Xərçəng niyə daha çox gənclər arasında yayılır?

TİBB

13.08.2026, 10:01

Son 30 ildə, xüsusilə 55 yaşdan aşağı insanlarda erkən başlayan xərçəng hallarının artması qlobal səhiyyə problemi kimi diqqət çəkir. Ağciyər, bağırsaq, kolorektal və uşaqlıq xərçəngi kimi xəstəliklərin artmasının səbəbləri uzun müddətdir alimlər tərəfindən araşdırılır.

ABŞ və Böyük Britaniyada yüz minlərlə insanın sağlamlıq və genetik məlumatlarının təhlil edildiyi yeni araşdırmaya görə, problemin səbəblərindən biri sürətlənmiş bioloji qocalma ola bilər.

Bioloji yaşınız xronoloji yaşınızdan böyükdür?

Xronoloji yaş insanın doğum tarixinə əsasən müəyyən edilir. Bioloji yaş isə hüceyrələrin, maddələr mübadiləsinin və orqanların nə dərəcədə qocaldığını göstərir. Tədqiqatçılar qan göstəricilərini və metabolik profilləri təhlil edərək insanların xronoloji və bioloji yaşları arasındakı fərqi müəyyənləşdiriblər.

Nəticələr göstərib ki, bioloji qocalma sürəti yeni nəsillərdə daha yüksəkdir. Məsələn, 1965-1974-cü illərdə doğulan insanların bioloji qocalma sürəti 1950-1954-cü illərdə doğulanlarla müqayisədə 23 faiz daha yüksək olub.

ABŞ məlumatlarında fərq daha da böyükdür. 1990-cı illərdə doğulanlarda sürətlənmiş bioloji qocalma 1960-cı illərdə doğulanlarla müqayisədə təxminən 92 faiz yüksək olub.

Bu isə o deməkdir ki, yeni nəsillər eyni xronoloji yaşda olsalar belə, onların orqanizmi hüceyrə səviyyəsində əvvəlki nəsillərə nisbətən daha yaşlı ola bilər.

Erkən xərçəng riski artır

Araşdırmaya görə, bioloji yaşı xronoloji yaşından yüksək olan insanlarda 55 yaşdan əvvəl xərçəng inkişaf riski əhəmiyyətli dərəcədə artır. Bioloji qocalmadakı hər bir standart sapmalıq artım erkən başlayan bərk şişlərin yaranması riskini 8 faiz yüksəldir.

Bu əlaqə xüsusilə ağciyər, mədə-bağırsaq və uşaqlıq xərçənglərində daha güclü müşahidə olunub. Üstəlik, riskin artması insanın genetik xərçəng meylindən asılı olmayaraq qeydə alınıb.

Bütün orqanlar eyni sürətlə qocalmır

Tədqiqatın diqqətçəkən nəticələrindən biri də orqanlara xas qocalma ilə bağlıdır. Alimlərin fikrincə, orqanizmdə bütün sistemlər eyni sürətlə qocalmır. Bəzi orqan və toxumalar digərlərindən daha sürətli qocalaraq müəyyən xəstəliklərin yaranması riskini artıra bilər.

Məsələn, immun sistemində sürətlənmiş qocalmanın gənc yaşlarda ağciyər xərçəngi riskinin artması ilə əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilib. Yağ toxumasının daha sürətli qocalması isə erkən başlayan yoğun bağırsaq xərçəngi riski ilə əlaqələndirilib.

Niyə daha sürətli qocalırıq?

Tədqiqatçılar sürətlənmiş bioloji qocalmanın mümkün səbəbləri arasında erkən yaşlardan başlayan piylənmə, metabolik problemlər, keyfiyyətsiz və emal olunmuş qidaların çox istehlakı, hərəkətsizlik, yuxu pozğunluğu, xroniki stress və ətraf mühitdəki bəzi kimyəvi maddələrə məruz qalmanı göstərirlər.

Alimlər qeyd edirlər ki, bioloji qocalmanı tamamilə dayandırmaq mümkün olmasa da, onun sürətini azaltmaq mümkündür. Sağlam qidalanma, fiziki aktivlik, keyfiyyətli yuxu və stressin idarə olunması orqanizmin sağlam yaşlanmasına və bəzi xəstəliklərin riskinin azaldılmasına kömək edə bilər.

Həmçinin oxuyun