İşi məhkəmədən keçən şəxslərə XƏBƏRDARLIQ: Hansı məsuliyyət var?

Məhkəmə qərarını icra etməyən şəxsi hansı cəza gözləyir? – Vəkildən ciddi xəbərdarlıq

Bəzi şəxslər barələrində məhkəmə qərarı qəbul edildikdən sonra onun icrasından yayınmağa çalışır, hətta qərarı yerinə yetirmək niyyətində olmadıqlarını açıq şəkildə bildirirlər. Onlar düşünürlər ki, məhkəmə qərarının icra olunmaması ciddi hüquqi nəticələr doğurmayacaq və bununla bağlı barələrində hər hansı tədbir görülməyəcək. Halbuki məhkəmə qərarlarının icrası hüquqi dövlətin əsas prinsiplərindən biridir. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktının tələblərini yerinə yetirməmək şəxsin barəsində məcburi icra tədbirlərinin görülməsinə, qanunla müəyyən edilmiş hallarda isə inzibati və ya cinayət məsuliyyətinə səbəb ola bilər. Bəs məhkəmə qərarını icra etməkdən imtina edən şəxsləri hansı hüquqi nəticələr gözləyir? Borclunun bank hesablarına və əmlakına həbs qoyula, ölkədən çıxışına məhdudiyyət tətbiq edilə bilərmi?

Vəkil Elminaz Qafarova Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, məhkəmə qərarlarının icra edilməməsi qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş məsuliyyət yaradır. Onun sözlərinə görə, məhkəmə qərarı dövlətin adından qəbul edilir və qanuni qüvvəyə mindikdən sonra müəyyən edilmiş qaydada icra olunmalıdır. Heç bir şəxs öz istəyinə əsaslanaraq məhkəmə qərarını tanımadığını və ya onu yerinə yetirmək niyyətində olmadığını bəyan etməklə üzərinə düşən hüquqi öhdəlikdən azad ola bilməz.

Vəkil qeyd edib ki, məhkəmə qərarlarının icrası yalnız tərəflər arasında yaranmış mübahisənin həlli ilə məhdudlaşmır. Bu qərarların yerinə yetirilməsi pozulmuş hüquqların bərpası, qanuni maraqların qorunması və ədalət mühakiməsinin nəticələrinin təmin edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məhkəmə tərəfindən şəxsin üzərinə müəyyən öhdəlik qoyulubsa, həmin şəxs qərarı qanunla müəyyən edilmiş qaydada icra etməlidir. Əks halda icra prosesi çərçivəsində onun barəsində müvafiq tədbirlərin görülməsi mümkündür.

Elminaz Qafarovanın sözlərinə görə, məhkəmə qərarlarının icrası müvafiq icra qurumları və icra məmurları tərəfindən həyata keçirilir.

İcra sənədi üzrə proses başladıqdan sonra borcluya qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bildiriş göndərilə, qərarın könüllü icrası üçün müəyyən edilmiş müddət verilə bilər. Şəxs həmin müddət ərzində üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirmədikdə isə məcburi icra tədbirlərinin tətbiqi məsələsi gündəmə gəlir. Bu tədbirlərin xarakteri məhkəmə qərarının məzmunundan və icra sənədində göstərilən tələblərdən asılıdır. Məsələn, məhkəmə qərarı borcun ödənilməsi ilə bağlıdırsa, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar və prosedurlar çərçivəsində borclunun bank hesablarındakı pul vəsaitlərinə, gəlirlərinə və əmlakına yönəlmiş icra tədbirləri görülə bilər. Zəruri hallarda əmlak üzərinə həbs qoyulması, onun qiymətləndirilməsi və qanuni qaydada realizə edilməsi yolu ilə borcun ödənilməsi təmin oluna bilər. Aliment, əməkhaqqı, dəymiş ziyanın ödənilməsi və digər maliyyə öhdəlikləri ilə bağlı qərarların icrası zamanı da müvafiq mexanizmlər tətbiq edilə bilər. Borclunun gəlirləri və əmlak vəziyyəti araşdırıla, qanuni əsaslar olduqda onun gəlirlərindən tutulmalar həyata keçirilə bilər. Bu səbəbdən məhkəmə qərarını icra etməmək borcun və ya digər öhdəliyin aradan qalxması demək deyil.

Vəkil diqqətə çatdırıb ki, məhkəmə qərarının icrasından yayınan şəxs bəzi hallarda inzibati, qanunla müəyyən edilmiş daha ağır hallarda isə cinayət məsuliyyətinə cəlb oluna bilər.

Burada əsas məsələ hansı məhkəmə qərarının icra edilməməsi, şəxsin davranışının xarakteri, icradan yayınmanın səbəbləri və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan məsuliyyət əsaslarının mövcudluğudur. İcra sənədinin tələblərini üzrsüz səbəbdən yerinə yetirməmək, icra məmurunun qanuni tələblərinə əməl etməmək və ya icra prosesinə maneçilik törətmək vəziyyətdən asılı olaraq hüquqi məsuliyyət yarada bilər.

Elminaz Qafarovanın sözlərinə görə, qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktının qəsdən və qərəzli şəkildə icra edilməməsi daha ciddi hüquqi nəticələrə səbəb ola bilər. Lakin hər bir gecikməni və ya öhdəliyin vaxtında yerinə yetirilməməsini avtomatik olaraq cinayət əməli kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Şəxsin real maliyyə imkanları, öhdəliyi yerinə yetirmək üçün hansı addımları atması, icradan yayınmanın qəsdən olub-olmaması və digər hallar hüquqi qiymətləndirmə zamanı nəzərə alınmalıdır. Yəni məsuliyyət məsələsi hər bir konkret işin faktiki vəziyyətinə və qanunun tələblərinə uyğun müəyyən edilir.

Hüquqşünasın diqqət çəkdiyi digər mühüm məqam borclunun ölkədən getmək hüququnun məhdudlaşdırılması ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, qanunvericilikdə müəyyən edilmiş hallarda məhkəmə qərarının icrasından yayınan şəxsin ölkədən çıxışına müvəqqəti məhdudiyyət qoyulması mümkündür. Bununla belə, belə bir qadağa hər bir borcluya avtomatik tətbiq edilmir. Məhdudiyyətin qoyulması üçün qanuni əsaslar mövcud olmalı və müvafiq prosedur qaydalarına əməl edilməlidir. İcra sənədinin tələblərinin yerinə yetirilməməsi, icra prosesinin gedişi və digər hüquqi hallar nəzərə alınaraq müvafiq qərar qəbul edilə bilər. Öhdəlik yerinə yetirildikdə və ya məhdudiyyətin aradan qaldırılması üçün qanuni əsas yarandıqda isə onun ləğvi məsələsinə baxıla bilər.

Vəkil bildirib ki, bəzi şəxslər məhkəmə qərarını icra etməməklə məsuliyyətdən yayına biləcəklərini düşünürlər. Halbuki bu cür davranış onların vəziyyətini daha da mürəkkəbləşdirə, əlavə xərclərə, məcburi icra tədbirlərinə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər məhdudiyyətlərə səbəb ola bilər. Məhkəmə qərarı ilə razılaşmayan şəxslər isə onu sadəcə icra etməkdən imtina etməklə kifayətlənməməli, qanunun verdiyi şikayət və hüquqi müdafiə imkanlarından istifadə etməlidirlər.

Elminaz Qafarova qeyd edib ki, məhkəmə qərarının qanunsuz və ya əsassız olduğunu düşünən şəxsin həmin qərardan qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada şikayət vermək hüququ var. Bunun üçün apellyasiya və digər müvafiq məhkəmə prosedurlarından istifadə edilməlidir. Bununla yanaşı, qərardan şikayət verilməsinin onun icrasını avtomatik dayandırdığı düşüncəsi də doğru deyil. İcranın dayandırılması məsələsi konkret işin xüsusiyyətləri və qanunvericiliyin tələbləri nəzərə alınmaqla həll edilir.

Vəkilin sözlərinə görə, məhkəmə qərarını icra etməkdə maddi çətinliklə üzləşən şəxslər də vəziyyətdən yayınmaq əvəzinə, mövcud imkanlarını və çətinliklərini sənədlərlə əsaslandırmalı, qanuni mexanizmlərdən istifadə etməlidirlər. Müvafiq hallarda qərarın icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icrası ilə bağlı qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada müraciət etmək mümkündür. Belə müraciətlərin təmin edilməsi isə işin konkret hallarından və səlahiyyətli orqanın qərarından asılıdır.

Beləliklə, məhkəmə qərarını icra etməmək şəxsi üzərinə düşən öhdəlikdən azad etmir. Əksinə, icradan yayınma məcburi icra tədbirlərinin görülməsinə, qanuni əsaslar olduqda inzibati və ya cinayət məsuliyyətinə, eləcə də ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılmasına gətirib çıxara bilər. Məhkəmə qərarı ilə razılaşmayan şəxslər qanuni şikayət mexanizmlərindən istifadə etməli, qərarı icra etmək imkanları məhdud olduqda isə bunu müvafiq qaydada əsaslandırmalıdırlar. Çünki məhkəmə aktlarının icrası hüquqi öhdəlikdir və bu öhdəliyə etinasız yanaşmaq şəxsin hüquqi vəziyyətini daha da ağırlaşdıra bilər.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Ramiz Mehdiyevlə bağlı bu qərar VERİLDİ

Uşaq ana bətnində sidiyə gedirmi? – Ginekoloq maraqlı məqamlara aydınlıq gətirdi  

Hadisənin baş verdiyi məktəblə bağlı ŞOK! Şagirdlərin geyimi... (VİDEO)

Xaş sevənlərə xəbərdarlıq: Bu üç xəstəlikdən əziyyət çəkənlər ehtiyatlı olmalıdır