Üzərliyin tərkibində bu maddələr  var imiş — Həkim faydalarını AÇIQLADI  

"Yüz illərdir həm xalq təbabətində istifadə edilir, həm hədislərdə var"- Fitoterapevt üzərliyin faydalarından danışdı

Hazırda üzərlik bitkisinin zərərləri ilə bağlı mediada məlumatlar yayılır. Yyaılan xəbərlərdə  deyilir ki,bu bitki zəhərlidir və mütəmadi istifadəsi sağlamlığa zərər verə bilər. "Tüstüsü bronxlara və tənəffüs yollarına mənfi təsir göstərir, ağciyər xəstəlikləri olan insanlar üçün təhlükəlidir",-deyə qeyd olunur.

Məsələ ilə bağlı  fitoterpevt  Tuqay Əsgərli  Oxu24.com-un suallarını cavablandırıb. 

-Turqay bəy,min illərdir xalqımızın, elə tibbimizin də faydalı hesab etdiyi üzərlik bitkisi doğrudanmı təhlükəlidir?

-Əvvəlcə üzərlik haqqında danışaq,daha  sonra onun  xüsusiyyətlərini ortaya qoyaq.Deməli, üzərlik, elmi adı -Peganum harmala L. – olan bu bitkinin  farmakoloji xüsusiyyətləri və təhlükəsizlik aspektləri tarix boyu müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunub. Xalq təbabətində geniş yayılmış bu bitki müasir elmi araşdırmalarda da diqqət mərkəzindədir.Tədqiqatlarda onun antimikrob, antioksidant, antiparazitar, sedativ və potensial antikonvulsant (epilepsiya əleyhinə) təsirləri qeyd olunub. Fitoterapiya praktikasında üzərlik müəyyən hallarda istifadə edilsə də, onun güclü bioloji aktivliyə malik olması səbəbilə ehtiyatla yanaşılmalıdır. 

-Əsrlər əvvəl Peyğəmbərimiz (s): "Üzərliyin hər bir budağına, yarpağına və meyvəsinə bir nəfərin əli yetişənə və ya o, meyvə olana qədər bir mələk vəkil edilib. Onun kökündə və budaqlarında bir sirr, dənəsində isə yetmiş iki dərdin dərmanı var. Elə isə onunla və buxurla müalicə olunun" tövsiyəsi edib. 72 dərdin  dərmanı olan üzərliyin  tərkibində nə var ki?

-Bitkinin kimyəvi tərkibi əsas aktiv maddələrlə zəngindir, üzərlik toxumlarında əsasən karbolin alkaloidləri mövcuddur. Bunların içərisində əsas bioloji aktiv maddələr: Harmin,Harmalin,Harmol kimi alkaloidlər bitkinin farmakoloji təsirinin əsasını təşkil edir. Onların antimikrob, antiviral, antiparazitar, antikonvulsant (epilepsiya əleyhinə) və sedativ təsirləri müxtəlif eksperimental tədqiqatlarda göstərilib.Yandırılaraq  qoxusunun insana verilməsi və baş ağrılarına  müsbət təsiri məhz bu  alkaloidlərdən irəli gəlir . 

-Xalq təbabətində var:“nəzər dəymə”, yaxud, ağır depressiya halında olmağın çarəsini nənələrimiz  üzərliklə  ortadan qaldırdığını öz gözümüzlə görmüşük.Başımız ağrıyıb, üzərliyin tüstüsünü iylədikdən sonra baş ağrısı çəkilib. 

Həmçinin oxuyun

Prezident İlham Əliyev yeni FƏRMAN İMZALADI

ATV-dən şok qərar - Zaurun da verilişi bağlandı 

Milli Məclis mühüm qərarlar qəbul etdi: Azərbaycanda bu dəyişiklər OLDU

DSX açıqlama yaydı: Sərhəddə silahlı insident olub 

-Bəli, antikonvulsantın təsiri haqqında xüsusi danışmaq lazımdır. Yandırılmış üzərlliyin tüstüsündə olan bu  maddə sstres və depressiya kimi mənfi halların qarşısını alır ki, bu da  epilepsiya xəstələrinə   fayda verir. 

-Doktor, xalqımız  hələ tibb inkişaf etməmişdən əvvəl  belə üsullarla sağlamlığını qorumağa çalışıb.Təbii ki, müsəlman olaraq üzərlik yandıranda müqəddəs kitab olan Quranda adı gedən  "əl-Fələq" və "ən-Nas" surələrini də  söyləyirdilər.Hətta hədislərdə deyilir ki, Məhəmməd Peyğəmbər iki acı şeydə- üzərlik və səbrdə necə bir şəfa olduğuna dair fikir bildirib.100 illər əvvəl deyilmiş bu fikirlər hazırda sizin klinikanın araşdırmasında necə dəyərləndirilir?

-Klinikamızın araşdırmaları sayəsində müəyyən olunubdur ki, üzərliyin toxumu oynaq ağrılarının ən yaxşı dərmanıdır. Toxumunu əzərək isti su ilə qarışdrıb alınan kütləni isti-isti bədənin ağrıyan yerinə qoyanda ağrılar kəsilir.Sidik yanmasına kömək edir – əzilmiş üzərlik toxumu və isti su ilə qarışdırılmış isti kütləni sidik kisəsi üzərinə qoymaq və 12 qram üzərlik toxumu şəkərlə içərək həmin xəstəlikdən qurtarmaq mümkündür. Toxumu sirkədə qaynadandan sonra həmin maye ilə bədəni ovmaq xeyirlidir. Sidik yolları tutulanda üzərliyin şüyüd və aptekçobanyastığı ilə birlikdə dəmləməsi yaxşı nəticə verir. Tüstüsü diş ağrısının qarşısını alır.Üzərliyi kətan toxumu və balla qarışdırıb qəbul etmək astma xəstəliyi zamanı çox faydalıdır. Üzərliyin kökündən hazırlanan dəmləməsi sinir sisteminə qıcıqlandırıcı təsir göstərir. Burda diqqətli olmaq lazımdır.

-Xalqımız bu bitkiyə əvvəldən mistik qüvvə kimi baxıb. Məsələn, biz uşaq olan  vaxtı üzərlik yığmağa gedəndə nənəm deyərdi ki, üzərlik kolunun arasına kiçik bir çörək parçası  qoyun, yoxsa, sizi vurğun vurar.

-Bizim xalqımızın folkloru kimi güclü folkloru olan bir xalq yoxdur. Üzərliyi yandırarkən tüstüsündən şəfa alan insanlar bu bitkinin tərkibi  haqqında məlumatlı olmaması bir sıra “möcüzə”, “müəmma” kimi diqqət cəlb edən rəvayətlər yarana bilər. Bildiyimiz kimi üzərlik dünyanın bir çox quru iqlimi olan ərazilərində  bitir. Azərbaycanın da bir çox   ərazilərində bu bitkiyə sıx-sıx rast gəlmək olur.   Nənələr bu bitkinin  ən çox qəbiristanlıqlarda   bitməsindən təşviş keçirib. Bilirsiniz, qəbiristanlıq müsəlman dünyası üçün ən ağır ərazidir və bu bitkinin orada daha çox görünməsi  insanları narahat etməyə  bilməzdi. Buna  müsəlman qəbristanlığında adətən  su olmaması, o əraziyə tez-tez ayaq dəyməməsi bu bitkinin orda sıx  bitməsinə səbəb olur. Üzərliyə olan mistik münasibət və inanclar, çox güman ki, bitkinin qəbiristanlıqda yetişməsi ilə əlaqədardır.

Üzərliyin rus dilindəki adlarından biri tərcümədə ( могильник) “köhnə qəbiristanlıq” mənası verir. Eyni zamanda qərb  mənbələri yazır ki, üzərlik  qədim boya bitkisidir . Onun toxumlarından yun və parçaları müxtəlif canlı çalarlarda (sarıdan qırmızıya qədər) boyamaq üçün davamlı boya əldə etmək üçün istifadə olunurdu. Bu boya əvvəllər ənənəvi türk baş geyimləri olan fəsləri boyamaq üçün istifadə edildiyi üçün türk boyası adlanırdı . Harmala boyası bu gün də sənətkar xalçaçılıqda istifadə olunur .

-Demək, üzərlik bitkisi 100 illərdir necə var,  eləcə də, qalmalıdır. Amma bəzən ondan istifadə edərkən, sizin kimi təcrübəli fitoterapevtlərlə məsləhətləşməkdə fayda var. Faydalı izaha görə təşəkkür edirik .

Əntiqə Rəşid