"Bir il əvvəlki hadisəyə yalnız sülh sənədlərinin imzalanması prizmasından baxmaq kifayət etmir" -Deputat Rövşən Murad

2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh gündəliyinin siyasi çərçivəsinin müəyyənləşdirilməsi Cənubi Qafqazın son onilliklərdə formalaşmış geosiyasi mənzərəsinə ciddi təsir göstərən hadisələrdən biri oldu. 2026-cı il avqustun 8-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Tramp arasında keçirilən telefon danışığı həmin prosesin birinci ildönümünü qeyd etməklə yanaşı, Vaşinqtonda qəbul edilən qərarların ötən müddətdə hansı siyasi və praktiki nəticələr yaratdığını da ortaya qoydu. Bu baxımdan bir il əvvəlki hadisəyə yalnız sülh sənədlərinin imzalanması prizmasından baxmaq kifayət etmir. Əsas məsələ həmin siyasi iradənin regionun davranış modelini dəyişdirməsidir.

Vaşinqtonda formalaşan yeni siyasi reallığın ən mühüm göstəricisi son bir il ərzində Azərbaycan-Ermənistan xəttində sülhə xələl gətirə biləcək insidentin baş verməməsidir. Bu fakt sülh prosesinin siyasi bəyanatlardan praktiki təhlükəsizlik mühitinə keçdiyini göstərir. Daha əhəmiyyətlisi, normallaşma artıq yalnız diplomatik münasibətlərin perspektivi kimi müzakirə olunmur; onun iqtisadi və nəqliyyat komponentləri də formalaşır. Azərbaycanın neft məhsullarının Ermənistana ixracı, tranzit yüklərin Azərbaycan ərazisindən Ermənistana daşınması və ikitərəfli ticarət əlaqələrinin başlaması sülhün iqtisadi məzmun qazandığını göstərən konkret nümunələrdir.

Burada Prezident İlham Əliyevin siyasi xəttinin əsas xüsusiyyəti xüsusilə aydın görünür: Azərbaycan sülhü yalnız qarşıdurmanın dayandırılması kimi qəbul etmir, onu regional əməkdaşlığın yeni mexanizmlərini formalaşdıran prosesə çevirir. Bu baxımdan Donald Trampın telefon danışığı zamanı Prezident İlham Əliyevin sülh prosesindəki rolunu yüksək qiymətləndirməsi xüsusi siyasi məna daşıyır. Bu qiymətləndirmə Azərbaycanın prosesdəki mövqeyinin və Prezident İlham Əliyevin diplomatik təşəbbüslərinin beynəlxalq səviyyədə qəbul edilən çəkisini nümayiş etdirir.

Vaşinqton prosesinin daha geniş nəticəsi isə Cənubi Qafqazda qarşılıqlı əlaqələrin coğrafiyasının dəyişməsi perspektividir. TRIPP layihəsi bu transformasiyanın ən mühüm elementlərindən biridir. Azərbaycan ərazisində nəqliyyat infrastrukturu üzrə işlərin başa çatmaq mərhələsinə gəlməsi və Ermənistan ərazisində layihə üzrə işlərin başlanmasının gözlənilməsi regionu uzun müddət ayırmış kommunikasiyaların yeni məntiq əsasında birləşdirilməsi üçün real imkan yaradır. Bu layihənin əhəmiyyəti yalnız nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi ilə ölçülmür. TRIPP Şərq-Qərb bağlantılarının gücləndirilməsi, regional ticarət dövriyyəsinin artması və Cənubi Qafqazın daha geniş Avrasiya nəqliyyat sisteminə inteqrasiyası baxımından strateji nəticələr doğura bilər.

Bu proses Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin inkişafı ilə paralel gedir. İki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığa dair sənədin imzalanması münasibətlərin məzmununda keyfiyyət dəyişiminin baş verdiyini göstərir. Azərbaycan və ABŞ arasında əməkdaşlığın yeni mərhələsi enerji və təhlükəsizlik məsələləri ilə məhdudlaşmayan, regional sabitlik, nəqliyyat, iqtisadi əlaqələr və beynəlxalq gündəliyin digər istiqamətlərini əhatə edən daha geniş siyasi çərçivə formalaşdırır. Bu tərəfdaşlığın regional sülhə töhfə verməsi isə Azərbaycanın xarici siyasətinin ikitərəfli münasibətlərdən daha geniş geosiyasi nəticələr yaratmaq imkanını göstərir.

Azərbaycanın G20-yə dəvət olunması da bu mənzərənin mühüm elementidir. Belə bir dəvət ölkənin beynəlxalq iqtisadi gündəlikdə artan çəkisini və qlobal qərarvermə platformalarında Azərbaycanla əməkdaşlığa verilən əhəmiyyətin yüksəldiyini göstərən siyasi göstəricidir. Bu faktı Vaşinqtonda başlayan prosesin daha geniş nəticələrindən biri kimi qiymətləndirmək mümkündür: Azərbaycan Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizlik məsələlərinin iştirakçısı olmaqla yanaşı, qlobal iqtisadi və siyasi dialoqun daha geniş platformalarında mövqeyini möhkəmləndirir.

Beləliklə, Vaşinqton görüşündən ötən bir il Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm bir nəticəni üzə çıxarıb: sülh artıq yalnız diplomatik sənədlərin predmeti kimi qalmır, ticarətə, tranzitə, nəqliyyat bağlantılarına və strateji tərəfdaşlıqlara çevrilən real regional proses xarakteri alır. Prezident İlham Əliyevin siyasətinin əsas nəticələrindən biri də məhz budur — Azərbaycan münaqişədən sonrakı dövrdə yaranan yeni reallığın sadəcə iştirakçısı kimi çıxış etmir, həmin reallığın siyasi və iqtisadi konturlarının müəyyənləşdirilməsində aparıcı rol oynayır.

Avqustun 8-də İlham Əliyev və Donald Tramp arasında keçirilən telefon danışığı bu baxımdan bir ildönümünün formal qeyd olunmasından daha artıq siyasi məna daşıyır. Bir il əvvəl Vaşinqtonda sülh üçün siyasi iradə ortaya qoyuldu. Bu gün həmin iradənin nəticələri regionda sabitlik, iqtisadi əlaqələr, nəqliyyat bağlantıları və yeni strateji tərəfdaşlıqlar şəklində görünür. Bu mənada Vaşinqton prosesi Cənubi Qafqazda yalnız münaqişədən sonrakı mərhələnin başlanğıcını deyil, Azərbaycanın mərkəzi rol oynadığı yeni regional düzənin formalaşmasını sürətləndirən mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.

Milli Məclisin deputatı Rövşən Muradov

Həmçinin oxuyun

Leysan,dolu və şimşəklə bağlı XƏBƏRDARLIQ

Azərbaycanda 8 gün iş olmayacaq 

Nikol Paşinyan İlham Əliyevə zəng etdi 

Azərbaycanda bu tarixdə 40 dərəcə isti OLACAQ