Dənizin ən təhlükəli kiçik ovçusu – Zərbəsi 100°C effekt yaradır

MARAQLI

06.08.2026, 13:55

İlk baxışdan adi, kiçik bir dəniz canlısını xatırladır. Lakin alimlər onu okeanların ən heyrətamiz canlılarından biri hesab edirlər. Söhbət mantis krevetindən (mantis shrimp) gedir. Cəmi bir neçə santimetr uzunluğunda olmasına baxmayaraq, bu canlı həm qeyri-adi gücü, həm də bənzərsiz görmə qabiliyyəti ilə elm dünyasını illərdir heyrətləndirir.

Oxu24.com xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, mantis krevetinin ən diqqətçəkən xüsusiyyəti onun zərbə vurma mexanizmidir. Bu canlı xüsusi quruluşa malik ön ətraflarını yay kimi gərərək bir anda irəli atır. Zərbənin sürəti saniyədə onlarla metrə çatır və bu hərəkət o qədər sürətlidir ki, insan gözü onu demək olar ki, görə bilmir.

Alimlər bildirirlər ki, mantis krevetinin yumruğunun sürəti güllənin hərəkətinə yaxın hesab olunur. Zərbə zamanı suyun içində ani təzyiq dəyişikliyi yaranır və kavitasiya adlanan fiziki hadisə baş verir. Bu zaman suyun daxilində mikroskopik hava qabarcıqları əmələ gəlir. Həmin qabarcıqlar bir an sonra partlayaraq ikinci zərbə effekti yaradır. Beləliklə, ov təkcə ilk zərbədən deyil, onun ardınca yaranan güclü təzyiq dalğasından da zədələnir.Məhz buna görə mantis kreveti sərt qabıqlı xərçəngkimiləri, ilbizləri, molyuskları və digər dəniz canlılarını bir neçə saniyə ərzində ovlaya bilir. Onun zərbəsi bəzi hallarda o qədər güclü olur ki, nazik şüşələri və akvariumların divarlarını belə çatlada bilir.Lakin bu canlı yalnız fiziki gücü ilə deyil, görmə sistemi ilə də rekordçudur.

İnsan gözü əsasən üç rəng reseptoru vasitəsilə – qırmızı, yaşıl və mavi rəngləri qəbul edir. Mantis krevetinin gözlərində isə alimlərin müəyyən etdiyi məlumata görə, 10-dan çox, bəzi növlərdə isə 16 fərqli rəng reseptoru mövcuddur. Bu, ona insanların görə bilmədiyi ultrabənövşəyi və polarizə olunmuş işıq dalğalarını da ayırd etməyə imkan verir.Başqa sözlə, mantis krevetinin gördüyü dünya insanın gördüyü dünyadan tamamilə fərqlidir. Alimlər hesab edirlər ki, onun gördüyü rəng çalarlarını insan təsəvvür etməkdə belə çətinlik çəkər. Maraqlıdır ki, elm bu mürəkkəb görmə sisteminin bütün sirlərini hələ də tam aça bilməyib.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu qeyri-adi görmə qabiliyyəti mantis krevetinə ovunu daha dəqiq müəyyənləşdirmək, düşmənlərini vaxtında görmək və digər mantis krevetləri ilə ünsiyyət qurmaq üçün lazımdır.

Bəs bu qədər güclü canlı niyə kiçik ölçüdə qalıb?

Alimlərin fikrincə, bunun əsas səbəbi təkamül prosesidir. Kiçik bədən ölçüsü mantis krevetinə dəniz dibindəki yarıqlarda və qayaların arasında gizlənməyə, ovuna gözlənilmədən hücum etməyə və enerji sərfiyyatını minimum səviyyədə saxlamağa imkan verir. Böyük bədən isə bu üstünlükləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilərdi.Bu gün mantis kreveti biomexanika, materialşünaslıq və optika sahəsində çalışan alimlər üçün də maraq obyektidir. Onun zərbə mexanizmi gələcəyin daha davamlı materiallarının hazırlanmasında, göz quruluşu isə yeni nəsil optik cihazların yaradılmasında nümunə kimi öyrənilir.

Beləliklə, cəmi bir neçə santimetr uzunluğunda olan mantis kreveti göstərir ki, təbiətdə güc həmişə ölçü ilə müəyyən olunmur. Kiçik görünüşünün arxasında həm inanılmaz fiziki qüvvə, həm də elm üçün hələ də tam açılmamış mürəkkəb bioloji sistem gizlənir.

Həmçinin oxuyun