Nikahda həyat yoldaşının hədiyyə etdiyi ev boşanma zamanı bölünürmü? – Vəkildən AÇIQLAMA  

Boşanma prosesində tərəflər arasında ən çox mübahisə yaradan məsələlərdən biri də nikah dövründə əldə edilmiş əmlakın necə bölünməsidir. Xüsusilə ər-arvaddan birinin digərinə ev, mənzil və ya digər daşınmaz əmlak hədiyyə etdiyi hallarda bu əmlakın boşanmadan sonra kimə məxsus olması ilə bağlı suallar meydana çıxır. Bəzən tərəflər “nikah dövründə alınıbsa, mütləq bölünməlidir” düşüncəsində olur, digər hallarda isə “mənə hədiyyə edilibsə, heç bir halda bölünə bilməz” yanaşmasına üstünlük verilir. Halbuki məsələ yalnız əmlakın nikah dövründə əldə edilməsi ilə həll olunmur. Əmlakın hansı əsasla əldə edilməsi, hədiyyənin rəsmi şəkildə rəsmiləşdirilib-rəsmiləşdirilməməsi, mülkiyyət hüququnun kimin adına qeydiyyata alınması və sonradan həmin əmlaka ümumi vəsait hesabına sərmayə qoyulub-qoyulmaması mühüm əhəmiyyət daşıyır.Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, ər-arvadın nikah dövründə əldə etdikləri əmlak, bir qayda olaraq, onların ümumi mülkiyyəti hesab olunur. Lakin bu qaydanın istisnaları da var. Mülki Məcəllənin 225.2-ci maddəsinə əsasən, ər-arvaddan birinin nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə etdiyi əmlak onun ayrıca mülkiyyəti sayılır.Bu səbəbdən nikah dövründə həyat yoldaşına hədiyyə edilmiş evin boşanma zamanı avtomatik olaraq bölünməsi barədə fikir söyləmək düzgün deyil. Burada əsas məsələ həmin evin hüquqi baxımdan həqiqətən hədiyyə kimi rəsmiləşdirilib-rəsmiləşdirilməməsidir. Daşınmaz əmlakla bağlı bağışlama əməliyyatının sənədlərlə təsdiqlənməsi və mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatında əks olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Notariat qaydaları da nikah müddətində hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə edilmiş əmlakın ayrıca əmlak kimi qiymətləndirildiyini nəzərdə tutur.

Məsələ ilə bağlı vəkil Ramin İsayev Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, vətəndaşların bu mövzuda ən çox yol verdiyi səhvlərdən biri “hədiyyə edilib” ifadəsini sənədlə təsdiqlənmiş hüquqi fakt kimi qəbul etməkdir.

Vəkilin sözlərinə görə, ər-arvaddan birinin digərinə “bu ev sənindir” deməsi ilə daşınmaz əmlakın hüquqi statusu avtomatik olaraq dəyişmir. Hədiyyənin rəsmi şəkildə rəsmiləşdirilməsi, müvafiq sənədlərin mövcudluğu və mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatında kimin adına olması araşdırılmalıdır.

“Vətəndaşlar bəzən deyirlər ki, həyat yoldaşım mənə hədiyyə edib, ona görə bu ev boşanma zamanı bölünməməlidir. Burada ilk növbədə baxmaq lazımdır ki, həmin hədiyyə hansı formada verilib. Rəsmi bağışlama müqaviləsi varmı, əmlak kimin adına rəsmiləşdirilib, çıxarışda hansı məlumatlar göstərilir – bütün bunlar əhəmiyyətlidir. Əgər daşınmaz əmlak rəsmi qaydada bağışlanıbsa və mülkiyyət hüququ həmin şəxsin adına qeydiyyata alınıbsa, ümumi qaydaya görə bu əmlak onun ayrıca mülkiyyəti hesab olunur”, – deyə Ramin İsayev bildirib.

Vəkil qeyd edib ki, nikah dövründə əldə olunan hər bir əmlakın ümumi əmlak kimi qiymətləndirilməsi barədə yanaşma doğru deyil. Əmlakın əldə edilmə üsulu burada əsas məsələlərdən biridir. Məsələn, ər-arvad nikahda olduqları müddətdə ev alıblarsa, bu əmlakın ümumi mülkiyyət hesab edilməsi üçün əsas yarana bilər. Amma həmin ev tərəflərdən birinə hədiyyə edilibsə, vəziyyət fərqli qiymətləndirilir.Bununla yanaşı, ayrıca mülkiyyət hesab edilən əmlakın sonradan ümumi mülkiyyətə çevrilməsi ehtimalı da qanunvericilikdə nəzərdə tutulur. Mülki Məcəllənin 225.4-cü maddəsinə əsasən, ər-arvaddan birinin əmlakının dəyəri nikah dövründə ər-arvadın ümumi vəsaiti və ya digər tərəfin şəxsi vəsaiti hesabına əhəmiyyətli dərəcədə artırılıbsa, həmin əmlak müəyyən hallarda birgə mülkiyyət hesab edilə bilər. Əsaslı təmir, yenidənqurma və əmlakın dəyərini əhəmiyyətli şəkildə artıran digər işlər buna nümunə ola bilər.Məsələn, həyat yoldaşı nikah dövründə digər tərəfə ev bağışlayıb və ev həmin şəxsin adına rəsmiləşdirilib. Bu halda ilkin olaraq ev həmin şəxsin ayrıca mülkiyyəti hesab olunur. Lakin sonrakı illərdə ər-arvadın ümumi gəlirləri hesabına evdə böyük həcmdə əsaslı təmir aparılıb, ev yenidən qurulub, sahəsi artırılıb və nəticədə daşınmaz əmlakın dəyəri əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlibsə, digər tərəfin bu əmlakla bağlı iddiası ayrıca qiymətləndirilə bilər.

Ramin İsayevin sözlərinə görə, belə hallarda məhkəmə üçün sənədlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bağışlama müqaviləsi, çıxarış, əmlakın əvvəlki və sonrakı vəziyyətini göstərən sənədlər, bank köçürmələri, təmir xərcləri ilə bağlı ödənişlər və digər sübutlar əmlakın hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsində rol oynaya bilər.

“Əmlak mübahisələrində sənədlər çox vacibdir. Tərəflər öz iddialarını mümkün qədər sənədlərlə əsaslandırmalıdırlar. Əgər deyilir ki, evə ümumi vəsait hesabına əsaslı təmir qoyulub, bunun da sübutu olmalıdır. Bank köçürmələri, ödənişlər, müqavilələr, elektron əməliyyatlar və digər sənədlər müəyyən hallarda bu məsələnin araşdırılması üçün əhəmiyyət daşıya bilər”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Mütəxəssis bildirib ki, müasir dövrdə əmlak mübahisələri yalnız kağız üzərində olan sənədlərlə məhdudlaşmır. Bank hesablarından edilən köçürmələr, elektron ödənişlər və digər rəqəmsal məlumatlar da konkret hallardan asılı olaraq tərəflərin iddialarını əsaslandıran sübutlar sırasında nəzərə alına bilər. Lakin hər bir elektron məlumatın hüquqi qiyməti onun məzmunundan, mənbəyindən və iş üzrə digər sübutlarla əlaqəsindən asılıdır.Mövzuda diqqət çəkən digər məqam isə boşanmanın səbəbidir. Bəzən tərəflərdən biri həyat yoldaşının xəyanət etdiyini əsas gətirərək onun əmlakdan pay almaq hüququnun aradan qalxdığını düşünür. Lakin xəyanət faktının mövcudluğu öz-özlüyündə əmlakın hüquqi rejimini avtomatik dəyişmir. Əmlakın bölünüb-bölünməməsi ilk növbədə onun ayrıca və ya ümumi mülkiyyət olması, hansı əsasla əldə edilməsi və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər hallarla müəyyənləşdirilir.Başqa sözlə, “xəyanət edib, ona görə evdən pay düşmür” və ya “mənə hədiyyə edib, deməli ev mütləq bölünəcək” kimi ümumi yanaşmalar hüquqi baxımdan doğru deyil. Hər bir konkret işdə əmlakın əldə edilmə və rəsmiləşdirilmə qaydası, tərəflərin hüquqları və təqdim etdikləri sübutlar ayrıca qiymətləndirilir.

Vəkil həmçinin bildirib ki, daşınmaz əmlakın çıxarışının olması mühüm sənəd olsa da, məsələnin bütün tərəflərini təkbaşına müəyyən etmir. Çıxarışla yanaşı, həmin hüququn hansı əsasla yarandığına da baxmaq lazımdır. Əmlakın nikahdan əvvəl əldə edilməsi, nikah dövründə hədiyyə edilməsi, vərəsəlik yolu ilə keçməsi və ya nikah dövründə ümumi vəsait hesabına alınması müxtəlif hüquqi nəticələr doğura bilər. Notariat qaydalarında da əmlakın mülkiyyətçisinin onu nikahdan əvvəl və ya nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə etdiyi müəyyən edilərsə, həmin əmlakın özgəninkiləşdirilməsi zamanı digər həyat yoldaşının razılığının tələb olunmadığı göstərilir.

Ramin İsayev vətəndaşlara tövsiyə edib ki, nikah münasibətləri davam edərkən belə əmlakla bağlı hüquqi məsələləri yalnız şifahi razılaşmalarla həll etməsinlər. Xüsusilə ev, mənzil və torpaq kimi daşınmaz əmlakın bir şəxsdən digərinə verilməsi zamanı hüquqi rəsmiləşdirmə gələcəkdə yarana biləcək mübahisələrin qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Beləliklə, nikah dövründə həyat yoldaşına rəsmi qaydada hədiyyə edilmiş və onun adına rəsmiləşdirilmiş ev ümumi qaydaya görə boşanma zamanı ər-arvad arasında bölünən əmlak hesab edilmir. Lakin həmin əmlakın dəyərinin nikah dövründə ümumi vəsait hesabına əhəmiyyətli dərəcədə artırılması kimi hallar varsa, məsələ fərqli hüquqi qiymətləndirilə bilər. Buna görə də belə mübahisələrdə yalnız “hədiyyədir” və ya “nikah dövründə əldə edilib” ifadəsinə deyil, əmlakın hüquqi tarixçəsinə, rəsmi sənədlərə və tərəflərin təqdim etdiyi sübutlara baxmaq lazımdır.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Sürücülərin diqqətinə!30 manat oldu  — DİN-in  Kollegiyası  qərar verdi

Ceyhun Bayramovun BMT-də keçirdiyi həmin görüş: Bakı ilə Fransa anlaşır?

Övladı məktəbə gedən valideynlərin DİQQƏTİNƏ!  — Psixoloqlar vacib detalları AÇIQLAYIR

Etibarnamə ilə avtomobil sürən şəxslərə mühüm xəbər – Vəkildən AÇIQLAMA