Gecə diksinmələrinin arxasında hansı mexanizm dayanır?

MARAQLI

489

26.06.2026, 13:05

Bir çox insan yuxuya gedərkən qəfil elə hiss edir ki, sanki böyük bir yüksəklikdən boşluğa düşür və dərhal diksinərək oyanır. Bu qəribə və bəzən qorxuducu hiss ilk baxışda adi yuxu reaksiyası kimi görünsə də, elm bunun arxasında daha mürəkkəb bioloji proseslərin dayandığını bildirir.

Oxu24.com-un məlumatına görə, mütəxəssislər bu hadisəni “hipnik sıçrayış” və ya “hipnik jerk” adlandırırlar. Bu, insanın oyaqlıq vəziyyətindən yuxuya keçdiyi ilk mərhələdə baş verən ani əzələ yığılmasıdır və tamamilə normal fizioloji hadisə hesab olunur.Yuxuya getdiyimiz zaman bədənimiz tədricən istirahət rejiminə keçir. Ürək döyüntüləri yavaşıyır, tənəffüs ritmi sakitləşir, qan təzyiqi azalır və əzələlər boşalmağa başlayır. Beyin isə bütün bu dəyişiklikləri davamlı olaraq nəzarətdə saxlayır.Bəzi hallarda bu keçid prosesi çox sürətli baş verir. Alimlərin bir qismi hesab edir ki, beyin əzələlərin qəfil boşalmasını təhlükə siqnalı kimi qəbul edə bilər. Sanki orqanizmdə nəyinsə qaydasında olmadığını düşünərək əzələlərə ani impuls göndərir və insan diksinərək oyanır.Elmi dairələrdə bu hadisənin dəqiq səbəbi ilə bağlı yekdil fikir olmasa da, hipnik sıçrayışın insanın qədim sağqalma instinktləri ilə əlaqəli ola biləcəyi ehtimal edilir. Min illər əvvəl insanların ağaclarda və ya təhlükəli ərazilərdə yatdığı dövrlərdə belə reflekslər bədənin təhlükəli vəziyyətlərə qarşı ayıq qalmasına kömək etmiş ola bilər.

Bu səbəbdən bəzi mütəxəssislər hipnik sıçrayışı beynin “hər şey qaydasındadırmı?” sualına verdiyi son yoxlama reaksiyası kimi izah edirlər. Yəni orqanizm yuxuya tam keçməzdən əvvəl bütün sistemlərin normal işlədiyindən əmin olmağa çalışır.Araşdırmalar göstərir ki, insanların təxminən 70 faizi həyatında ən azı bir dəfə bu hissi yaşayır. Bir çox insan üçün isə bu, vaxtaşırı təkrarlanan adi hadisədir və heç bir xəstəlik əlaməti hesab edilmir.Bununla belə, bəzi faktorlar hipnik sıçrayışların daha tez-tez baş verməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə gündəlik stress, emosional gərginlik, həddindən artıq yorğunluq, nizamsız yuxu rejimi və kafeinin çox qəbulu bu vəziyyətin yaranma ehtimalını artırır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, gecə saatlarında çoxlu qəhvə, enerji içkiləri və digər stimullaşdırıcı maddələrin qəbulu sinir sisteminin sakitləşməsinə mane olur. Nəticədə beyin yuxuya keçid zamanı daha həssas reaksiya verir və ani əzələ sıçrayışları meydana çıxa bilir.Yuxu gigiyenasına diqqət yetirmək isə bu halların azalmasına kömək edə bilər. Müntəzəm yuxu saatları, yatmazdan əvvəl elektron cihazlardan uzaq durmaq, sakitləşdirici fəaliyyətlərlə məşğul olmaq və stressi azaltmaq hipnik sıçrayışların tezliyini aşağı sala bilər.

Həkimlər qeyd edirlər ki, əgər bu diksinmələr çox tez-tez baş verirsə, yuxunun keyfiyyətini ciddi şəkildə pozursa və ya başqa nevroloji əlamətlərlə müşayiət olunursa, mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir. Lakin əksər hallarda bu vəziyyət tamamilə normal hesab olunur və xüsusi müalicə tələb etmir.Beləliklə, gecə qəfil diksinərək oyandığınız zaman qorxuya düşməyə ehtiyac yoxdur. Bu, böyük ehtimalla beyninizin və sinir sisteminizin həyata keçirdiyi təbii qoruyucu mexanizmlərdən biridir. İnsan orqanizmi milyonlarla illik təkamül nəticəsində formalaşmış mürəkkəb sistemdir və bəzən ən adi görünən hisslərin arxasında belə heyrətamiz bioloji proseslər gizlənir.

Jalə

Həmçinin oxuyun