Kardioloqdan ürək qüsurları ilə bağlı xəbərdarlıq

TİBB

25.08.2026, 15:15

Azərbaycanda ürək qüsurları ilə yaşayan, lakin xəstəliyi uzun illər ərzində aşkarlanmadığı üçün həkimə gec müraciət edən pasiyentlərə kifayət qədər rast gəlinir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bəzi anadangəlmə ürək qüsurları uzun müddət heç bir ciddi əlamət yaratmadan qala bilər. Bu səbəbdən xəstəliyin yalnız şikayət yarandıqdan sonra deyil, risklər nəzərə alınaraq daha erkən mərhələdə araşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Uzman doktor, kardioloq Fuad Səmədov Oxu24.com-a açıqlamasında anadangəlmə və sonradan yaranan ürək qüsurlarının vaxtında aşkarlanmasının əhəmiyyətindən danışıb. Kardioloqun sözlərinə görə, müasir tibbin imkanları bir sıra anadangəlmə ürək qüsurlarını hətta uşaq dünyaya gəlməmişdən əvvəl müəyyən etməyə imkan verir.

Mütəxəssis qeyd edib ki, xüsusilə hamiləlik dövründə aparılan fetal exokardioqrafiya (fetal EXO) müayinəsi bir sıra anadangəlmə ürək qüsurlarının ana bətnində aşkarlanmasına imkan yaradır. Bu müayinə vasitəsilə dölün ürəyinin quruluşu və fəaliyyəti daha ətraflı qiymətləndirilə bilər. Belə imkanların olması bəzi ürək qüsurlarının doğuşdan sonra təsadüfən üzə çıxması hallarının qarşısının alınması baxımından əhəmiyyətlidir.

Fuad Səmədovun sözlərinə görə, bəzi ürək qüsurlarının əsas xüsusiyyəti onların uzun müddət heç bir aşkar şikayət yaratmamasıdır. İnsan özündə ürəklə bağlı problem olduğunu bilmədən illərlə normal həyatını davam etdirə bilər. Belə hallarda xəstəlik bəzən tamamilə başqa səbəblə aparılan tibbi müayinə zamanı üzə çıxır.

Məsələn, pasiyent hər hansı digər xəstəliklə bağlı əməliyyata hazırlanarkən, əməliyyatdan əvvəl aparılan kardioloji müayinələr zamanı ürəkdə əvvəllər məlum olmayan qüsur və ya struktur dəyişiklik aşkar edilə bilər. Hətta uzun illər heç bir ciddi ürək şikayəti olmayan yaşlı şəxslərdə belə anadangəlmə ürək qüsurlarının təsadüfən müəyyənləşdirilməsi mümkündür.

Mütəxəssis xüsusilə vurğulayıb ki, problemin gec aşkarlanması bəzi hallarda müalicə imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdıra bilər. Ürəkdəki qüsur uzun müddət davam etdikdə ürək və damar sistemində əlavə dəyişikliklər yarana, ürəyin funksional yükü arta və zaman keçdikcə xəstənin vəziyyəti daha mürəkkəb xarakter ala bilər.Bu baxımdan erkən diaqnostika yalnız xəstəliyin adını müəyyən etmək üçün deyil, həm də gələcək müalicə taktikasını düzgün seçmək üçün vacibdir. Qüsur vaxtında aşkarlandıqda pasiyentin vəziyyətindən asılı olaraq mütəmadi müşahidə, dərman müalicəsi, invaziv müdaxilə və ya cərrahi müalicə kimi müxtəlif yanaşmalar nəzərdən keçirilə bilər.

Kardioloqun sözlərinə görə, ürək qüsurlarının aşkarlanmasında ən əlçatan və praktik müayinələrdən biri exokardioqrafiyadır (EXO). Exokardioqrafiya ultrasəs vasitəsilə ürəyin quruluşunu, ürək boşluqlarını, qapaqları və ürəyin yığılma fəaliyyətini qiymətləndirməyə imkan verir. Müayinənin qeyri-invaziv olması və geniş tətbiq imkanları onun həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə istifadə olunmasına şərait yaradır.Uşaqlarda isə ürək müayinəsinə yanaşma daha erkən mərhələdən başlaya bilər. Hamiləlik zamanı risk və tibbi göstərişlər olduqda fetal exokardioqrafiya aparıla bilər. Uşaq doğulduqdan sonra isə pediatrın və ya uşaq kardioloqunun qiymətləndirməsindən asılı olaraq EXO müayinəsi və digər kardioloji müayinələr həyata keçirilə bilər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, valideynlərin uşaqlarda ürək qüsurlarının mümkün əlamətlərinə diqqət yetirməsi də vacibdir. Uşağın yaşıdları ilə müqayisədə tez yorulması, fiziki aktivlik zamanı nəfəs darlığı, göyərmə, ürəkdöyünmə, inkişaf və çəki artımında problemlər kimi əlamətlər müşahidə olunarsa, bunun səbəbi mütləq həkim tərəfindən araşdırılmalıdır. Lakin hər bir anadangəlmə ürək qüsurunun mütləq belə əlamətlərlə özünü göstərdiyini düşünmək də doğru deyil. Bəzi qüsurlar uzun müddət simptomsuz qala bilər.Böyüklərdə də ürək qüsurlarının aşkarlanması üçün kardioloji qiymətləndirmə mühüm rol oynayır. Xüsusilə əməliyyata hazırlıq zamanı, səbəbi izah olunmayan nəfəs darlığı, ürəkdöyünmə, tez yorulma, huş itirmə və ya fiziki yüklənməyə dözümsüzlük kimi şikayətlər olduqda həkim əlavə müayinələr təyin edə bilər.Burada əsas məsələ ürək qüsurlarının hamısının eyni xarakter daşımamasıdır. Bəzi qüsurlar sadəcə müəyyən aralıqlarla nəzarətdə saxlanıla bilər, bəzilərində isə müdaxilə tələb oluna bilər. Ona görə də konkret pasiyent üçün hansı müayinənin və hansı müalicə üsulunun lazım olduğunu yalnız həkim klinik vəziyyəti qiymətləndirdikdən sonra müəyyən edə bilər.

Fuad Səmədovun açıqlamasından da görünür ki, ürək qüsurlarının erkən aşkarlanması üçün müasir diaqnostik imkanlardan istifadə etmək xəstəliyin gələcək gedişatına ciddi təsir göstərə bilər. Xüsusilə anadangəlmə ürək qüsurlarında diaqnostikanın hamiləlik dövründən başlaması, uşaqlıq illərində davam etdirilməsi və zərurət yarandıqda böyüklük dövründə də kardioloji nəzarətin aparılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Mütəxəssislərin fikrincə, ürək qüsurlarının yalnız ciddi şikayətlər yarandıqdan sonra araşdırılması düzgün yanaşma deyil. Çünki bəzi hallarda xəstəlik artıq irəliləmiş mərhələyə çatdıqda aşkarlanır və əvvəl mümkün olan müalicə variantlarının bir hissəsi artıq tətbiq edilə bilmir. Bu səbəbdən xüsusilə risk qrupunda olan şəxslərin həkim nəzarətində olması və zəruri müayinələri vaxtında etdirməsi vacibdir.

Nəticə etibarilə, fetal exokardioqrafiya, uşaqlarda exokardioqrafik müayinə və böyüklərdə kardioloji qiymətləndirmə ürək qüsurlarının vaxtında aşkarlanmasında mühüm vasitələr hesab olunur. Erkən diaqnostika isə yalnız xəstəliyin müəyyənləşdirilməsinə deyil, pasiyentin gələcək həyat keyfiyyətinin qorunmasına və mümkün ağırlaşmaların qarşısının alınmasına da imkan yarada bilər.

Həmçinin oxuyun