lakin antiviral preparatlar virusun çoxalmasını zəiflədə, simptomların müddətini qısalda və bəzi hallarda xəstəliyin ağırlığını azalda bilər. Bu dərmanların təsiri xüsusilə ilkin göynəmə və qaşınma mərhələsində, yəni uçuğun ilk əlamətləri yaranan kimi istifadə edildikdə daha effektiv olur. Preparatların seçimi və istifadə qaydası isə həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Uçuq tez-tez təkrarlanırsa, geniş sahəni əhatə edirsə, çox ağrılı olursa və ya sağalması uzun çəkirsə, həkimə müraciət etmək vacibdir. Belə hallarda daha uzunmüddətli profilaktik antiviral müalicə nəzərdən keçirilə bilər. İmmun sistemi zəif olan şəxslər, eləcə də digər ciddi xəstəlikləri olan insanlar herpes infeksiyasına qarşı daha diqqətli olmalıdırlar.

Xüsusilə göz nahiyəsində ağrı, qızartı, işığa həssaslıq və görmənin bulanması yaranarsa, vaxt itirmədən oftalmoloqa müraciət edilməlidir. Çünki herpes virusunun gözün buynuz qişasını zədələməsi görmə qabiliyyəti üçün təhlükə yarada bilər. Belə simptomları adi dodaq uçuğunun davamı kimi qiymətləndirmək və özbaşına müalicə etmək düzgün deyil.

Beləliklə, dodaqda uçuğun yenidən yaranması hər dəfə insanın təkrar yoluxduğu anlamına gəlmir. Əksər hallarda bu, əvvəlki yoluxmadan sonra sinir hüceyrələrində gizli vəziyyətdə qalan herpes virusunun müəyyən amillərin təsiri ilə yenidən aktivləşməsinin nəticəsidir. Uçuğun ilkin əlamətlərini tanımaq, vaxtında müalicəyə başlamaq, yoluxduruculuq dövründə gigiyena qaydalarına əməl etmək və xüsusilə körpələri qorumaq infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Hazırladı: Nigar

Həmçinin oxuyun

Bu müavinət xərci 1262,07 manat OLACAQ

Bakı Moskva və Kiyev arasında körpü ola bilərmi?    —   ŞƏRH

8,7% artacaq  - RƏSMİ AÇIQLAMA

2027-ci il yanvarın 1-dən QÜVVƏYƏ MİNİR: 6 il müdətinə...