Balıqların yaddaşı ilə bağlı illərin mifi təkzib edildi

MARAQLI

05.08.2026, 16:59

Uzun illərdir insanların çoxu balıqlar haqqında eyni fikri təkrarlayır: guya onların yaddaşı cəmi üç saniyə davam edir. Bu iddia o qədər geniş yayılıb ki, artıq bir çox insan bunu elmi fakt kimi qəbul edir. Lakin son illərdə aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu fikir tamamilə yanlışdır. Əksinə, bəzi balıq növləri düşündüyümüzdən qat-qat ağıllıdır və hətta sadə riyazi hesablamalar aparmaq qabiliyyətinə malikdir.

Oxu24.com xəbər verir ki, Almaniyanın Bonn Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərib ki, müəyyən balıq növləri toplama və çıxma əməliyyatlarını yerinə yetirə bilir. Araşdırma zamanı alimlər balıqlara müxtəlif rəngli fiqurlar nümayiş etdiriblər. Mavi rəng “bir əlavə et”, sarı rəng isə “bir çıx” mənasını daşıyıb. Balıqlar əvvəlcə göstərilən obyektlərin sayını yadda saxlayıb, daha sonra isə rəngə uyğun olaraq nəticəni hesablayaraq düzgün cavabı seçiblər.Bu təcrübə göstərib ki, balıqlar sadəcə rəngləri ayırd etmir, eyni zamanda həmin rəngləri müəyyən riyazi əməliyyatlarla əlaqələndirməyi də bacarırlar. Yəni onlar əvvəl gördükləri say üzərində zehni əməliyyat apararaq doğru nəticəyə gəlirlər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu nəticə balıqların idrak qabiliyyətinin əvvəl düşünüldüyündən xeyli yüksək olduğunu sübut edir. Onlar yalnız instinktlərlə hərəkət edən canlılar deyil, həm də öyrənə, yadda saxlaya və əldə etdikləri məlumatlardan istifadə edə bilirlər.Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, bəzi balıq növləri müəyyən marşrutları aylarla yadda saxlaya bilir, təhlükəli yerləri tanıyır, onları ovlayan canlıları xatırlayır və təhlükə hiss etdikdə həmin ərazilərdən uzaq dururlar. Hətta uzun müddət görmədikləri digər balıqları və insanları tanıya bildiklərini göstərən elmi müşahidələr də mövcuddur.

Alimlərin fikrincə, “üç saniyəlik yaddaş” anlayışının heç bir elmi əsası yoxdur. Bu, illər əvvəl yaranmış və sonradan geniş yayılmış yanlış təsəvvürdür. Müasir tədqiqatlar balıqların yaddaşının günlərlə, həftələrlə, hətta bəzi hallarda aylarla davam edə bildiyini göstərir.Bəzi eksperimentlərdə balıqlar müəyyən siqnallara öyrəşdirilib və aylar sonra belə həmin siqnallara düzgün reaksiya verdikləri müşahidə olunub. Bu isə onların uzunmüddətli yaddaşa malik olduqlarını bir daha təsdiqləyir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, balıqların riyazi bacarıqları insanların hesabladığı kimi mürəkkəb olmasa da, onların beyninin say anlayışını formalaşdıra bilməsi olduqca maraqlı elmi faktdır. Bu xüsusiyyət onlara təbiətdə qida axtarmaq, sürü halında hərəkət etmək və təhlükələri qiymətləndirmək üçün kömək edir.

Alimlər bildirirlər ki, heyvanların intellekti barədə stereotiplər getdikcə dəyişir. Bir vaxtlar yalnız insanlara və bəzi məməlilərə aid hesab olunan bir çox idrak xüsusiyyətlərinin balıqlarda da müşahidə edilməsi təbiətin nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Deməli, akvariumda sakitcə üzən balığa baxarkən onun sadəcə yemək gözlədiyini düşünmək düzgün olmaz. Ola bilsin ki, o, ətrafını müşahidə edir, öyrəndiklərini yadda saxlayır, rəngləri fərqləndirir, sadə hesablamalar aparır və düşündüyümüzdən daha mürəkkəb zehni proseslər həyata keçirir. Balıqların “üç saniyəlik yaddaşı” isə artıq elm tərəfindən təkzib olunmuş ən məşhur miflərdən biri hesab edilir.

Həmçinin oxuyun