Kosmos əslində nə qoxuyur? – Astronavtların hamısını təəccübləndirən qəribə "qoxu" təfərrüatı

$Kosmos əslində nə qoxuyur? – Astronavtların hamısını təəccübləndirən qəribə \"qoxu\" təfərrüatı  $

MARAQLI

23.06.2026, 17:15

Biz həmişə kosmosu tamamilə boş, səssiz və qoxusuz bir mühit kimi təsəvvür edirik. Axı kosmos vakuumdur və orada nəfəs almaq üçün hava yoxdur. Lakin Beynəlxalq Kosmik Stansiyada (BKS) çalışan astronavtların qeydləri tamam fərqli bir həqiqəti ortaya çıxarır. Kosmosun özünəməxsus, kəskin və hamını şoka salan bir qoxusu var!

Oxu24.com NASA mütəxəssislərinin və astronavtların hesabatlarına istinadən kosmosun sirli ətri ilə bağlı ən qəribə detalları təqdim edir.

Açıq kosmosa çıxan astronavtlar təbii ki, skafandrı çıxarıb kosmosu birbaşa qoxulaya bilməzlər – bu, saniyələr içində ölümlə nəticələnər. Lakin onlar kosmik gəzintini bitirib stansiyanın hava şlüzünə (keçid kamerasına) daxil olduqdan və dəbilqələrini çıxardıqdan sonra dərhal qəribə bir qoxu hiss edirlər.

Bu qoxu astronavtların geyimlərinə, alətlərinə və əlcəklərinə elə hopur ki, stansiyanın içində günlərlə qalır. NASA astronavtı Toni Antonelli kosmosdan qayıtdıqdan sonra verdiyi müsahibədə deyirdi:

“Kosmosun indiyə qədər hiss etdiyim heç bir şeyə bənzəməyən bir qoxusu var. O, tamamilə fərqli, kəskin bir metal qoxusudur”.

Digər bir astronavt Tomas Cons isə bu qoxunu belə təsvir edir: “Skafandrı çıxaranda yanmış ət, qızdırılmış metal və bir az da qaynaq zamanı çıxan dumanın qoxusunu xatırladan kəskin bir iy gəlir”.

Ümumi rəylərə görə, kosmosun ətri yanmış ət, isti metal, barıt və motosiklet tüstüsünün qarışığına bənzəyir.

Bəs bu qoxunun elmi izahı nədir?

Alimlər kosmosdakı bu "yanıq" qoxusunu iki əsas səbəblə izah edirlər:

1. Ölən ulduzların qalıqları (PAH molekulları): Kainatda ömrünü başa vuran və partlayan ulduzlar ətrafa böyük miqdarda enerji və Polisiklik Aromatik Karbohidrogenlər (PAH) adlanan molekullar yayırlar. Bu molekullar kosmos boşluğunda sərbəst şəkildə gəzir və astronavtlar gəzintiyə çıxanda onların skafandrlarına yapışır. Bu maddə yerdə kömürün, sürtkü yağlarının və yanan qidaların tərkibində də tapılır.

2. Atomar Oksigen və Ozon: Kosmik stansiyanın ətrafındakı yüksək radiasiya və günəş şüaları oksigen molekullarını (O_2) parçalayaraq tək rəngli atomar oksigenə (O) çevirir. Astronavtlar stansiyaya qayıdıb hava şlüzünü təzyiqlə dolduranda bu tək atomlar normal oksigenlə birləşərək ozon (O_3) qazı yaradır. Bu sürətli kimyəvi reaksiya kəskin, yanıq və elektrik qığılcımı qoxusuna bənzər bir iy verir.

Kosmos qoxusu o qədər məşhurlaşdı ki, NASA gələcəkdə kosmosa gedəcək astronavtların bu mühitə psixoloji olaraq adaptasiya olması üçün xüsusi bir layihə başlatdı. Kimyaçı mütəxəssis Stiv Pirsə kosmos qoxusunu laboratoriya şəraitində hazırlamaq tapşırıldı.

O, astronavtların təsvirlərinə əsaslanaraq “Eau de Space” (Kosmos Ətri) adlı xüsusi bir ətir sintez etdi. Hazırda bu ətir həm astronavtların təlimlərində istifadə olunur, həm də dünyada fərqli bir suvenir kimi böyük maraqla satılır.

Kainatın digər nöqtələri necə qoxuyur?

Alimlərin fikrincə, kainatın hər yeri eyni qoxuya malik deyil. Məsələn:

1.Ay: Apollon missiyaları zamanı Aydan gətirilən tozları qoxulayan astronavtlar Ayın yanmış barıt və yaş kül kimi qoxuduğunu bildiriblər.

2.Süd Yolu Qalaktikasının mərkəzi: Astronomlar qalaktikamızın mərkəzində "etil format" adlı kimyəvi maddənin buludlarını tapıblər. Bu maddə Yerdə moruğa dad verir və həm də rom (spirtli içki) qoxuyur. Yəni qalaktikamızın mərkəzi moruqlu rom kimi qoxuyur!

3.Kometlər və bəzi planetlər: Bəzi kosmik cisimlərin tərkibində hidrogen-sulfid olduğu üçün onlar çürümüş yumurta kimi qoxuyurlar.

Yer kürəsinin təmiz havasından sonra kosmosun bu qədər "ağır və yanıq" qoxulu olması həqiqətən də təəccüblüdür.

Nigar

Həmçinin oxuyun