Boşanmada uşağa evdən pay düşürmü?

HÜQUQ

26.08.2026, 12:14

Boşanma zamanı ailə üzvləri arasında əmlak bölgüsü ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biridir. Xüsusilə ailənin adına ev və ya torpaq sahəsi rəsmiləşdirilibsə və ailədə yetkinlik yaşına çatmaq üzrə olan uşaq varsa, həmin əmlakdan uşağa da pay düşüb-düşmədiyi ilə bağlı suallar yaranır. Bir çox hallarda valideynlər hesab edirlər ki, ailədə uşağın olması onun valideynlərin əmlakında avtomatik olaraq müəyyən paya sahib olması deməkdir. Lakin hüquqi baxımdan bu məsələyə başqa cür yanaşılır.

Vəkil Vəfa Qədirova Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, ilk növbədə ər-arvadın mülkiyyət hüquqları ilə uşağın gələcək vərəsəlik hüququ bir-birindən fərqləndirilməlidir.

Onun sözlərinə görə, ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti bölünərkən əsas tərəflər ər və arvaddır. Uşağın ailədə olması onun avtomatik olaraq həmin əmlakın sahibi olması anlamına gəlmir.

“Ümumi birgə mülkiyyət dedikdə ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti nəzərdə tutulur. Əmlak bölünərkən uşağın orada avtomatik olaraq payı yoxdur. Bu, ər-arvadın mülkiyyətidir. Uşaq həmin əmlakla bağlı gələcəkdə vərəsə kimi hüquq əldə edə bilər. Yəni ata və ya ana vəfat etdikdə və həmin şəxsin adına əmlak qaldıqda, uşağın vərəsəlik hüququ məsələsi meydana çıxa bilər”, – deyə vəkil qeyd edib.

Vəfa Qədirova bildirib ki, məsələn, ailədə bir ev və torpaq sahəsi var və onların çıxarışı mövcuddur. Əgər bu əmlak nikah dövründə ər-arvad tərəfindən əldə edilibsə, ilk növbədə onun ümumi birgə mülkiyyət olub-olmaması müəyyən edilməlidir. Əmlakın yalnız bir tərəfin adına rəsmiləşdirilməsi də hər zaman digər həyat yoldaşının həmin əmlak üzərində hüququnun olmadığı anlamına gəlmir.Bu səbəbdən boşanma zamanı “çıxarış kimin adınadır?” sualı ilə yanaşı, “əmlak nə vaxt əldə olunub?”, “hansı vəsait hesabına alınıb?”, “nikahdan əvvəl mövcud olubmu?”, “hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə edilibmi?” kimi məsələlər də araşdırılmalıdır.Məsələn, torpaq sahəsi nikahdan əvvəl ər-arvaddan birinin şəxsi mülkiyyətində olubsa, sonradan həmin əmlakın taleyi başqa cür qiymətləndirilə bilər. Eyni zamanda, nikah dövründə valideynlərdən birinə miras qalan və ya hədiyyə edilən əmlak da ümumi ailə əmlakından fərqlənə bilər.

Vəkilin sözlərinə görə, bu məsələdə uşağın yaşı da müəyyən əhəmiyyət daşıyır. Əgər uşaq hələ yetkinlik yaşına çatmayıbsa, məhkəmə əmlak bölgüsü zamanı onun mənafeyini nəzərə ala bilər. Lakin uşağın mənafeyinin nəzərə alınması ilə onun birbaşa həmin evə və ya torpağa mülkiyyətçi olması eyni şey deyil.

“Uşağın mənafeyi ayrıca nəzərə alına bilər. Amma bu, uşağa avtomatik olaraq evdən və ya torpaqdan pay verilməsi demək deyil. Əmlak bölgüsü ilə vərəsəlik hüququnu qarışdırmaq olmaz”, – deyə Vəfa Qədirova vurğulayıb.

Hüquqşünas bildirib ki, vətəndaşların tez-tez yol verdiyi yanlışlıqlardan biri də uşağın yetkinlik yaşına çatması ilə bağlıdır. Məsələn, ailədə bir uşağın iyul ayında 18 yaşı tamam olacaqsa, bu fakt onun valideynlərinin əmlakında avtomatik olaraq pay əldə etməsinə səbəb olmur.18 yaşın tamam olması uşağın hüquqi statusunun dəyişməsi baxımından mühüm hadisədir, lakin bu, valideynlərin mülkiyyətinin avtomatik olaraq övlad arasında bölünməsi demək deyil. Əmlakın sahibi sağ olduğu müddətdə həmin əmlak üzərində uşağın sırf övladlıq münasibətindən irəli gələn avtomatik mülkiyyət payı yaranmır.

Vəfa Qədirova qeyd edib ki, mülkiyyət hüququ ilə vərəsəlik hüququ arasında ciddi fərq var. Uşaq valideyninin əmlakına gələcəkdə vərəsə ola bilər, lakin valideyn sağ olduğu müddətdə həmin əmlak üzərində avtomatik mülkiyyətçi hesab edilmir.Məsələn, ata vəfat etdikdən sonra onun adına olan və vərəsəlik kütləsinə daxil olan əmlak üzrə qanunla müəyyən edilmiş vərəsələrin hüquqları yaranır. Bu zaman uşağın da vərəsə kimi pay əldə etməsi mümkündür. Lakin boşanma zamanı ata və ananın ümumi əmlakının bölünməsi tamam başqa hüquqi prosesdir.Burada başqa bir mühüm məqam da nəzərə alınmalıdır. Əgər söhbət ər-arvadın ümumi əmlakından gedirsə, əvvəlcə həmin əmlakın tərəflər arasında hansı qaydada bölünəcəyi müəyyənləşdirilir. Bundan sonra hər bir şəxsin öz mülkiyyətində qalan əmlak üzərində sərəncam hüququ yaranır. Uşağın gələcəkdə həmin əmlaka vərəsəlik hüququ isə ayrıca məsələdir.

Vəkil həmçinin bildirib ki, valideynlərin boşanması uşağın valideynlərdən birinin vərəsəsi olmaq imkanını aradan qaldırmır. Ata və ana ayrılsalar belə, uşaq onların övladı olaraq qalır və gələcəkdə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlər daxilində vərəsəlik münasibətlərində iştirak edə bilər.Bu səbəbdən boşanma zamanı “uşaq var, deməli, evdən ona da pay düşməlidir” yanaşması hüquqi baxımdan düzgün deyil. Əvvəlcə əmlakın hüquqi statusu müəyyənləşdirilməli, daha sonra ər-arvadın həmin əmlak üzərində hüquqları qiymətləndirilməlidir.Digər tərəfdən, əgər valideynlərdən biri əmlakı öz vəsaiti hesabına əldə edib və həmin əmlak onun ayrıca mülkiyyətidirsə, bu halda da uşağın həmin əmlaka hazırda avtomatik sahiblik hüququ yaranmır. Sadəcə gələcəkdə vərəsəlik açıldığı zaman həmin əmlakla bağlı vərəsəlik hüququ məsələsi ortaya çıxa bilər.

Mütəxəssis hesab edir ki, hər bir belə iş fərdi şəkildə araşdırılmalıdır. Çünki eyni görünən iki ailə mübahisəsində əmlakın əldə edilmə tarixi, ödəniş mənbəyi, çıxarışın hüquqi əsası, nikahın müddəti və digər faktlar tamamilə fərqli ola bilər.

Nəticə etibarilə, ailədə bir uşağın olması boşanma zamanı ev və ya torpaq sahəsinin avtomatik olaraq üç hissəyə bölünməsi və uşağa ayrıca pay verilməsi demək deyil. Əgər əmlak ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyətidirsə, əsasən onların arasında bölünür. Yetkinlik yaşına çatmayan uşağın mənafeyi müəyyən hallarda nəzərə alına bilər, lakin bu, uşağın avtomatik mülkiyyətçi olması anlamına gəlmir.Uşağın həmin əmlak üzərində vərəsəlik hüququ isə valideynlərdən birinin vəfat etməsi və vərəsəliyin açılması kimi hallarda gündəmə gəlir. Buna görə də boşanma zamanı əmlak bölgüsü ilə gələcək vərəsəlik hüququnu eyni anlayış kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.

Həmçinin oxuyun