“Musiqidə dərinlik niyə itdi?” – Musiqişünas Bahar Bəylərova ilə zamana baxış

MÜSAHİBƏ

795

21.01.2026, 19:45

Musiqi ruhun qidasıdır" deyimi artıq tarixin tozlu rəflərinəmi qalxır?

Bu gün hit paradları bəzəyən, milyonlarla dinlənilən mahnıların çoxu niyə bir neçə aydan sonra unudulur? Nəyə görə keçmişin o ağır, mənalı sədaları yerini "sürətli dopamin" mənbəyi olan bəsit ifadələrə verdi? Biz həqiqətənmi zövqsüzləşmişik, yoxsa sadəcə zamanın sürətinə məğlub olmuşuq?

Oxu24.com-un qonağı olan musiqişünas, psixoloq Bahar Bəylərovanın "Musiqi boşalmayıb, biz onu dinləmə formamızı dəyişmişik" fikri bəlkə də gələcəyin musiqi taleyini həll edəcək bir diaqnozdur/

-Klassik və retro mahnılardakı “məna dərinliyi” haradan qaynaqlanırdı?

-Bu dərinlik tək bir amildən yox, bir neçə qatın üst-üstə düşməsindən yaranırdı. Əvvəla, şair–bəstəkar əməkdaşlığı təsadüfi deyil, ideoloji və estetik bir birlik idi. Söz yazan şəxs musiqinin ritmini, bəstəkar isə sözün semantik yükünü nəzərə alırdı. Bu, mahnını sadəcə səs yox, emosional mətnə çevirirdi.

Digər tərəfdən, dövrün tələbi də mühüm rol oynayırdı. Klassik və retro dövrlərdə musiqi:

* emosiyaların açıq danışılmadığı bir cəmiyyətdə daxili hisslərin dili,

* kollektiv yaddaşın formalaşmasında mədəni daşıyıcı,

* dinləyici üçün isə ruhi yoldaş funksiyasını daşıyırdı.

Psixoloji baxımdan desək, o dövrün insanı musiqidən qaçış yox, anlam gözləyirdi”.

-Müasir musiqidə “boş ifadələr” tendensiyası niyə yarandı?

-Bunu yalnız “istedad qıtlığı” ilə izah etmək doğru olmaz. Burada zövqün sadələşməsi və sürət mədəniyyəti əsas faktordur.

Müasir dinləyici:

* musiqini çox zaman fon səsi kimi qəbul edir,

* diqqəti uzun müddət saxlamaqda çətinlik çəkir,

* dərhal təsir edən, tez yadda qalan ifadələr axtarır.

Psixologiyada buna “sürətli dopamin ehtiyacı” deyilir. Dərin məna isə zaman, səbr və emosional iştirak tələb edir. “Boş ifadələr” bu mənada tənbəllik yox, istehlak vərdişlərinin məhsuludur”.

-Hekayəçilikdən fraqmentallığa keçid musiqinin ruhu üçün itkidirmi?

-Bu keçidi tam itki kimi dəyərləndirmək bir qədər romantik yanaşma olar. Əvvəllər mahnılar “başlanğıc–inkişaf–son” strukturu ilə psixoloji hekayə qururdu. Dinləyici həmin hekayədə özünü tapırdı.

Müasir fraqmentallıq isə:

* insanın parçalanmış diqqətini,

* sürətli həyat ritmini,

* emosiyaların anlıq yaşanmasını əks etdirir.

Yəni bu dəyişiklik musiqinin ruhunun ölməsi deyil, insan psixikasının dəyişməsinin aynasıdır. Amma bəli, bu, empati və dərin bağ qurmaq baxımından müəyyən itkilər yaradır”.

-"Fast-food zövqlər” dövründə dərin mənalı musiqini yenidən trend etmək mümkündürmü?

-Bəli, mümkündür – amma köhnə üsullarla yox.

Psixoloji reallıq budur: İnsan yenə də mənaya acdır, sadəcə ona aparan yol dəyişib. Dərin musiqi:

* vizual hekayəçiliklə,

* şəxsi təcrübə və səmimiyyətlə,

* dinləyicini “öyrətmədən”, onu hiss etməyə dəvət edərək təqdim olunmalıdır.

Tarix göstərir ki, hər “sürət dövrü”ndən sonra insanlar yenidən dərinliyə qayıdır. Bu gün də az sayda olsa da, məna axtaran dinləyici var və o auditoriya sədaqətli olur.

Musiqi boşalmayıb — biz onu necə dinlədiyimizi dəyişmişik. Dərinlik yoxa çıxmayıb — sadəcə daha səssiz yerlərdə yaşayır.

Əsl sual budur: Biz musiqidən yenə də özümüzü anlamağı gözləyirikmi, yoxsa yalnız unutmağı?

Bu sualın cavabı gələcəyin musiqisini də müəyyən edəcək”.

Qeyd: Psixoloq–musiqişünas baxışı ilə bu suallara cavab verərkən, mövzunu həm estetik, həm də psixoloji–sosial müstəvidə dəyərləndirmək vacibdir.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun