Gəncənin adının “Kirovabad” qoyulmasına etiraz etdiyi üçün həbs olunan aktyorun keşməkeşli həyatı

MARAQLI

15.09.2026, 18:29

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Azərbaycan teatr və kino sənətinin unudulmaz simalarından biri Muxtar Avşarovun həyat yolu təkcə səhnədə yaratdığı obrazlarla deyil, üzləşdiyi ağır sınaqlarla da yadda qalıb. O, repressiya illərinin amansızlığını yaşamış, həbsxana divarları arasında illər keçirərək doğma səhnəsindən uzaq salınmış, dəyirmanda fəhlə işləməyə məcbur olmuş, lakin bütün bunlara baxmayaraq sənətindən vaz keçməmiş sənətkarlardan idi.

Oxu24.com xəbər verir ki,Muxtar Həsən oğlu Avşarov 1914-cü il fevralın 15-də İrəvanda anadan olub. 1918-ci ildə bölgədə azərbaycanlılara qarşı baş verən hadisələr zamanı ailəsi ağır itkilərlə üzləşib. Sağ qalan ailə üzvləri əvvəlcə Türkiyəyə üz tutub, daha sonra Bakıya, oradan isə Gəncəyə köçüblər. Beləliklə, gələcək aktyorun uşaqlıq və gənclik illəri Gəncə ilə bağlanıb.

Avşarovun sənətə marağı hələ gənc yaşlarından başlayıb. O, Bakıda sənət məktəbində təhsil alıb, eyni zamanda Dəmiryolçuların Mədəniyyət Evində fəaliyyət göstərən dram dərnəyində səhnəyə çıxıb. 1933-cü ildə sənət məktəbini bitirdikdən sonra Gəncəyə qayıdıb. Burada Gəncə parovoz deposunda maşinist köməkçisi işləməklə yanaşı, Dəmiryolçuların Gənc Tamaşaçılar Teatrında aktyor kimi fəaliyyət göstərib.

1936-cı ildə Moskvada mədəni-maarif kursunda təhsil aldıqdan sonra Gəncəyə qayıdan Muxtar Avşarov bir müddət Gəncə Mədəniyyət Evində çalışıb. Ardınca Gəncə Dövlət Dram Teatrına dəvət olunub. Cəlil Məmmədquluzadənin “Ölülər” əsərində Hacı Kazım obrazı ilə peşəkar səhnəyə çıxan aktyor qısa müddətdə tamaşaçıların diqqətini cəlb edib. Daha sonra Səməd Vurğunun “Vaqif”, Cəfər Cabbarlının “Nəsrəddin şah”, “Yaşar”, “1905-ci ildə”, “Almaz” və digər əsərlərində müxtəlif obrazlar yaradıb.

Lakin onun uğurla başlayan sənət yolu çox keçmədən siyasi repressiyanın sərt divarlarına çırpılıb.

1941-ci ildə Almaniyanın SSRİ-yə hücumundan cəmi üç gün sonra Muxtar Avşarov həbs olunub. Müxtəlif mənbələrdə onun həbsi ilə bağlı əsaslandırmanın siyasi xarakter daşıdığı, aktyorun ictimai yerlərdə Gəncənin adının dəyişdirilərək “Kirovabad” adlandırılmasına və Gəncə Dram Teatrına Lavrenti Beriyanın adının verilməsinə etiraz etməsinin onun əleyhinə istifadə edildiyi bildirilir.

Məlumatlara görə, Avşarova 10 il həbs cəzası verilib. O, təxminən beş il həbsdə qaldıqdan sonra yazdığı ərizələrin nəticəsində vaxtından əvvəl azadlığa buraxılıb. Ancaq azadlıq onun üçün dərhal əvvəlki həyatına qayıtmaq demək olmayıb. Aktyor doğma teatrına qayıtsa da, səhnədə cəmi bir tamaşada iştirak edə bilib. Süleyman Sani Axundovun “Eşq və intiqam” əsərində əsas rollardan birini oynadıqdan sonra yenidən teatrdan uzaqlaşdırılıb. Ona ictimai yerlərdə və ictimaiyyət arasında görünməmək barədə göstəriş verildiyi qeyd olunur.

Səhnədən uzaqlaşdırılan aktyorun qarşısında daha bir ağır həyat mərhələsi başlayıb. Bir müddət işsiz qalan Muxtar Avşarov ailəsini dolandırmaq üçün dəyirmanda fəhlə işləyib. Vaxtilə səhnədə müxtəlif obrazlara həyat verən sənətkar indi tamam başqa bir mühitdə, ağır fiziki əmək şəraitində çalışmalı olub. Lakin bütün bunlar onun sənətə olan sevgisini söndürə bilməyib.

Stalinin ölümündən sonra siyasi vəziyyət dəyişdikcə Avşarovun da teatra qayıtmasına imkan yaranıb. O, yenidən Gəncə Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərməyə başlayıb və burada yaratdığı obrazlarla özünü istedadlı və xarakterik aktyor kimi təsdiqləyib. Onun səhnə fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilib və 1960-cı ildə Əməkdar artist fəxri adına layiq görülüb.

1968-ci ildə Muxtar Avşarov Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrına dəvət olunub. Burada uzun illər çalışan aktyor “Xəyyam”da Xərabati, “Unuda bilmirəm”də Kərəm dayı, “Solğun çiçəklər”də Əbdül, “Pəri cadu”da Niyaz, “Darıxma, ana”da Ruben, “Maqbet”də Kral, “Vaqif”də Şeyx Alı və Qacar, “Od gəlini”ndə Yanardağ, “Ölülər”də Hacı Baxşəli və Şeyx Nəsrullah kimi yaddaqalan obrazlar yaradıb. O, həm komik, həm də dramatik rolları eyni ustalıqla canlandıra bilən aktyor kimi tanınıb.

Muxtar Avşarovun yaradıcılıq yolu yalnız teatrla məhdudlaşmayıb. O, Azərbaycan kinosunda da özünəməxsus iz qoyub. “Dəli Kür”, “Yenilməz batalyon”, “Qaçaq Nəbi”, “Axırıncı aşırım”, “Qatır Məmməd”, “Qəm pəncərəsi” və digər filmlərdə rol alan sənətkar 20-dən artıq ekran əsərində çəkilib. Xüsusilə “Dəli Kür” filmindəki rolu onun kino fəaliyyətinin genişlənməsinə yol açıb. Daha sonra “Atları yəhərləyin” filmində yaratdığı İran kəndxudası obrazı da tamaşaçıların yaddaşında qalıb.

1989-cu ildə yaşla bağlı qərar nəticəsində işdən uzaqlaşdırılan aktyor yenidən səhnədən ayrılmaq məcburiyyətində qalıb. Lakin bu dəfə də sənətdən tamamilə uzaq düşməyib. 1992-ci ildə Xalq artisti Amaliya Pənahovanın yaratdığı Bakı Bələdiyyə Teatrına dəvət olunub. Burada “Nadir şah”, “Dönüş” və digər tamaşalarda müxtəlif obrazlar yaradıb. 1996-cı ildən isə Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun nəzdində fəaliyyət göstərən “Sönməyən ulduzlar” teatrında çalışıb və “Solğun çiçəklər” tamaşasında Əbdül əmi obrazını canlandırıb.

Ömrünün son illərində görmə qabiliyyəti zəifləsə də, Muxtar Avşarov sənətdən ayrılmayıb. Hətta görmə imkanlarının ciddi məhdudlaşdığı dövrdə belə onu çəkilişlərə dəvət ediblər. Rejissor Vaqif Mustafayev aktyoru film çəkilişinə cəlb edib və Avşarov səhnədə ayaq addımlarını saymaqla rolunu yerinə yetirib. Bu, onun sənətə bağlılığının daha bir göstəricisi kimi yadda qalıb.

90 illik ömrünün təxminən 65 ilini teatr, kino, televiziya və radio tamaşalarına həsr edən Muxtar Avşarov nəhayət dövlət tərəfindən də yüksək qiymətləndirilib. 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına layiq görülüb, həmin il Prezidentin fərdi təqaüdçüsü olub. 2004-cü ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib.

Muxtar Avşarov 2004-cü il dekabrın 6-da Bakıda vəfat edib. Onun həyatında İrəvandan başlayan köç, Gəncədə keçən gənclik illəri, teatr səhnəsində qazandığı uğurlar, siyasi ittihamla həbs olunması, illərlə sənətdən uzaq qalması, dəyirmanda fəhlə işləməsi, yenidən səhnəyə qayıtması və ömrünün sonuna qədər sənətinə sadiq qalması bir-birinə bağlanan ağır, lakin şərəfli bir ömür hekayəsi yaradıb.

Bu gün Muxtar Avşarovu xatırlayanda yalnız onun oynadığı rollar deyil, bütün çətinliklərə baxmayaraq sənətinə və səhnəyə sədaqəti yada düşür. O, həbsxana divarlarının, siyasi təzyiqlərin, işsizlik və ağır əməyin belə sənət sevgisini əlindən ala bilmədiyi aktyorlardan biri idi. Muxtar Avşarov səhnədən getsə də, yaratdığı obrazlarla Azərbaycan teatr və kino tarixində öz yerini qoruyub. Ruhu şad olsun.

Turan

Həmçinin oxuyun