Konserva açacağı niyə 45 il gec icad edildi? – Maraqlı tarixçə  

Bu gün mətbəxdə konserva qabını açmaq bizim üçün adi və çox sadə bir prosesdir. Konserva açacağını götürür, qabın kənarına yerləşdirir və bir neçə saniyə ərzində qidanın qapağını açırıq. Lakin bu sadə mexanizmin arxasında olduqca maraqlı bir tarix dayanır. Çünki konserva qabı ilə konserva açacağının tarixləri arasında uzun illər fərq var.Ən maraqlısı isə budur ki, insanlıq qidaları uzun müddət saxlamağın effektiv üsulunu tapdıqdan sonra həmin qidaların yerləşdirildiyi möhkəm metal qabları necə açacağını dərhal düşünməyib. Nəticədə konserva qabları ortaya çıxandan sonra insanlar təxminən 40-45 il ərzində onları açmaq üçün müxtəlif primitiv üsullardan istifadə etməli olublar.

Oxu24.com-un məlumatına əsasən, bu hekayənin başlanğıcı XIX əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. 1809-cu ildə fransız ixtiraçı Nikolas Apper qidaların uzun müddət xarab olmadan saxlanılması ilə bağlı üsul hazırladı. O, qidaları şüşə qablara yerləşdirir, qabları bağlayır və istilik vasitəsilə qidaların daha uzun müddət qorunmasını təmin edirdi. Bu üsul sonradan konservləşdirmə texnologiyasının inkişafına böyük təsir göstərdi.1810-cu ildə isə ingilis taciri və ixtiraçısı Piter Durand konservləşdirilmiş qidaların saxlanılması üçün qalayla örtülmüş dəmir qablardan istifadə ideyasını patentləşdirdi. Beləliklə, qidaların daha davamlı və daşınması asan olan metal qablarda saxlanılması mümkün oldu.

Bu yenilik xüsusilə hərbi və dənizçilik sahəsində böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Əsgərlər uzun səfərlərə çıxarkən tez xarab olmayan qidalara ehtiyac duyurdular. Dənizçilər isə həftələrlə, hətta aylarla qurudan uzaqda qalırdılar. Konservləşdirilmiş qidalar bu baxımdan böyük üstünlük yaradırdı. Qida xarab olmadan uzun müddət saxlanılır, daşınması asanlaşır və müxtəlif şəraitlərdə istifadə edilə bilirdi.Amma burada gözlənilməz problem ortaya çıxdı: bu konservləri necə açmaq lazım idi?

İlk konserva qabları bugünkü qablarla müqayisədə olduqca qalın və ağır idi. Onları adi mətbəx bıçağı ilə açmaq mümkün deyildi. Buna görə də insanlar çəkic, kəsici alətlər, bıçaq və digər sərt vasitələrdən istifadə edirdilər. Bu proses həm çətin, həm də təhlükəli idi. Qabın metal hissələrinin qırılması və iti kənarların yaranması insanın yaralanmasına səbəb ola bilərdi.Hətta bəzi ilkin konserva qablarının üzərində açılması üçün “kəsici alətdən istifadə edin” məzmununda göstərişlər verilirdi. Yəni konserva qabı artıq mövcud idi, içindəki qida uzun müddət qorunurdu, lakin onu rahat şəkildə açmaq üçün xüsusi mexanizm hələ yox idi.Sonradan ixtiraçılar bu problemi həll etmək üçün müxtəlif mexanizmlər üzərində işləməyə başladılar. 1855-ci ildə ingilis Robert Yates konserva açacağı ilə bağlı patent aldı. Bu, konservlərin daha rahat açılmasına imkan verən mexanizmlərin inkişafında mühüm mərhələ hesab olunur.Lakin bu da son nöqtə deyildi. Konserva açacaqları zaman keçdikcə daha da təkmilləşdirildi. Əvvəlcə sadə kəsici mexanizmlərdən istifadə olunurdusa, sonralar qutunun kənarına bərkidilən və fırladıldıqca metalı kəsən modellər meydana çıxdı. Beləliklə, istifadəçinin əllə böyük qüvvə tətbiq etməsinə ehtiyac azaldı.

Burada daha bir maraqlı məqam var. Konservləşdirmə texnologiyasının ilk dövrlərində konserva qablarının hazırlanması ilə onların açılması arasında yaranan bu böyük zaman fərqi texnologiyanın inkişafında tez-tez rast gəlinən bir problemi göstərir: bir ixtiranın yaranması onun bütün problemləri həll etdiyi anlamına gəlmir.İnsanlar əvvəlcə qidanın xarab olmasının qarşısını almağa fokuslanmışdılar. Daha sonra qablaşdırmanın möhkəmliyi, daşınması və saxlanması məsələləri həll edildi. Yalnız bundan sonra həmin qablaşdırmanın istifadə rahatlığı ön plana çıxdı.Bu gün isə konserva açacağının sadə görünən mexanizmi bizə o qədər adi gəlir ki, onun arxasında belə uzun bir inkişaf tarixinin dayandığını çox vaxt düşünmürük. Halbuki həmin kiçik alət qida sənayesinin, hərbi təchizatın və gündəlik məişətin inkişafında mühüm rol oynayan ixtiralardan biridir.

Beləliklə, tarixdəki bu maraqlı hadisə bizə göstərir ki, bəzən ən böyük texnoloji yeniliklərin yanında ən sadə görünən problemlər uzun müddət diqqətdən kənarda qala bilər. İnsanlıq qidanı aylarla və illərlə qorumağın yolunu tapdı, lakin həmin qabın qapağını rahat açmaq üçün təxminən yarım əsr gözləməli oldu.Bu gün konserva açacağını əlimizə alanda isə sadəcə bir qapağı açmırıq. Əslində, iki əsrdən artıq davam edən texnoloji inkişafın nəticəsi olan kiçik, lakin olduqca praktik bir ixtiradan istifadə edirik.

Həmçinin oxuyun

İslam dünyasında yeni kollektiv müdafiə modeli: Azərbaycan bu ittifaqa qoşulacaq? – Təhlil  

Kəmaləddin Heydərov ona vəzifə verdi

Toya hazırlaşanlara vacib xəbər:10 faiz artım var

12 avqustda bizi nələr gözləyir? — ULDUZ FALI