Arıqlamaq üçün pəhrizdən daha çox nə lazımdır? – Nutrisoloqdan AÇIQLAMA

CƏMİYYƏT

19.08.2026, 13:30

Arıqlamaq üçün müxtəlif pəhrizlərə əməl edən, qidalanmasına diqqət göstərən, hətta müəyyən fiziki aktivliklə məşğul olan bəzi insanlar buna baxmayaraq çəkilərində istədikləri azalmağı görə bilmirlər. Belə vəziyyətdə ilk olaraq analizlərə müraciət edilir. Analizlərin normal çıxması isə insanda “deməli, hər şey qaydasındadır, bəs niyə arıqlaya bilmirəm?” sualını yaradır.Əslində çəkiyə təsir edən amillər yalnız laborator analizlərin nəticələri ilə məhdudlaşmır. İnsanın yuxu rejimi, gündəlik stress səviyyəsi, qidalanma vərdişləri, qəbul etdiyi zülalın miqdarı, gün ərzində nə qədər hərəkət etməsi və yeməklər arasındakı müddət də arıqlama prosesində mühüm rol oynayır. Artıq çəkiyə yalnız “çox yemək” prizmasından yanaşmaq da düzgün deyil. Mütəxəssislər piylənmənin və çəki idarəetməsinin daha kompleks proses olduğunu vurğulayırlar.

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən nutrisoloq uzman Günay Nasir bildirib ki, analiz nəticələrinin normal olması insanın arıqlamasına mane olan bütün səbəblərin avtomatik olaraq aradan qalxması demək deyil.

Günay Nasirin sözlərinə görə, çəki azaltmaq istəyən insan ilk növbədə öz gündəlik həyat tərzinə nəzər salmalıdır. Çünki bəzən insan sağlam qidalandığını düşünür, lakin gün ərzində qəbul etdiyi kiçik qəlyanaltıları, şirin içkiləri, çay yanında yeyilən məhsulları və digər qidaları ümumi qida qəbuluna daxil etmir. Halbuki bu cür “kiçik” əlavələr günün sonunda kifayət qədər enerji qəbuluna səbəb ola bilər.

Mütəxəssis qeyd edib ki, yuxu rejimi də arıqlama prosesinin vacib hissələrindən biridir. Gecə saatlarında kifayət qədər yatmamaq və yuxu rejiminin davamlı pozulması insanın gündəlik fəaliyyətinə və qidalanma davranışına təsir göstərə bilər. Yuxusuzluq nəticəsində gün ərzində halsızlıq yarana, fiziki aktivlik azala və insan daha çox yeməyə meyllənə bilər.Bundan başqa, stress faktoru da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Davamlı stress bəzi insanlarda iştahanın dəyişməsinə, xüsusilə də şirniyyat və yüksək kalorili qidalara meylin artmasına səbəb ola bilər. Bu baxımdan arıqlama proqramı hazırlanarkən insanın yalnız nə yediyinə deyil, necə yaşadığına da diqqət yetirmək lazımdır.

Günay Nasir qidalanmada zülalın düzgün şəkildə müəyyənləşdirilməsinin də əhəmiyyətli olduğunu vurğulayıb. Zülal mənbələrinin rasionda kifayət qədər yer alması toxluq hissinin qorunmasına və arıqlama prosesində əzələ kütləsinin saxlanmasına kömək edə bilər. Lakin burada əsas məsələ zülalı həddindən artıq artırmaq deyil, onu insanın ümumi qidalanmasına uyğun və balanslı şəkildə yerləşdirməkdir.

Mütəxəssis həmçinin uzun müddət ac qalmağın arıqlama üçün ideal strategiya olmadığını diqqətə çatdırıb. Bəzi insanlar daha tez çəki itirmək məqsədilə gün ərzində çox az qidalanır və ya uzun saatlar ərzində yemək yemirlər. Bu isə hər kəs üçün uyğun yanaşma deyil. Uzun müddət ac qaldıqdan sonra insanın növbəti qida qəbulunda həddindən artıq yeməsi və yüksək kalorili məhsullara üstünlük verməsi mümkündür.Arıqlamaq prosesində əsas məqsəd sadəcə tərəzidə rəqəmin aşağı düşməsi deyil, davamlı və sağlam həyat tərzinin formalaşdırılmasıdır. Çünki qısa müddətli, həddindən artıq məhdudlaşdırıcı pəhrizlərlə itirilən çəkinin sonradan geri qayıtması mümkündür. Bu səbəbdən insan gündəlik həyatında uzun müddət davam etdirə biləcəyi qidalanma modelinə üstünlük verməlidir.Fiziki aktivlik də bu prosesin ayrılmaz hissəsidir. Gün ərzində az hərəkət edən insanın yalnız qidanı azaltmaqla istədiyi nəticəni əldə etməsi çətinləşə bilər. Gündəlik gəzinti, hərəkətin artırılması və insanın fiziki imkanlarına uyğun məşqlər ümumi enerji sərfiyyatının yüksəlməsinə kömək edir.Digər tərəfdən, hər bir insanın arıqlama sürəti eyni deyil. Eyni pəhrizə əməl edən iki şəxsin nəticələri fərqli ola bilər. Bədən quruluşu, yaş, əzələ kütləsi, gündəlik aktivlik, qidalanma vərdişləri və digər fərdi xüsusiyyətlər bu prosesə təsir edir. Buna görə də bir insanın qısa müddətdə verdiyi çəkini digər şəxsdən gözləmək düzgün yanaşma deyil.

Mütəxəssislər onu da bildirirlər ki, çəki problemi davamlıdırsa və insan düzgün qidalanma və həyat tərzi dəyişikliklərinə baxmayaraq nəticə əldə edə bilmirsə, əlavə tibbi qiymətləndirmə aparılması vacibdir. Çünki bəzi hallarda artıq çəkinin arxasında hormonal və metabolik səbəblər, yuxu problemləri və digər sağlamlıq amilləri dayana bilər. Oxu24.com-da dərc olunan digər tibbi açıqlamalarda da artıq çəkinin səbəblərinin kompleks şəkildə araşdırılmasının vacibliyi vurğulanır.

Günay Nasir bildirib ki, insanın analizlərinin normal olması arıqlama prosesinin mümkün olmadığını göstərmir. Əksinə, bu halda diqqəti gündəlik həyat tərzinə, qida seçimlərinə, yuxuya, stressə və fiziki aktivliyə yönəltmək lazımdır.Beləliklə, “analizlərim normaldır, amma arıqlaya bilmirəm” deyən şəxslər üçün əsas məsələ yalnız daha az yemək deyil. Gündəlik qidalanmanın keyfiyyəti, porsiyalar, zülal balansı, yuxu, stressin idarə olunması və fiziki aktivlik birlikdə qiymətləndirilməlidir. Çəki azaltmaq üçün ən düzgün yol isə insanın fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla sağlam və davamlı həyat tərzi formalaşdırmaqdır.

Nutrisoloq uzman Günay Nasirin sözlərinə görə, arıqlama prosesində əsas nəticəni yalnız pəhriz deyil, bütövlükdə həyat tərzinin dəyişdirilməsi müəyyənləşdirir.

Həmçinin oxuyun