Bu halda sosial yardım kəsiləcək?  — Mühüm açıqlama 

Ünvanlı sosial yardım alan şəxs işə düzələrsə, yardım kəsilir? – Vəkil Cahangir Qasımzadədən AÇIQLAMA

Ünvanlı dövlət sosial yardımı alan ailələrdə ailə üzvlərindən birinin işə düzəlməsi ilə bağlı müxtəlif suallar yaranır. Vətəndaşları ən çox maraqlandıran məsələlərdən biri də budur ki, ailənin üzvlərindən biri rəsmi işə qəbul olunarsa, bu, ünvanlı sosial yardımın dərhal dayandırılmasına səbəb ola bilərmi? Bəzi ailələr məhz sosial yardımı itirmək qorxusundan əmək müqaviləsi ilə işləməkdən çəkinirlər. Halbuki məsələnin hüquqi tərəfi yalnız şəxsin işə düzəlib-düzəlməməsi ilə müəyyən olunmur.

Vəkil Cahangir Qasımzadə Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, ailə üzvünün işə düzəlməsi öz-özlüyündə ünvanlı dövlət sosial yardımının avtomatik şəkildə kəsilməsi demək deyil. Burada əsas məsələ işə düzələn şəxsin əldə etdiyi əməkhaqqının ailənin ümumi gəlirinə əlavə olunmasından sonra ailənin müəyyən edilmiş meyarlara uyğun olub-olmamasıdır.

“Ünvanlı sosial yardım alarkən əsas məsələlərdən biri ailənin adambaşına düşən gəliridir. Yəni ailədə kimsə işə düzəldisə, bu o demək deyil ki, həmin ailənin sosial yardımı avtomatik olaraq dayandırılmalıdır. İşə düzələn şəxsin aldığı maaş ailənin gəlirlərinə əlavə olunur və bundan sonra ailənin ümumi gəliri hesablanır. Əgər həmin gəlir əlavə olunduqdan sonra ailə hələ də qanunvericilikdə nəzərdə tutulan meyarlara cavab verirsə, sosial yardımın davam etdirilməsi mümkündür”, - deyə vəkil qeyd edib.

Qeyd edək ki, ünvanlı dövlət sosial yardımının hesablanmasında əsas göstəricilərdən biri ehtiyac meyarıdır. Rəsmi məlumatlara əsasən, orta aylıq gəliri hər bir ailə üzvü üçün ehtiyac meyarının məcmusundan aşağı olan ailə aztəminatlı ailə hesab olunur. Sosial yardımın məbləği isə ailənin orta aylıq gəliri ilə ailə üzvləri üzrə ehtiyac meyarının məcmusu arasındakı fərq əsasında müəyyən edilir.

2026-cı il üçün ehtiyac meyarı 300 manat müəyyən edilib. Məsələn, ailə dörd nəfərdən ibarətdirsə, həmin ailə üzrə ehtiyac meyarının məcmusu 1200 manat təşkil edir. Bu, o deməkdir ki, həmin ailənin hesablanan orta aylıq gəliri 1200 manatdan aşağı olduqda və digər qanuni şərtlər də ödənildikdə, ailənin ünvanlı sosial yardım almaq hüququ məsələsinə baxıla bilər.

Vəkil Cahangir Qasımzadə bildirib ki, burada sadə bir nümunə ilə məsələyə aydınlıq gətirmək mümkündür. Tutaq ki, dörd nəfərlik ailənin hesablanan gəliri 700 manatdır. Bu halda 1200 manatlıq ehtiyac meyarının məcmusu ilə ailənin gəliri arasında 500 manat fərq yaranır. Digər şərtlər də uyğun olduğu halda, yardımın hesablanmasında həmin fərq nəzərə alınır.

“İndi həmin ailənin üzvlərindən biri işə düzəlir və 500 manat əməkhaqqı alır. Təbii ki, bu 500 manat ailənin gəlirinə əlavə olunacaq. Nəticədə ailənin ümumi gəliri 1200 manata çatır. Belə vəziyyətdə əvvəlki hesablamaya əsasən verilən yardımın eyni məbləğdə davam etməsi mümkün olmaya bilər. Çünki artıq ailənin gəliri dəyişib. Amma burada əsas məqam budur ki, ‘işə düzəldi, sosial yardım avtomatik kəsildi’ demək düzgün yanaşma deyil. İşə düzəlmək gəlirin dəyişməsi deməkdir və həmin dəyişiklikdən sonra ailənin hüquqi vəziyyəti yenidən qiymətləndirilir”, - deyə hüquqşünas vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, ailənin gəliri müəyyən edilmiş həddən aşağı qalırsa, ailənin sosial yardım almaq hüququ tamamilə aradan qalxmır. Bu halda yeni gəlir nəzərə alınmaqla yardımın məbləği dəyişə bilər.

Məsələn, ailənin ehtiyac meyarının məcmusu 1200 manat olduğu halda, ailənin əvvəlki gəliri 600 manatdırsa, sonradan ailə üzvünün işə düzəlməsi nəticəsində ailənin ümumi gəliri 900 manata yüksələ bilər. Bu halda ailə əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə daha çox gəlir əldə etsə də, hesablanan gəlir hələ də müəyyən edilmiş həddən aşağıdır. Digər qanuni şərtlər də yerindədirsə, ailənin yardım almaq hüququ tamamilə aradan qalxmaya bilər. Sadəcə yardımın məbləği əvvəlki dövrlə müqayisədə fərqli ola bilər.

Cahangir Qasımzadə qeyd edib ki, bu məsələni yalnız əməkhaqqı üzərindən qiymətləndirmək də düzgün deyil. Çünki ünvanlı sosial yardım hesablanarkən ailənin digər gəlirləri də nəzərə alınır.

“Burada yalnız bir şəxsin maaşına baxılmır. Ailənin ümumi gəliri hesablanır. Ailə neçə nəfərdən ibarətdir, ailə üzvlərinin digər gəlirləri varmı, əmlak vəziyyəti necədir, qanunvericilikdə sosial yardımın təyin edilməsinə mane olan hallar mövcuddurmu – bütün bunlar nəzərə alınır. Ona görə də bir ailə üzvünün 500 manat maaş alması ilə bütün ailələr üzrə eyni nəticənin yaranacağını demək olmaz”, - deyə vəkil bildirib.

Rəsmi qaydalara əsasən, ailənin orta aylıq gəliri onun son bir il ərzində əldə etdiyi gəlirin 12 aya bölünməsi yolu ilə müəyyən edilir. Ailənin gəlirlərinə isə yalnız əməkhaqqı deyil, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər gəlirlər də daxil edilir.

Hüquqşünasın sözlərinə görə, bu səbəbdən vətəndaşlar “işə düzəldim, maaşım var, deməli, sosial yardım avtomatik dayandırılacaq” düşüncəsi ilə hərəkət etməməlidirlər. Əksinə, ailənin real gəlir vəziyyəti qanunvericiliyin tələblərinə uyğun şəkildə hesablanmalıdır.

“İşləməyin özü sosial yardıma qadağa deyil. Əsas məsələ ailənin gəlirinin hansı səviyyəyə çatmasıdır. Məsələn, ailənin iki üzvü işləyirsə və onların ümumi gəliri müəyyən edilmiş həddi keçmirsə, bu zaman digər şərtlər də nəzərə alınmaqla sosial yardım almaq hüququ qala bilər. Əgər gəlirlər həmin həddə çatır və ya onu keçirsə, artıq vəziyyət dəyişir. Yəni əsas məsələ şəxsin işləməsi yox, iş nəticəsində ailənin gəlirinin hansı səviyyəyə yüksəlməsidir”, - Cahangir Qasımzadə deyib.

Bununla yanaşı, ünvanlı sosial yardım alan ailələrdə əmlak məsələsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sosial yardımın təyin edilməsi zamanı ailənin gəlirləri ilə yanaşı, müəyyən əmlak və digər meyarlar da qiymətləndirilir. Rəsmi məlumatlarda ailənin mülkiyyətində və ya istifadəsində nəqliyyat vasitəsinin olması, müxtəlif ünvanda iki və daha çox eyni təyinatlı daşınmaz əmlakın mövcudluğu və qanunvericilikdə göstərilən digər hallar sosial yardımın təyin edilməsinə mane olan səbəblər sırasında göstərilir.

Bu baxımdan ailə üzvünün işə düzəlməsi ilə yanaşı, həmin şəxsin gəliri, ailənin digər gəlirləri və əmlak vəziyyəti də birlikdə qiymətləndirilir. Yəni sosial yardımın taleyini yalnız əmək müqaviləsinin bağlanması müəyyən etmir.

Vəkil həmçinin bildirib ki, ailənin gəlirlərində dəyişiklik baş verdikdə bu barədə qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada məlumat verilməsi vacibdir. “Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında” Qanuna əsasən, sosial yardım təyin edildikdən sonra ailənin gəlirlərində dəyişiklik baş verdikdə, müəyyən istisnalar nəzərə alınmaqla, bu barədə 15 iş günü müddətində məlumat verilməlidir.

“Vətəndaş işə düzəlibsə, bunu gizlətmək lazım deyil. Əksinə, ailənin gəlirlərində baş vermiş dəyişiklik barədə qanunvericiliyin tələb etdiyi qaydada məlumat verilməlidir. Çünki sonradan həmin gəlir sistemlər vasitəsilə müəyyən edilə bilər. Əgər ailənin real gəliri ilə təqdim olunan məlumat arasında uyğunsuzluq yaranarsa, artıq hüquqi problem meydana çıxa bilər”, - deyə hüquqşünas əlavə edib.

Onun sözlərinə görə, vətəndaşın işləməsi dövlət sosial yardım sisteminin məqsədinə zidd deyil. Əsas məqsəd gəliri aşağı olan ailələrə müəyyən sosial dəstəyin göstərilməsidir. Şəxs işləməklə ailəsinin gəlirini artırırsa, bu gəlir müəyyən edilmiş hədlər çərçivəsində qiymətləndirilir.

Beləliklə, ünvanlı sosial yardım alan ailədə ər və ya arvadın işə düzəlməsi avtomatik olaraq yardımın tamamilə kəsilməsi anlamına gəlmir. İşə düzələn şəxsin əməkhaqqı ailənin gəlirlərinə daxil edilir və yeni gəlir nəzərə alınmaqla ailənin sosial yardım almaq hüququ və yardımın məbləği qiymətləndirilir. Ailənin gəliri müəyyən edilmiş meyarlar daxilində qalırsa və digər imtina əsasları mövcud deyilsə, yardımın davam etdirilməsi mümkün ola bilər. Gəlirin müəyyən edilmiş həddə çatması və ya digər qanuni əsasların yaranması halında isə yardım almaq hüququna yenidən baxılır.

Odur ki, “işə düzəldinsə, sosial yardım mütləq kəsiləcək” fikri ümumi qayda kimi düzgün deyil. Eyni zamanda işə düzəlməyin sosial yardıma heç bir təsirinin olmadığını demək də doğru olmaz. Əməkhaqqı ailənin ümumi gəlirinə daxil edilir və nəticədə yardımın məbləği və ya yardım almaq hüququ dəyişə bilər. Konkret nəticə isə ailənin üzvlərinin sayı, ümumi gəlirləri, əmlak vəziyyəti və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər meyarlar əsasında müəyyənləşdirilir.

Hazırladı: Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Bu halda sosial yardım kəsiləcək?  — Mühüm açıqlama 

Bu sahədə çalışanların maaşı  20 % artıb   —  Rəsmi

Müğənni "Xəzəri yandıraram" dedi — Sərt tənqid olundu  

Nazirlikdə yeni təyinat (FOTO)